Jelena Walerjewna Välbe z domu Trubicyna (ros. Елена Валерьевна Вяльбе (Трубицына), ur. 20 kwietnia 1968 w Magadanie) – rosyjska biegaczka narciarska reprezentująca ZSRR, Wspólnotę Niepodległych Państw oraz Rosję. Jest siedmiokrotną medalistką olimpijską, siedemnastokrotną medalistką mistrzostw świata i pięciokrotną zdobywczynią Pucharu Świata.

Kariera W 1986 roku wystąpiła na mistrzostwach świata juniorów w Lake Placid, gdzie zdobyła srebrne medale w sztafecie i biegu na 5 km, a na dystansie 15 km zajęła trzecie miejsce. Na rozgrywanych rok później mistrzostwach świata juniorów w Asiago była najlepsza w sztafecie i biegu na 15 km, a w biegu na 5 km wywalczyła srebrny medal.

W Pucharze Świata w biegach narciarskich zadebiutowała w sezonie 1986/1987. Już w swoim pierwszym starcie zdobyła punkty Pucharu Świata. W sezonie tym nie stanęła na podium, ale zgromadzona liczba punktów pozwoliła jej zająć 23. miejsce w klasyfikacji generalnej. Po roku przerwy w startach powróciła do rywalizacji w sezonie 1988/1989. W ciągu całego sezonu prezentowała się bardzo dobrze siedmiokrotnie stając na podium, w tym 5 razy zwyciężając. Wyniki te pozwoliły jej zdobyć swoją pierwszą kryształową kulę. W każdym kolejnym sezonie startów, aż do końca kariery zajmowała miejsca na podium, zawsze wygrywając przynajmniej raz. Łącznie wygrała 45 biegów, a 81 razy stawała na podium. Najlepsze wyniki osiągała w sezonach 1988/1989, 1990/1991, 1991/1992 i 1994/1995, kiedy to triumfowała w klasyfikacji generalnej. Także w sezonie 1996/1997 zwyciężyła w klasyfikacji generalnej zdobywając jednocześnie małą kryształową kulę w klasyfikacji biegów długodystansowych i zajmując drugie miejsce w klasyfikacji sprintu. W sezonach 1989/1990, 1992/1993 i 1995/1996 zajmowała drugie miejsce w klasyfikacji generalnej, a w sezonie 1993/1994 była trzecia. W 1992 r. przeniosła się z rosyjskiego klubu Profsojuzy Magadan do norweskiego Bjerke Nannestadt.

Igrzyska olimpijskie w Albertville w 1992 r. były jej olimpijskim debiutem. Były to zarazem najlepsze igrzyska w jej karierze, zdobyła tam bowiem aż 5 medali. Wraz z Raisą Smetaniną, Łarisą Łazutiną i Lubow Jegorową wywalczyła złoty medal w sztafecie 4 × 5 km. Ponadto w indywidualnych startach zdobywała brązowe medale na dystansach 5 i 15 km techniką klasyczną, 30 km techniką dowolną oraz w biegu pościgowym. Na igrzyskach olimpijskich w Lillehammer indywidualnie nie wypadła już tak dobrze. W swoich najlepszych startach, na 15 km techniką dowolną i 30 km techniką klasyczną zajmowała 6. miejsce. Mimo to wspólnie z koleżankami sięgnęła po złoto w sztafecie. Cztery lata później, na igrzyskach olimpijskich w Nagano zdobyła razem z Niną Gawriluk, Olgą Daniłową i Larisą Łazutiną swój trzeci z rzędu złoty medal w sztafecie. Jej najlepszym indywidualnym wynikiem na tych igrzyskach było 5. miejsce w biegu na 30 km techniką dowolną.

W 1989 r. zadebiutowała na mistrzostwach świata biorąc udział w mistrzostwach w Lahti. Zdobyła tam złote medale na dystansach 10 i 30 km techniką dowolną oraz srebrny w sztafecie. Jeszcze lepsze wyniki osiągnęła na mistrzostwach świata w Val di Fiemme, gdzie zdobyła złote medale w sztafecie, biegu na 15 km techniką klasyczną i biegu na 10 km techniką dowolną, a w biegu na 30 km stylem dowolnym zdobyła srebrny medal ulegając jedynie swej rodaczce Lubow Jegorowej. Z mistrzostw świata w Falun przywiozła złote medale w sztafecie oraz w biegu na 15 km techniką klasyczną. Pomimo wywalczenia dwóch złotych medali były to najgorsze mistrzostwa w jej karierze, na wszystkich pozostałych zdobywała przynajmniej trzy. Podczas mistrzostw świata w Thunder Bay zdobyła złote medale w sztafecie, w której biegły też Daniłowa, Łazutina i Gawriluk, oraz w biegu na 30 km stylem dowolnym. Ponadto w biegu na 15 km techniką klasyczną lepsza okazała się tylko Łazutina, więc Välbe zdobyła srebrny medal. Największym osiągnięciem Välbe pozostaje jednak zdobycie aż pięciu złotych medali na mistrzostwach świata w Trondheim. Tym samym triumfowała we wszystkich konkurencjach biegów kobiet na tej imprezie. W biegu pościgowym pierwsze miejsce zajęła ex aequo z Włoszką Stefania Belmondo.

Zdobyła także 6 medali (w tym 2 złote) mistrzostw świata juniorów, a w 1989 r. była mistrzynią ZSRR na dystansach 10 km i 30 km. Po sezonie olimpijskim 1997/1998 zakończyła sportową karierę.

Odznaczenia W ankiecie ISK na najlepsze sportsmenki świata 1991 roku zajęła 8. miejsce. W 1992 r. jako pierwsza reprezentantka Rosji uhonorowana została medalem Holmenkollen. W 1989 r. otrzymała tytuł Zasłużonego Mistrza Sportu ZSRR, a w 1992 r. rosyjską wersję tego odznaczenia – Zasłużonego Mistrza Sportu. Ponadto w 1994 r. odznaczona została Orderem „Za zasługi dla Ojczyzny” III klasy „za zasługi dla państwa i wybitne osiągnięcia w sporcie”Dekret prezydencki z dnia 16 kwietnia 1997 r. N 376 w sprawie nadania Orderu Zasług III stopnia Jelenie Välbe .. Otrzymała także Order Przyjaźni Narodów 22 kwietnia 1994 r. „za wysokie osiągnięcia w sporcie na XVII Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w 1994 r.”Dekret prezydencki dnia 22 kwietnia 1994 N 808 w sprawie przyznania odznaczeń państwowych Federacji Rosyjskiej dla zawodników, trenerów, pracowników Kultury Fizycznej i Sportu Federacji Rosyjskiej uczestniczących w Zimowe Igrzyskach Olimpijskich 1994” ..

Emerytura Po zakończeniu kariery Välbe była wiceprezesem Rosyjskiej Federacji Narciarskiej w latach 2004–2006. W 2006 r. została głównym trenerem rosyjskiej reprezentacji olimpijskiej na igrzyska w Turynie. Od 2010 r. jest prezesem Rosyjskiej Federacji Narciarskiej.

Jej mężem był estoński biegacz narciarski Urmas Välbe, z którym się jednak rozwiodła. Obecnie mieszka w Moskwie. Jelena łącznie w seniorskich imprezach zdobyła aż 24 medale, w tym 17 złotych. Biorąc jeszcze pod uwagę sukcesy w Pucharze świata pozostaje ona do dziś jedną z najbardziej utytułowanych biegaczek narciarskich w historii.

Osiągnięcia Igrzyska olimpijskie Miejsce Dzień Rok Miejscowość Konkurencja Czas biegu Strata Zwyciężczyni 3.15px 9 lutego 1992 Albertville 15 km stylem klasycznym 42:20,8 +1:21,5 Lubow Jegorowa 3.15px 13 lutego 1992 Albertville 5 km stylem klasycznym 14:13,8 +8,9 Marjut Lukkarinen 3.15px 15 lutego 1992 Albertville 5+10 km pościgowy 40:07,7 +44,0 Lubow Jegorowa 1.15px 17 lutego 1992 Albertville Sztafeta 4 × 5 kmSkład drużyny: Jelena Välbe, Raisa Smietanina, Łarisa Łazutina, Lubow Jegorowa. 59:34,8 – – 3.15px 21 lutego 1992 Albertville 30 km stylem dowolnym 1:22:30,1 +1:43,8 Stefania Belmondo 6. 13 lutego 1994 Lillehammer 15 km stylem dowolnym 39:44,5 +2:42,1 Manuela Di Centa 1.15px 21 lutego 1994 Lillehammer Sztafeta 4 × 5 kmSkład drużyny: Jelena Välbe, Łarisa Łazutina, Nina Gawriluk, Lubow Jegorowa. 57:12,5 – – 6. 24 lutego 1994 Lillehammer 30 km stylem klasycznym 1:25:41,6 +1:15,8 Manuela Di Centa 17. 8 lutego 1998 Nagano 15 km stylem klasycznym 46:55,4 +2:30,5 Olga Daniłowa 1.15px 15 lutego 1998 Nagano Sztafeta 4 × 5 kmSkład drużyny: Nina Gawriluk, Olga Daniłowa, Jelena Välbe, Łarisa Łazutina. 55:13,5 – – 5. 20 lutego 1998 Nagano 30 km stylem dowolnym 1:22:01,5 +2:51,3 Julija Czepałowa

Mistrzostwa świata Miejsce Dzień Rok Miejscowość Konkurencja Czas biegu Strata Zwyciężczyni 6. 17 lutego 1989 Lahti 10 km stylem klasycznym 29:19,0 +1:09,7 Marja-Liisa Kirvesniemi 1.15px 19 lutego 1989 Lahti 10 km stylem dowolnym 27:04,5 – – 2.15px 23 lutego 1989 Lahti Sztafeta 4 × 5 kmSkład drużyny: Julija Szamszurina, Raisa Smietanina, Tamara Tichonowa, Jelena Välbe. 54:49,8 +7,1 1.15px 25 lutego 1989 Lahti 30 km stylem dowolnym 1:29:59,7 – – 1.15px 8 lutego 1991 Val di Fiemme 15 km stylem klasycznym 14:04,2 – – 1.15px 10 lutego 1991 Val di Fiemme 10 km stylem dowolnym 28:25,9 – – 1.15px 14 lutego 1991 Val di Fiemme Sztafeta 4 × 5 kmSkład drużyny: Lubow Jegorowa, Raisa Smietanina, Tamara Tichonowa, Jelena Välbe. 55:36,6 – – 2.15px 16 lutego 1991 Val di Fiemme 30 km stylem dowolnym 28:25,9 +35,6 Lubow Jegorowa 1.15px 19 lutego 1993 Falun 15 km stylem klasycznym 44:49,0 – – 4. 21 lutego 1993 Falun 5 km stylem klasycznym 14:07,6 +12,3 Łarisa Łazutina 6. 23 lutego 1993 Falun 5+10 km pościgowy 40:19,0 +58,0 Stefania Belmondo 1.15px 25 lutego 1993 Falun Sztafeta 4 × 5 km 54:15,7 – – 19. 27 lutego 1993 Falun 30 km stylem dowolnym 1:22:41,3 +6:48,4 Stefania Belmondo 2.15px 10 marca 1995 Thunder Bay 15 km stylem klasycznym 41:27,5 +1:11,6 Łarisa Łazutina 4. 12 marca 1995 Thunder Bay 5 km stylem klasycznym 15:23,7 +39,4 Łarisa Łazutina 12. 14 marca 1995 Thunder Bay 5+10 km pościgowy 43:19,6 +2:10,7 Łarisa Łazutina 1.15px 16 marca 1995 Thunder Bay Sztafeta 4 × 5 kmSkład drużyny: Olga Daniłowa, Łarisa Łazutina, Jelena Välbe, Nina Gawriluk. 53:47,6 – – 1.15px 18 marca 1995 Thunder Bay 30 km stylem dowolnym 1:16:27,3 – – 1.15px 21 lutego 1997 Trondheim 15 km stylem dowolnym 36:28,2 – – 1.15px 23 lutego 1997 Trondheim 5 km stylem klasycznym 13:32,7 – – 1.15px 24 lutego 1997 Trondheim 5+10 km pościgowy 39:13,5 – Ex aequo Stefania Belmondo 1.15px 27 lutego 1997 Trondheim Sztafeta 4 × 5 kmSkład drużyny: Olga Daniłowa, Łarisa Łazutina, Nina Gawriluk, Jelena Välbe. 56:40,2 – – 1.15px 23 lutego 1997 Trondheim 30 km stylem klasycznym 13:32,7 – –

Mistrzostwa świata juniorów Miejsce Dzień Rok Miejscowość Konkurencja Wynik Strata Zwyciężczyni 2.15px 13 lutego 1986 Lake Placid 5 km stylem klasycznym 16:10,1 +22,1 Lubow Jegorowa 2.15px 15 lutego 1986 Lake Placid Sztafeta 3 × 5 kmSkład drużyny: Jelena Trubicyna, Lubow Jegorowa, Tatjana Bondariewa. 47:08,6 +15,2 3.15px 17 lutego 1986 Lake Placid 15 km stylem dowolnym 43:43,8 +1:24,6 Gaby Nestler 2.15px 4 lutego 1987 Asiago 5 km stylem klasycznym 14:18,4 +4,9 Tatjana Bondariewa 1.15px 6 lutego 1987 Asiago Sztafeta 3 × 5 kmSkład drużyny: Lilija Wasiljewa, Tatjana Bondariewa, Jelena Trubicyna. 41:26,9 – – 1.15px 8 lutego 1987 Asiago 15 km stylem dowolnym 39:59,0 – –

Puchar Świata Miejsca w klasyfikacji generalnej sezon 1986/1987: 23. sezon 1988/1989: 1. sezon 1989/1990: 2. sezon 1990/1991: 1. sezon 1991/1992: 1. sezon 1992/1993: 2. sezon 1993/1994: 3. sezon 1994/1995: 1. sezon 1995/1996: 2. sezon 1996/1997: 1. sezon 1997/1998: 12.

Zwycięstwa w zawodach