UT-2 (do 1940 AIR-10) – radziecki samolot szkolno-treningowy z lat trzydziestych i okresu II wojny światowej.
Historia W połowie lat trzydziestych skonstruowano szereg samolotów szkolnych, wśród tych konstrukcji znalazły się również konstrukcje opracowane przez Aleksandra Jakowlewa.
W połowie lat trzydziestych opierając się na swoich wcześniejszych konstrukcjach Aleksander Jakowlew biorąc pod uwagę oceny swojego wcześniejszego samolotu AIR-9 opracował nowy samolot przeznaczony do szkolenia i treningu pilotów. Samolot ten otrzymał oznaczenie AIR-10 a jego prototyp został oblatany 11 lipca 1935 roku. Samolot ten już we wrześniu 1935 roku wziął udział w rajdzie samolotów szkolnych i sportowych na trasie 4 500 km, a który miał wyłonić samolot mający stać się podstawowym samolotem szkolnym. Samolot AIR-10 zajął w tym rajdzie pierwsze miejsce, skierowano go więc do dalszych prób, trwały one do 1936 roku.
W czasie tych prób potwierdzono przydatność tego samolotu do szkolenia podstawowego pilotów zarówno cywilnych jak i wojskowych. W czasie tych prób zastosowano również w nim pływaki. Ostatecznie na początku 1937 roku opracowano ostateczną wersję samolotu i we wrześniu 1937 roku wprowadzono go do produkcji seryjnej pod oznaczeniem UT-2 (skrót od nazwy ros. учебно-тренировочный двухместный – pol. szkolno-treningowy dwumiejscowy) początkowo był on produkowany z silnikiem M-11E, a później stosowano również inne wersje tego silnika (M-11M i M-11K).
Po wprowadzeniu samolotu do szkolenia w szkołach lotniczych i aeroklubach stwierdzono, że ma on tendencję do wchodzenia w korkociąg płaski. Poinformowano o tym konstruktora, który podjął dalsze prace w celu poprawienia konstrukcji. W 1941 roku opracowano zmodyfikowaną wersję samolotu oznaczoną jako UT-2M i natychmiast wprowadzono ją do produkcji seryjnej.
Produkcja samolotu UT-2 trwała do 1947 roku. Łącznie wyprodukowano 7243 samoloty obu wersji (nie licząc egzemplarzy prototypowych).
Wersje samolotu UT-2: AIR-10 – prototyp samolotu szkolnego AIR-11 – prototyp trzymiejscowego samolotu turystycznego wyposażonego w silnik Gipsy Major o mocy 120 KM (88 kW), zbudowany w 1936 roku AIR-12 – prototyp dwumiejscowego samolotu przeznaczonego do treningu pilotów mających wykonywać dalekie przeloty UT-2 – wersja produkowana seryjnie AIR-16 – prototyp, czteromiejscowy samolot wyposażony w silnik Renault o mocy 220 KM (161 kW) AIR-20 – wersja samolotu AIR-10 wyposażona w silnik Renault Bengali o mocy 140 KM (103 kW) UT-2M – zmodyfikowana wersja samolotu UT-2, produkowana seryjnie od 1940 roku UT-2 SEN – prototyp w którym zastosowano podwozie na poduszce powietrznej UT-2MW – ulepszona wersja samolotu UT-2M z zakrytymi kabinami, opracowana w 1942 roku UT-2L – ulepszona wersja samolotu UT-2MW, opracowana w 1943 roku, która stała się podstawą do opracowania samolotu Jak-18
Oprócz wymienionych wersji prowadzono również prace nad zastosowaniem tego samolotu do działań bojowych. Opracowano m.in. samolot oznaczony jako UT-2MB – lekki bombowiec mogący zabrać 200 kg bomb oraz samolot szturmowy – wyposażony w jeden lub dwa karabiny maszynowe SzKAS i pociski rakietowe RS. Żadna z tych wersji nie wyszła poza fazę projektu.
Użycie thumb|left|UT-2 w Szkole Orląt 1947 r. Samoloty UT-2 od rozpoczęcia produkcji seryjnej zostały wprowadzone do wojskowych szkół lotniczych oraz aeroklubów OSOAWICHIM, gdzie zaczęto nimi zastępować użytkowane tam dwupłatowe samoloty U-2. Stały się podstawowym sprzętem szkolno-treningowym i użytkowane były do lat pięćdziesiątych, gdy zaczęto je zastępować samolotami Jak-18
Samoloty UT-2M od 1944 roku znalazły się na wyposażeniu lotnictwa polskiego i na tych samolotach szkolono polskich pilotów w ZSRR, a później stały się one podstawowym samolotem do szkolenia pilotów w polskich szkołach lotniczych w Zamościu, Dęblinie i Radomiu. Znajdowały się również na wyposażeniu poszczególnych pułków lotniczych. Łącznie w lotnictwie polskim było około 140 samolotów tego typu. Były użytkowane do 1952 roku, gdy zaczęto wprowadzać do użycia polski samolot szkolny LWD Junak.
Opis konstrukcji thumb|left|Silnik M-11D eksponowany w MLP w Krakowie Samolot UT-2 to dwumiejscowy wolnonośny dolnopłat o konstrukcji drewnianej.
Kadłub drewniany, szkielet kratownicowy o przekroju prostokątnym. Z przodu kadłuba znajdowało się łoże silnika a następnie za przegrodą ogniową zbiornik oleju i paliwa. W dalszej części odkryta kabina w systemie tandem, wyposażona w podwójny układ sterowania. Dla ułatwienia wysiadania burty obok kabin były uchylne. Kadłub w przedniej części kryty był blachą, w dalszej części górna część pokryta sklejką, reszta płótnem.
Płaty dwudźwigarowe, drewniane, trójdzielne; środkowa część stanowiła całość z kadłubem. Płat wyposażony był w lotki metalowe. Skrzydła były kryte sklejką. Wewnątrz płata znajdowały się dwa zbiorniki paliwa.
Podwozie klasyczne, dwukołowe stałe, mocowane do środkowej części płatów.
Napęd stanowił jeden silnik gwiazdowy, umieszczony w przedniej części kadłuba, ze śmigłem dwułopatowym drewnianym.
Dane taktyczno-techniczne wersji samolotu UT-2 WersjaAIR-10UT-2UT-2MNapęd1 silnik gaźnikowy M-111 silnik gaźnikowy M-11D/K1 silnik gaźnikowy M-11D/KMoc100 KM (73,5 kW) 125 KM (92 kW)125 KM (92 kW)Rozpiętość (m)10,2010,2010,20Długość (m)6,807,157,35Wysokość (m)2,992,993,04Powierzchnia nośna (m²)15,5017,1217,00Masa własna (kg)516628660Masa startowa (kg)7889401010Prędkość maksymalna (km/h)217210185Prędkość przelotowa (km/h)160170140Prędkość minimalna (km/h)709090Prędkość wznoszenia (m/s)3,53,32,6Pułap (m)5 7004 7003 830Zasięg (km)7501130950Długotrwałość lotu (h)4,56,56,5Rozbieg (m)100200250Dobieg (m)120235300
Bibliografia „Kurs wyszkolenia lotniczego szkół lotniczych Wojska Polskiego : samolot UT-2”. Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1945
Linki zewnętrzne Zdjęcia i rysunki samolotu UT-2
Kategoria:Radzieckie samoloty szkolno-treningowe Kategoria:Radzieckie samoloty wojskowe II wojny światowej Kategoria:Samoloty Jakowlew Kategoria:Samoloty z napędem śmigłowym