thumb|Kieliszek pod kwiatem malwy różowej thumb|Owoce driakwi gołębiej z trwałymi działkami w postaci ciemnych ości i kieliszkiem w postaci błoniastego rąbka Kieliszek (ang. łac. epicalyx) – występujący pod kwiatami niektórych roślin okółek listków. Zazwyczaj usytuowany jest tuż pod kielichem i powstaje z podkwiatków. Czasem tworzą go inne liście przykwiatowe (przysadki lub podsadki) w wyniku redukcji kwiatostanu. U różowatych kieliszek powstaje ze zmodyfikowanych i zrastających się w jeden okółek przylistków działek kielicha (stąd jego listki ułożone są międzylegle względem działek). Listki kieliszka, zwane też działkami kieliszka (ang. łac. episepals), często są podobne do działek kielicha, choć zróżnicowanie ich wielkości, kształtu i barwy bywa znaczne. Kieliszek zaliczany bywa do okwiatu.

Funkcja kieliszka jest zróżnicowana – może odgrywać rolę w wabieniu zapylaczy, ochronie zalążni, rozsiewaniu owoców i kiełkowaniu.

Kieliszek występuje u przedstawicieli rodzin takich rodzin jak: różowate Rosaceae (np. u pięciornika Potentilla, poziomki Fragaria, rzepika Agrimonia), powojowate Convolvulaceae (np. u kielisznika Convolvulus), goździkowate (u goździka Dianthus), ślazowate Malvaceae (np. u ślazówki Lavatera i wielu innych), pierwiosnkowate (u Coris), Neuradaceae (u osepu Neurada), przemierżlowate (u Olax), Penaeaceae (u Olinia), przewiertniowate (u przedstawicieli podrodziny Dipsacoideae oraz moriny Morina).

Kieliszek u roślin z rodzaju driakiew Scabiosa jest trwały i otacza nasiono stanowiąc u niektórych gatunków nawet 60% masy owocu. W górnej części jest rozpostarty w błoniasty rąbek (nad nim znajdują się także trwałe działki kielicha zmodyfikowane w ości). Tradycyjnie taka modyfikacja kieliszka uznawana była za przystosowanie do rozprzestrzeniania diaspor przez wiatr. Badania w latach 90. XX wieku nie potwierdziły tej funkcji. Wykazały, że struktura tworzona przez kieliszek wokół nasiona utrudnia dostęp wody do nasiona, co chroni je przed kiełkowaniem po krótkotrwałych opadach, nie dających szans przetrwania siewce. Dzięki kieliszkowi nasiona kiełkują w warunkach odpowiednich do ich rozwoju.

Przypisy

Kategoria:Kwiat