Eurybiades (V w. p.n.e.) – Spartanin, dowódca floty Związku Hellenów podczas najazdu króla Persji Kserksesa na Grecję, w tym w bitwach u przylądka Artemizjon i pod Salaminą.

Był spartiatą, synem Euryklidesa (Euryklejdosa); .. W ślad za wzmianką w Dziejach Herodota uznaje się za prawdopodobne, że zaliczano go do wyróżniających się bogactwem i pochodzeniem obywateli Sparty., jednak, co podkreślał grecki historyk, nie należał do żadnej z dwóch dynastii królewskich ojczystej polis. Późniejszy przekaz Korneliusza Neposa, który określał go jako króla Sparty, jest błędny.. Ponadto niewiele więcej wiadomo na jego temat, przypuszcza się, iż swoją pozycję zawdzięczał udanej służbie wojskowej, a jego doświadczenie obejmowało głównie walki na lądzie..

Mimo że Sparta w 480 roku p.n.e. wystawiła ogółem tylko 16 okrętówW połączonej u przylądka Artemizjon flocie było 10 jednostek, natomiast pod Salaminą 16. Całkowita liczebność floty greckiej w tych starciach wynosiła, wedle Herodota, odpowiednio 324 i 365 okrętów; ., został dowódcą całej floty Związku Hellenów, sojuszu poleis sprzymierzonych przeciw Persji. Zadecydowały o tym wcześniejsze ustalenia podał, że wedle wcześniejszej decyzji zjazdu przedstawicieli sojuszników, to Ateńczyk miał stanąć na czele floty, lecz o odrzuceniu takiego rozwiązania zadecydowała postawa załóg okrętów peloponeskich, które zagroziły wycofaniem się z walki i dzięki temu Eurybiades został dowódcą. Natomiast stwierdził, że od samego początku przewidywano dowodzenie Spartan nad siłami związku, zarówno na lądzie, jak i morzu., jak i powszechna opinia o Spartanach jako najlepszych wojownikach, poparcie członków Związku Peloponeskiego (została przez nich wystawiona jedna czwarta okrętów floty) oraz niechęć większości Greków do powierzania dowództwa Ateńczykom, którzy dysponowali największą liczbą jednostek w ramach tych sił; .. Ci ostatni to zaakceptowali, choć w dziele Herodota pobrzmiewa echo ich pretensji co do takiej decyzji.. Eurybiades stał na czele rady wojennej, w skład której wchodzili dowódcy wszystkich 16 kontyngentów floty oraz zapewne jakaś grupa doświadczonych dowódców. Spośród jej członków z imienia znani są tylko, poza Spartaninem, Temistokles z Aten i Adejmantos z Koryntu..

Jako dowódca całej floty Eurybiades stał na jej czele w bitwie u przylądka Artemizjon i w bitwie pod Salaminą. Zapewne ze względu na brak większych doświadczeń w walce na morzu, bez oporu korzystał z rad Temistoklesa w zakresie strategii i taktyki. Umiejętność dogadania się z sojusznikami oraz zdolności dowódcze Spartanina miały znaczący wpływ na ostateczne zwycięstwo Greków. Diodor Sycylijski w swoim dziele podał, że Eurybiades darzył Temistoklesa dużym uznaniem, natomiast Plutarch z lekceważeniem wyrażał się o umiejętnościach Spartanina..

W przypadku pierwszej z bitew z flotą perską, to wedle opisu Herodota, Eurybiades, jeszcze przed jej rozpoczęciem, skłaniał się do opuszczenia pozycji u przylądka Artemizjon i stawienia oporu bardziej na południu. Póki jednak trwała obrona Termopil przez siły lądowe, a greckie triery wygrywały pierwsze potyczki z Persami, nie było to konieczne; .. Eubejczycy próbowali przekonać go, by pozostał jak najdłużej w tym rejonie (w pobliżu północnej części wyspy), tak by flota zapewniła im ochronę przed najeźdźcami lub przynajmniej dała czas na ewakuację rodzin i dobytku. Jednak Eurybiades wahał się, czy ulec tym prośbom, lub wprost je odrzucił; ; . Ostatecznie Temistokles miał go przekonać (przekupując go pieniędzmi, jakie ofiarowali mu mieszkańcy Eubei)Dar Eubejczyków, określany w opracowaniach historycznych, jako „gratyfikacja” lub po prostu „łapówka”, miał wysokość 30 talentów. Temistokles miał przekupić nie tylko Eurybiadesa, ale i Adejmatosa, dając im odpowiednio po 5 i 3 talenty, sugerując jednocześnie obu, że pieniądze pochodzą z Aten, a resztę zachowując dla siebie; ; . do pozostania i stoczenia bitwy, która zakończyła się dopiero po dotarciu wieści o perskim zwycięstwie w Termopilach; .

Taki przebieg wydarzeń wydaje się jednak mało wiarygodny; .. Być może opowieść o przekupstwie jest zniekształconym przekazem o wsparciu pieniężnym dla floty, które zostało wymuszone na Eubejczykach. Prawdopodobnie zarówno Eurybiades, jak i Temistokles wykazali się talentem dowódczym w zakresie kontroli nad flotą, bowiem przed bitwą Greków ogarnął duży niepokój, kiedy uświadomili sobie jak wielką przewagą liczebną dysponują Persowie.. W trakcie samej walki większą rolę kierowniczą mógł odgrywać Temistokles., jakkolwiek dowódcy wyższego szczebla mieli mały wpływ na bieg wydarzeń, kiedy dochodziło do bezpośrednich starć między okrętami.

Po zajęciu przez Persów Aten i spaleniu miasta, we flocie greckiej zgromadzonej przy Salaminie nastąpił spadek morale czy też większość załóg ogarnęło wręcz przerażenie przebiegiem wydarzeń. Na Eurybiadesa naciskano, by wycofać się w rejon Przesmyku Korynckiego. Po wielu namowach ustąpił, lecz Temistokles namówił go do zwołania jeszcze jednej, nocnej narady. W trakcie jej burzliwego przebiegu ostatecznie poparł zdanie Ateńczyka, by pozostać i stoczyć w tym miejscu bitwę, po czym odwołał rozkaz wypłynięcia ku przesmykowi; ; ..

W czasie samej batalii pod Salaminą Eurybiades walczył na prawym skrzydle, dowodząc kontyngentem okrętów peloponeskich, możliwe jednak, że z kilkoma trierami spartańskimi zajmował miejsce bliżej centrum całej greckiej linii bojowej, co mogło dać mu lepszy wgląd w sytuację taktyczną..

Po zwycięstwie flota grecka wyruszyła w ślad za wycofującym się przeciwnikiem, jednak nie zdołała go dogonić. Podczas postoju na wyspie Andros Temistokles zaproponował, by popłynąć na północ, do Hellespontu, i zniszczyć przerzucone przez cieśninę mosty, które miały posłużyć odwrotowi części armii lądowej Kserksesa. Jednak tym razem Eurybiades opowiedział się po stronie dowódców peloponeskich, którzy uznali, że największe zagrożenie już zażegnano i nie ma konieczności podejmowania takiej wyprawy; ..

Jego dalsze losy pozostają nieznane., w następnym roku na czele greckiej floty stanął król Leotychidas.. Prawdopodobnie Eurybiadesa uhonorowano pomnikiem w Sparcie. Większa chwała za zwycięstwo pod Salaminą przypadła w udziale Temistoklesowi, którego również Spartanie uważali za głównego bohatera starcia; ..

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Wodzowie starożytnej Grecji Kategoria:Spartiaci Kategoria:Nieznana data urodzenia Kategoria:Nieznana data śmierci