Język sycylijski obejmuje wiele zróżnicowanych dialektów. Wykazuje jednak na tyle duże podobieństwo do standardowego języka włoskiego, że możliwe jest tłumaczenie automatyczne z jednego języka na drugi.

Słownictwo i choć liczba różnic między nimi jest na tyle duża, by móc uznawać je za dwa różne języki, to w .

Język włoski Język sycylijski anche macari dove unni lavoro travagghiu molti tanti

Gramatyka Rodzajniki Włoskie rodzajniki nieokreślone , mają w sycylijskim postać . Włoski rodzajnik przybiera w sycylijskim postać . W języku sycylijskim rodzajnik nieokreślony przed samogłoską skraca się do

Włoskie rodzajniki określone , mają swój sycylijski odpowiednik . Rodzajnik ma identyczną postać w obu językach. We włoskim występują różne rodzajniki liczby mnogiej: , dla rzeczowników rodzaju męskiego, dla żeńskiego. W sycylijskim jest tylko jeden rodzajnik . W obu językach rodzajnik określony liczby pojedynczej przed samogłoską skraca się do . Większość dialektów sycylijskiego skraca w ten sposób również rodzajniki liczby mnogiej.

W obu językach występują rodzajniki cząstkowe, tworzone za pomocą przyimka .

Odmiana rzeczowników W obu językach przypadki tworzy się za pomocą przyimków:

Przyimki i . W języku sycylijskim, włoskim przyimkom i odpowiada . Włoskim formom (rodzajnik określony między a samogłoską) odpowiada sycylijska . Formy sycylijskie , (odpowiedniki włoskich , ) są często skracane do , . Forma liczby mnogiej (odpowiednik włoskich , , ) – do .

Przyimek (po polsku „do”). W języku sycylijskim nie przybiera formy przed samogłoską. Włoskim formom (rodzajnik określony między a samogłoską) odpowiada sycylijska . Formy sycylijskie , (odpowiedniki włoskich /, ) są często skracane do , . Forma liczby mnogiej (odpowiednik włoskich , , ) – do .

Przyimek (po polsku „w”). W języku sycylijskim, włoskiemu odpowiada lub . Włoskim formom (rodzajnik określony między a samogłoską) odpowiada sycylijska . Formy sycylijskie , (odpowiedniki włoskich /, ) są często skracane do , . Forma liczby mnogiej (odpowiednik włoskich , , ) – do .

Przyimek (po polsku „dla”). Włoskiemu odpowiada sycylijskie , a przed samogłoską – .

Przyimek (po polsku „z”). Włoskiemu odpowiada sycylijskie , rzadziej .

Przyimek (po polsku „na”). Włoskiemu odpowiada sycylijskie , które nie łączy się z przyimkiem. Np. włoskie /, mają w sycylijskim formy , itd.

Przyimek (po polsku „między”). Włoskiemu odpowiada sycylijskie .

Spójniki W języku sycylijskim nie przybiera formy przed samogłoską.

Przymiotniki Operatorowi włoskiemu , służącemu do tworzenia stopnia wyższego, odpowiada sycylijski .

Czasowniki Czasowniki sycylijskie zaczynające się na , poprzedza się lub . Np. wł. – syc. .

Odmiana czasowników posiłkowych (niektóre formy) + Czasownik „być” włoski sycylijski forma gramatyczna essere èssiri bezokolicznik è è tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza sono sunnu tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga è stato havi statu czas przeszły dokonany złożony, 3. osoba, l. pojedyncza sono state hannu stati czas przeszły dokonany złożony, 3. osoba, l. mnoga era era czas przeszły niedokonany, 3. osoba, l. pojedyncza erano èranu czas przeszły niedokonany, 3. osoba, l. mnoga sarebbe vinissi a; avissi tryb warunkowy, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza

+ Czasownik „mieć” włoski sycylijski forma gramatyczna avere aviri bezokolicznik ha havi czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza abbiamo avemu czas teraźniejszy, 1. osoba, l. mnoga hanno hannu czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga

Tworzenie niektórych form czasowników Ogólnie, sycylijskie czasowniki odmieniają się w sposób bardziej regularny niż ich włoskie odpowiedniki, np. wł. – syc. .

W przypadku, gdy dopełnienie jest w formie zaimka osobowego połączonego z czasownikiem, dopisuje się go w sycylijskim na końcu odpowiedniej formy czasownika, zaznaczając odpowiednio akcent, np. wł. – syc. . Analogicznie z zaimkiem zwrotnym .

Grupom , oraz w czasie przeszłym niedokonanym, odpowiada sycylijskie , np. wł. – syc. , wł. – syc. .

Końcówce w 3. osobie l. pojedynczej czasu przeszłego dokonanego prostego (I koniugacja) odpowiada w sycylijskim końcówka : wł. – syc. .

Końcówce w 1. osobie l. mnogiej czasu teraźniejszego odpowiada w sycylijskim końcówka (I koniugacja): wł. – syc. , lub (II, III koniugacja): wł. – syc. .

W języku sycylijskim, czas przeszły dokonany złożony z reguły tworzy się za pomocą odpowiedniej formy czasownika posiłkowego „mieć” () niż „być”.

Zaimki Zaimki osobowe Włoskim zaimkom 3. osoby l. pojedynczej rodzaju męskiego , , („on”) odpowiada sycylijskie (l.mn. ).

Zaimki dzierżawcze Włoskim zaimkom dzierżawczym 3. osoby (, , , , ) odpowiada jeden sycylijski zaimek .

Zaimki wskazujące Włoskim zaimkom przymiotnikowym („ten”), („ta”) itp. odpowiadają , , a przed wyrazem zaczynającym się samogłoską –

Włoskim zaimkom rzeczownym , („to”) odpowiada .

Włoskiemu zaimkowi osobowemu odpowiada sycylijskie .

Zaimki względne Włoskiemu zaimkowi względnemu odpowiada sycylijski , skracany przed samogłoską. Temu samemu zaimkowi w znaczeniu „że” odpowiada .

Przysłówki Najczęściej spotykane przysłówki (porównanie):

Język włoski Język sycylijski dove unni molto/tanto tantu poi appoi quando quannu

W języku sycylijskim, analogicznie jak we włoskim, tworzy się też przysłówki za pomocą końcówki (vide „Przyrostki”).

Różnice w ortografii Różnice w ortografii wynikają z różnic w wymowie.

Zaznaczanie akcentów W słowie sycylijskim akcent z reguły pada na tę samą sylabę co w odpowiednim słowie włoskim. W sycylijskim, jeśli akcent nie pada na przedostatnią sylabę (np. w wyrazach pochodzenia greckiego zakończonych na , itp.), oznacza się samogłoskę akcentowaną, np. wł. – syc. , wł. – syc. .

Różnice w literach i grupach liter Nieakcentowane o we włoskim staje się nieakcentowanym u w sycylijskim. Akcentowane o we włoskim nie ulega zmianie w sycylijskim. Są wyjątki od tej zasady, jednakże dają się zauważyć pewne prawidłowości: Włoskiemu nieakcentowanemu o na końcu wyrazów odpowiada sycylijskie u. Włoskiemu akcentowanemu o przed r, po którym następuje samogłoska, odpowiada u, np. wł. onore – syc. onuri, wł. allora – syc. allura. Sycylijskie u często odpowiada włoskiemu o w wyrazach jednosylabowych, np. wł. non – syc.nun. Także nieakcentowane e we włoskim staje się nieakcentowanym i w sycylijskim. Akcentowane e we włoskim nie ulega zmianie w sycylijskim. Są wyjątki od tej zasady, jednakże dają się zauważyć pewne prawidłowości: Włoskiemu nieakcentowanemu e na końcu wyrazów odpowiada sycylijskie i. W przymiotnikach od narodowości, końcówce -ese odpowiada -isi albo -isa, zależnie od rodzaju. Dwugłoska włoska uo staje się w sycylijskim o, np. wł. nuova – syc. nova, wł. uomini – syc. òmini. Nie dotyczy to przypadku, gdy u występuje przed końcówką -ono w 3. osobie liczby mnogiej czasu teraźniejszego: wł. seguono – syc. sequinu. Dwugłoska włoska ea staje się w sycylijskim ia, np. wł. reale – syc. riali. Podobnie rzecz się ma z innymi dwugłoskami zawierającymi e oraz samogłoskę: wł. teoria – syc. tiurìa. Dwugłoska włoska ns staje się w sycylijskim nz, np. wł. considerato – syc. cunzidiratu, wł. senso – syc. senzu. Dwugłoska włoska nd staje się w sycylijskim nn, np. wł. quando – syc. quannu. Dwugłoska włoska mb staje się w sycylijskim mm, np. wł. bambino – syc. bamminu. W sycylijskim często jest pomijane początkowe łacińskie i, np. wł. importante – syc. mpurtanti. Włoskiej zbitce gu po e, przed samogłoską odpowiada sycylijskie qu, np. wł. prosegue – syc. prusequi. Włoskiej zbitce ng przed e lub i odpowiada sycylijskie nc. Włoskiemu ese- na początku odpowiada sycylijskie ase-, np. wł. esempio – syc. asempiu. Włoskiemu l po spółgłoskach b, p, r lub przed spółgłoskami c, m, p, t odpowiada w języku sycylijskim r np. wł. parlare – syc. parrari, wł. attualmente – syc. attuarmenti, wł. semplice – syc. sìmprici, wł. alcuni – syc. arcuni. Wyjątki: wł. altro – syc. àutru (włoskiemu l odpowiada tu u), wł. Irlanda – syc. Irlanna. Włoskiemu gli (ale nie rodzajnikowi) odpowiada sycylijskie gghi, np. wł. famiglia – syc. famigghia.

Podwajanie spółgłosek Włoskie g po samogłosce, przed i lub e zostaje w sycylijskim podwojone, np. wł. – syc. . Włoskie z po samogłosce, przed i lub e zostaje w sycylijskim podwojone, np. wł. – syc. . Włoskie b po samogłosce, przed i, e lub r zostaje w sycylijskim podwojone, np. wł. – syc. . Nie dotyczy to zbitki mbr: wł. – syc. .

Przedrostki Język włoski Język sycylijski auto- auto- con- (przed spółgłoską) (przed samogłoską) de- di- in- n- inter- ntir- pro- (, gdy akcent pada na tę sylabę)

Przyrostki Język włoski Język sycylijski -bile (zaznaczony akcent na tej samej samogłosce co we włoskim) -logia -luggìa -mente -menti (wykonawca czynności, l.poj.) (l.mn.) -ori-ura -tà -tati -zionale (po spółgłosce) -zione (po spółgłosce)

Zobacz też język piemoncki w porównaniu z włoskim i francuskim

Kategoria:Językoznawstwo synchroniczno-porównawcze