O.J. Simpson, właśc. Orenthal James Simpson (ur. 9 lipca 1947 w San Francisco, zm. 10 kwietnia 2024 w Las Vegas) – amerykański futbolista grający na pozycji running backa w klubach NFL Buffalo Bills (w latach 1969–1977) i San Francisco 49ers (w latach 1978–1979). W trakcie kariery był znaczącym zawodnikiem, zaliczając wiele osiągnięć i zdobywając liczne nagrody, m.in. Heisman Trophy oraz . Po jej zakończeniu był komentatorem sportowym i aktorem filmowym oraz telewizyjnym.
Duży rozgłos medialny zapewniła Simpsonowi , o którego dokonanie został oskarżony, oraz związana z nią późniejsza samochodowa ucieczka przed policją i proces karny, w którym ostatecznie go uniewinniono. W 2008 roku został skazany na 33 lata pozbawienia wolności za zbrojny napad i porwanie, jednak warunkowo wyszedł na wolność w 2017 roku, po odsiedzeniu 9 lat.
Życiorys Wczesne lata Orenthal James Simpson urodził się 9 lipca 1947 roku w San Francisco, jako syn Eunice z domu Durden, dyrektorki szpitala i Jimmy’ego Lee Simpsona, kucharza oraz pracownika banku. Ojciec Simpsona był także znanym w okolicach San Francisco drag queen; zmarł na AIDS w 1985 roku. Pierwsze z imion, Orenthal, nadała mu ciotka, gdyż podobno tak miał na imię lubiany przez nią pewien francuski aktor. Rodzice Simpsona rozwiedli się w 1952 roku. W związku z tym Orenthal, jego brat Melvin i dwie siostry Shirley oraz Carmelita byli wychowywani przez matkę, z którą żyli w zamieszkanej w większości przez czarnoskórą ludność dzielnicy Potrero Hill w San Francisco. W wieku dwóch lat Orenthal nabawił się krzywicy nóg, przez co jego matka, którą nie było stać na profesjonalne ortezy, do piątego roku życia przez kilka godzin dziennie kazała mu nosić zrobione przez siebie specjalne buty połączone żelazną poprzeczką.
Kariera sportowa thumb|left|O.J. Simpson podczas rozmowy z dziennikarzami w 1967 roku W 1965 roku O.J. Simpson ukończył szkołę średnią Galileo High School. Będąc jej uczniem grał w futbol amerykański i był wyróżniającym się zawodnikiem, jednak przez wzgląd na niezbyt wysoki poziom sportowy jego drużyn i słabe oceny nie otrzymał żadnych ofert stypendialnych z college’owych programów sportowych. Zamiast tego wstąpił do City College w San Francisco, gdzie bił rekordy w juniorskim futbolu college’owym. W 1967 roku został przyjęty na Uniwersytet Południowej Kalifornii, na którym z powodzeniem kontynuował grę w futbol amerykański, odznaczając się szybkością i siłą. W tym samym roku z uniwersytecką drużyną USC Trojans zdobył mistrzostwo kraju. Dzięki dobrym występom na boisku w 1968 roku otrzymał Heisman Trophy.
W 1969 roku jako pierwszy został wybrany w NFL i podpisał kontrakt z klubem Buffalo Bills. W swojej zawodowej karierze grał na pozycji running backa w sumie w dwóch klubach NFL: oprócz Buffalo Bills, którego barwy reprezentował do 1977 roku, był jeszcze też zawodnikiem San Francisco 49ers (w latach 1978–1979). Nieprzerwanie, aż do końca kariery sportowej w 1979 roku, bił rekordy. Czterokrotnie zostawał liderem w klasyfikacji zdobytych jardów (1972, 1973, 1975, 1976), a dwukrotnie w liczbie zdobytych przyłożeń (1973, 1975). Gdy kończył karierę sportową, był drugim zawodnikiem wszech czasów w klasyfikacji zdobytych jardów. W latach 1972–1976 grał pięciokrotnie w Pro Bowl i pięciokrotnie w . W 1973 roku został wybrany MVP ligi NFL, a w innych głosowaniach znalazł się w zespole 10-lecia i 75-lecia NFL. W tym samym roku nagrodzono go także nagrodami Associated Press: , i , ponadto uhonorowany został trofeami oraz . Jego osiągnięcia na boisku zapewniły mu stałe miejsce w College Football Hall of Fame i Pro Football Hall of Fame.
Simpson uprawiał także lekkoatletykę. 17 czerwca 1967 roku biegł w sztafecie 4 × 110 jardów (jako zawodnik Uniwersytetu Południowej Kalifornii), która wynikiem 38,6 s ustanowiła rekord świata w biegu 4 × 100 m (440 jardów to nieco ponad 400 m).
Kariera medialna i aktorska W latach 70. XX wieku dzięki swojej popularności O.J. Simpson nawiązał współpracę z producentem samochodów Chevrolet oraz firmą wynajmującą samochody Hertz i występował w telewizyjnych reklamach produktów tych przedsiębiorstw.
W latach 1978–1982 był komentatorem meczów NFL w telewizji NBC. W 1983 roku dołączył do obsady magazynu futbolowego Monday Night Football telewizji ABC, jednak po sezonie 1985 ligi NFL został z niej usunięty. W 1989 roku zastąpił Ahmada Rashada jako komentatora w programie NFL Live! telewizji NBC. W 1994 roku stracił posadę w NFL Live! na rzecz Rashada.
Simpson postanowił także spróbować swoich sił jako aktor. Zagrał w ponad 30 filmach i serialach. Przede wszystkim znany jest z roli detektywa Nordberga, którą odtwarzał w serii filmów komediowych Naga broń. Za udział w jednym z filmów z serii, Naga broń 33⅓: Ostateczna zniewaga, w 1995 roku otrzymał Złotą Malinę dla najgorszego aktora drugoplanowego. Miał także na koncie grę m.in. w filmach Student Exchange, Back to the Beach i Kryptonim: Alexa oraz w serialu Jeden plus dziesięć.
Procesy sądowe Procesy dotyczące morderstwa Nicole Brown i Rona Goldmana thumb|Zdjęcie sygnalityczne O.J. Simpsona zrobione po aresztowaniu 17 czerwca 1994 roku W nocy 13 czerwca 1994 roku była żona Simpsona Nicole Brown i jej przyjaciel zostali znalezieni martwi z ranami kłutymi w jej domu w Brentwood w Los Angeles. Badający miejsce zbrodni funkcjonariusze policji niemal natychmiast wskazali O.J. Simpsona jako podejrzanego o pozbawienie życia Brown i Goldmana. W następnych dniach prawnik Simpsona Robert Kardashian skontaktował się z policją i poinformował ją, że jego klient stawi się w jednostce policji 17 czerwca o godzinie 11:00. Jako że Simpson o wyznaczonej porze się nie pojawił, policja tego samego dnia rozpoczęła jego poszukiwania i w końcu około 18:30 zlokalizowała Simpsona jadącego jako pasażer białym Fordem Bronco prowadzonym przez jego przyjaciela . Funkcjonariusze kazali kierowcy się zatrzymać, jednak, gdy zobaczyli, że Simpson ma broń palną, którą, według późniejszych relacji, miał przykładać sobie do głowy i grozić popełnieniem samobójstwa, wycofali się i postanowili podążać za samochodem Cowlingsa. Wówczas rozpoczął się o niskiej prędkości za Simpsonem i Cowlingsem około 96-kilometrową trasą wiodącą autostradami w Los Angeles. Całe wydarzenie było transmitowane na żywo przez stacje telewizyjne dzięki latającym nad miejscem pościgu śmigłowcom z ekipami telewizyjnymi i było oglądane przez około 95 milionów ludzi w Stanach Zjednoczonych. Spowodowało nawet przerwanie przez telewizję NBC transmisji piątego meczu koszykarskiej ligi NBA pomiędzy drużynami New York Knicks i Houston Rockets. O 19:57 Simpson i Cowlings dotarli pod dom Simpsona w Brentwood, gdzie obaj, po trwających około godziny negocjacjach, poddali się policji i zostali aresztowani.
oskarżonego o dwa morderstwa pierwszego stopnia O.J. Simpsona trwał od 24 stycznia do 3 października 1995 roku i zakończył się wydaniem przez ławę przysięgłych wyroku uniewinniającego. Na czele zespołu obrońców, którym udało się doprowadzić do uniewinnienia Simpsona, stał początkowo Robert Shapiro, a następnie . Oprócz wyżej wymienionych w skład wysoko wyspecjalizowanej grupy prawników wchodzili także: , , Robert Kardashian, , , oraz dwóch profesjonalnych obrońców specjalizujących się w dowodach związanych z badaniami DNA: i . Zespół prawników sportowca, zwany Dream Teamem, w trakcie procesu nieraz powoływał się na kwestię koloru skóry swojego mocodawcy, zestawiając ją z nienależącymi wtedy do rzadkości przypadkami brutalnych, mających rasistowskie podłoże działań policji w Los Angeles. Jednym z najważniejszych dni procesu był natomiast 15 czerwca, kiedy to prokurator kazał Simpsonowi przymierzyć znalezione na miejscu zbrodni zakrwawione skórzane rękawiczki, co do których twierdził, że mogły należeć do futbolisty, na potwierdzenie czego przedstawił wcześniej fotograficzne dowody na posiadanie przez sportowca podobnych, jeśli nie takich samych rękawiczek jak te z miejsca zbrodni. Po założeniu rękawiczek Simpson stwierdził, że są „za ciasne”. Później, podczas przemówień końcowych, obrońca Johnnie Cochran w swoim wystąpieniu przed ławą przysięgłych podkreślał znaczenie niepasowania rękawiczek na dłonie swojego klienta, wielokrotnie powtarzając: „Jeśli one nie pasują, to musicie uniewinnić”. Podobnie jak wcześniej pościg, również proces karny O.J. Simpsona był śledzony przez masę ludzi dzięki relacjom medialnym, a wieczorne telewizyjne serwisy informacyjne sprawiły, że był to najczęściej omawiany temat w 1995 roku. Przez różne media jest określany mianem „procesu stulecia” (trial of the century).
W 1996 roku Fred Goldman i Sharon Rufo, rodzice Rona Goldmana, i Louis Brown, ojciec Nicole Brown, złożyli pozew cywilny przeciwko O.J. Simpsonowi o w związku z morderstwem z 1994 roku. W 1997 roku sąd zasądził od Simpsona odszkodowanie w wysokości 33,5 miliona dolarów dla rodzin zmarłych, przyjmując, że Simpson pozbawił ich życia. Wkrótce Simpson ogłosił upadłość i przeniósł się na Florydę, aby chronić swoją emeryturę przed zajęciem. Jego pozostałe aktywa zostały zajęte i zlicytowane na aukcji, a większość z nich zakupili krytycy wyroku zapadłego w procesie karnym Simpsona, żeby pomóc powodom odzyskać koszty postępowania sądowego. Heisman Trophy Simpsona zostało sprzedane nieujawnionemu nabywcy za 255 500 dolarów, a cały dochód ze sprzedaży przekazano rodzinie Goldmanów, która twierdziła, że otrzymała tylko jeden procent pieniędzy, które Simpson był winien w związku z pozwem o zawinioną śmierć.
Pozostałe W wieku 15 lat O.J. Simpson został aresztowany i postawiony przed sądem za kradzieże organizowane wraz z gangiem „Wojowników Perskich” (Persian Warriors), do którego dołączył dwa lata wcześniej. Przez krótki okres był osadzony w ośrodku dla młodzieży San Francisco Youth Guidance Center.
15 września 2007 roku Simpson został aresztowany w Las Vegas w związku z włamaniem do pokoju hotelowego. Sportowiec twierdził, że chciał tylko odebrać swoją własność – pamiątki po sławnych sportowcach, również dotyczące jego samego. 4 października 2008 roku został uznany za winnego wszystkich 12 zarzutów związanych z napadem z bronią w ręku w Las Vegas oraz porwaniem. 5 grudnia 2008 roku został skazany za zbrojny napad i porwanie na 33 lata pozbawienia wolności z możliwością warunkowego zwolnienia po odbyciu co najmniej 9 lat orzeczonej kary. Karę odbywał w zakładzie penitencjarnym niedaleko Reno w stanie Nevada. 20 lipca 2017 roku komisja do spraw zwolnień warunkowych stanu Nevada poinformowała o warunkowym zwolnieniu Simpsona, które zaplanowano na 1 października 2017 roku.
Kwestia rasy i status społeczny Indywidualne odpowiednie cechy charakteru O.J. Simpsona sprawiły, że stał się on pierwszym afroamerykańskim sportowcem „sprzedawanym” na wielką skalę, ponadto cieszył się powszechnym uwielbieniem społecznym i przywilejami zarezerwowanymi dotąd jedynie dla ludności białej, wymykając się wszelkim podziałom rasowym. Jest postrzegany jako ktoś, kto „przetarł szlaki” dla amerykańskich mniejszości etnicznych na wielu polach, mimo że nigdy mu na tym specjalnie nie zależało, nie aspirował do miana rzecznika mniejszości ani nie wykazywał zainteresowania kwestiami rasowymi i społecznymi, będąc skupionym na własnej karierze oraz budowaniu marki. Często funkcjonował w „świecie białych”, wchodząc z nimi w interakcje i przyjaźniąc się z wieloma z nich, mimo wciąż obecnych w ówczesnych czasach w amerykańskiej rzeczywistości przejawów segregacji rasowej. Sam Simpson w wywiadzie z 1969 roku tak odniósł się do swojego specyficznego statusu społecznego: „Moim największym osiągnięciem jest to, że ludzie patrzą na mnie jak na człowieka, a nie jak na czarnego człowieka”.
Życie prywatne Rodzina thumb|O.J. Simpson z pierwszą żoną Marguerite i córką Arnelle w domu w Bel Air w Los Angeles w 1970 roku