mały|Prof. Wojciech Lipoński jako wykładowca Międzynarodowej Akademii Olimpijskiej Wojciech Lipoński (ur. 16 grudnia 1942 w Sosnowcu) – polski anglista, historyk sportu, lekkoatleta i olimpijczyk.

Kariera zawodowa Do 2014 był profesorem Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, gdzie kierował Zakładem Stosunków Kulturalnych Polsko Anglosaskich (1978-2013), i Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, gdzie kierował Pracownią, następnie Zakładem Olimpizmu i Etnologii Sportu (2001-2014). W latach 2014–2018 profesor Uniwersytetu Szczecińskiego gdzie kierował Zakładem Kultur Anglojęzycznych a jednocześnie wykładał na Wydziale Kultury Fizycznej historię sportu oraz na kierunku Turystyka - historie sztuki i architektury. W latach 2001–2004 był członkiem Prezydium Komitetu Neofilologicznego Polskiej Akademii Nauk. Od 2014 jest emerytowanym profesorem seniorem UAM.

Jego zainteresowania naukowo-badawcze obejmują historię kultur anglosaskich, związki kulturowe krajów anglojęzycznych z Polską, etnologię sportu oraz historię i filozofię olimpizmu, od 2013 historię kultury europejskiej.

Był wykładowcą wielu uczelni zagranicznych, m.in. State University of Florida w Gainesville (USA) i Hanyang (Korea Płd.), a także wykładowcą i supervising professorem Międzynarodowej Akademii Olimpijskiej. Od 1987 jest redaktorem naczelnym czasopisma "Polish AngloSaxon Studies" (od 2017 współredaktorem jest dr hab. Janusz Kaźmierczak). W latach 1991–2012 był redaktorem naczelnym czasopisma "Studies in Physical Culture and Tourism". W latach 1989–2001 był redaktorem regionalnym i przedstawicielem na Europę Wschodnią londyńskiego czasopisma "The International Journal of the History of Sport". Był członkiem Poznańskiego Towarzystwa Naukowego (od 1984); Międzynarodowego Komitetu Pierre de Coubertina (od 1986), Olimpijskiej Akademii Kanady (od 1990), oraz Brytyjskiego Towarzystwa Historii Sportu (od 2007). W latach 1987–1990 był członkiem Komisji Ewaluacji Kulturowej przy Komitecie Organizacyjnym Igrzysk Olimpijskich w Seulu. Współpracował jako autor z wieloma czasopismami, w tym m.in. poznańskim miesięcznikiem "Nurt" (1967-1986), paxowskim tygodnikiem "Kierunki" (1968-1972), krakowskim "Tempem" (1983-1991) i tygodnikiem "Wprost" (1984-1987) oraz prowadził stały felieton sportowy w programie II Polskiego Radia w Poznaniu.

Dwukrotnie otrzymał Indywidualną Nagrodę Ministra Edukacji Narodowej: w 1995 za książkę "Narodziny cywilizacji Wysp Brytyjskich", a 2006 za "Dzieje kultury brytyjskiej". Ponadto w 2004 otrzymał nagrodę Ministra Edukacji i Sportu I klasy za całokształt działalności sportowej oraz liczne publikacje. Dwukrotnie w 2004 i 2012 został też wyróżniony Złotym Wawrzynem Polskiego Komitetu Olimpijskiego w dziedzinie literatury historycznej związanej ze sportem, a także Nagrodą Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w ramach Konkursu na Najlepszą Książkę Akademicką Atena 2004 za "Dzieje kultury brytyjskiej". Za tę samą publikację otrzymał w 2006 Indywidualną Nagrodę Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W 2013 wykładem w Collegium Europaeum w Gnieźnie zapowiedział prace nad sześciotomowym cyklem monografii poświęconych poszczególnym epokom w dziejach kultury europejskiej. Od 2019 ukazują się poszczególne tomy tej serii. mały|Wojciech Lipoński w finale biegu na 400 m podczas lekkoatletycznych Mistrzostw Polski w 1966 r.

Kariera sportowa W młodości uprawiał lekkoatletykę: w 1964 dwukrotnie biegł na drugiej zmianie polskiej sztafety 4 x 400 metrów, która ustanawiała rekordy Polski (3:06,8 23 sierpnia w Warszawie w składzie: Jerzy Kowalski, Wojciech Lipoński, Marian Filipiuk i Andrzej BadeńskiRekord sztafety 4 x 400, „Stadion. Dodatek sportowych Nowin Rzeszowskich” 1964, 24 sierpnia, nr 34, s. 2.; 3:06,0 13 września w Kolonii w składzie: Jerzy Kowalski, Wojciech Lipoński, Stanisław Swatowski i Andrzej BadeńskiTrzy rekordy krajowe rezultatem zwycięskiego meczu lekkoatletycznego. Polska – NRF 122:89, „Stadion. Dodatek sportowych Nowin Rzeszowskich” 1964, 14 września, nr 37, s. 1.), zajął też 2. miejsce w tej konkurencji podczas Pucharu Europy 12 września 1965 w Stuttgarcie w składzie: Stanisław Grędziński, Wojciech Lipoński, Sławomir Nowakowski i Andrzej Badeński w czasie 3:08,7Puchar Europy, „Stadion. Dodatek sportowych Nowin Rzeszowskich” 1965, 13 września, nr 37, s. 2..

Na Igrzyskach Olimpijskich w Tokio w 1964 był rezerwowym zawodnikiem sztafety 4 x 400 metrów.

Odnotował też wiele znakomitych indywidualnych występów, m.in. podczas mityngu w Zurychu (29 czerwca 1965), gdzie w biegu na 400 m zajął drugie miejsce z czasem 47,1 s, wyprzedzając ówczesnego mistrza olimpijskiego Michaela Larrabee'egoOszczep Sidły wylądował na 85,50 m, „Dziennik Polski” 1965, 1 lipca, nr 154, s. 2.. Trzykrotnie zdobył brązowe medale mistrzostw Polski (w 1964 w sztafecie 4 x 400 m, a w 1965 w biegu na 400 metrów i w sztafecie 4 x 100 metrów). W 1966 ustanowił swój rekord życiowy na 400 metrów – 46,9 s.

Swój doktorat (pod zmienionym dla celów wydawniczych tytułem Sport - literatura - sztuka, wydany w 1974) poświęcił związkom sportu i literatury i był to początek jego kariery jako eksperta olimpijskiego.

Stopnie i tytuły naukowe Na podstawie: magister – 1967 doktor – 1972 doktor habilitowany – 1977 mały|Wojciech Lipoński (z prawej) z Andrzejem Badeńskim w drodze na igrzyska olimpijskie w Tokio w 1964 r.profesor – 1995

Wybrane publikacje Zapomniani piewcy sportu, Warszawa, Wydawnictwo Sport i Turystyka (1970) 25 lat w służbie sportu polskiego, Księga pamiątkowa z okazji srebrnego jubileuszu WKS Zawisza, Bydgoszcz 1971 Ucieczka ze stadionu, Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX (1972) Sport-literatura-sztuka, Warszawa, Wydawnictwo Sport i Turystyka (1974) Polska a Brytania, Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM (1978) Jak biegać po zdrowie? poradnik treningowy, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1985,

Dzieje sportu polskiego, Poznań, Wyd. Podsiedlik-Raniowski i Spółka (1998 i kilka nast.) ISBN wyd. I 83-7083-887-1 Polacy na olimpiadach, Wyd. Podsiedlik-Raniowski i Spółka, wyd. I 2000, ; wyd. II, współautor Seweryn Lipoński, Publicat, Poznań 2008

Narodziny cywilizacji Wysp Brytyjskich, wyd. I SAWW, Poznań 1995; wyd. II Bene Nati, Poznań 1998; wyd. III i IV Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2001 i 2017; Encyklopedia sportów świata, Poznań, Atena (2001), UNESCO, wydana również w innych wersjach językowych pod patronatem UNESCO: angielska: World Sports Encyclopedia, Atena, UNESCO Poznań (2003) 83-85414-77-0 amerykańska World Sports Encyclopedia Poznań-St. Paul USA, MBI-UNESCO (2003) francuska: L'Encyclopédie des sports, Paris, Grund-UNESCO, (2005) polska wersja w 16 tomach, współautor Krzysztof Sawala, Warszawa, Oficyna wydawnicza Atena - Agora 2008, ISBN serii tomów 978-83-7552-144-3

Rochwist i palant. Studium etnologiczne dawnych polskich sportów i gier ruchowych, Poznań Dział Wydawnictw AWF (2004) Historia Sportu, Wydawnictwo Naukowe PWN (2012) Kultura europejska a historiografia zachodnia ignorująca Europę na wschód od Łaby, Opuscula Gniesniensia, Gniezno 2014, Landmarks in British History and Culture, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2015, ; wyd. II 2016, uzup. i zmien. The Truth of Sport, Szczecin, Faculty of Physical Culture and Health Promotion, University of Szczecin (2016) Dzieje kultury europejskiej, Prehistoria – Starożytność, PWN Warszawa 2019, Dzieje kultury europejskiej. Średniowiecze, PWN Warszawa 2020, (oprawa miękka); 978-83-01-21097-7 (oprawa twarda) Dzieje kultury europejskiej – Renesans, PWN Warszawa 2021, (oprawa miękka); 978-83-01-21881-2 (oprawa twarda). Dzieje kultury europejskiej - Barok – Oświecenie, PWN Warszawa 2025, ISBN 978-83-01-24097 (oprawa twarda); 978-83-01-240098 (oprawa miękka).

Przypisy

Linki zewnętrzne Instytut Filologii Angielskiej UAM

Kategoria:Lekkoatleci AZS Poznań Kategoria:Ludzie urodzeni w Sosnowcu Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy sprinterzy Kategoria:Polscy teoretycy sportu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Anglistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Nagrodzeni Medalem Kalos Kagathos Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Szczecińskiego Kategoria:Polscy olimpijczycy