Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū (jap. 天真正伝香取神道流?) – założona w XV wieku przez Iizase Chōisai Iga-no-kami Ienao, jedna z najstarszych japońskich klasycznych i kompleksowych szkół wojennych (jap. sōgō bujutsu). Obecnie uczy ona umownych form walki (jap. kata), mających na celu naukę walki: mieczem typu katana (jap. ken-jutsu), mieczem krótkim (jap. kodachi-jutsu), dwoma mieczami (jap. ryō-tō), włócznią (jap. sō-jutsu), japońską bronią drzewcową zbliżoną do europejskiej glewii (jap. naginata-jutsu), kijem (jap. bō-jutsu) oraz naukę szybkiego dobywania miecza typu katana (jap. iai-jutsu).
Do Europy dotarła za sprawą mistrza Yoshio Sugino (1904–1998), który przyczynił się do popularyzacji szkoły w Japonii (m.in. układał choreografię walk do filmów Akiry Kurosawy i szkolił aktorów takich jak Toshiro Mifune; wprowadzał także Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū do szkół i uczelni) i na świecie. Po jego śmierci nauczanie w Europie kontynuował jego asystent Goro Hatakeyama (1928-2009), który zainicjował ruch przywrócenia pełnej manifestacji tego przekazu.
Historia szkoły Założyciel Iizasa Iga-no-kami Chōi-sai Ienao (jap. 飯篠 長威斎 家直?), urodził się w roku 1387 we wsi Iizasa w powiecie Katori, w prefekturze Shimōsa (obecnie dzielnica miasta Tako, powiat Katori, prefektura Chiba), jako syn wojownika Iizuki Kinbei'a. Mylnie podaje się, że Iizuka Kinbei był samurajem w randze gōshi (dziedzic) – określenie samuraj oraz gōshi dotyczą okresu Edo (1603-1868), którego system administracyjny był zupełnie inny niż w epoce Muromachi (1336-1573). Nazwisko od wsi Iizasa wskazuje, że była ona własnością Iizuki Kinbei'a. David A. Hall podaje, że ród Iizasa wywodził się z rodu Taira, co oznacza, że Iizasa Ienao był potomkiem cesarza Kammu (jap. Kanmu-tennō, 737-806).
Jako dziecko Iizasa Ienao był szkolony w posługiwaniu się mieczem i włócznią, a także poznawał wojenną strategię oraz taktykę (jap. heisho-gungaku). Jako młodzieniec prawdopodobnie rozpoczął naukę rzemiosła wojennego przy sanktuarium Katori zapoznając się tam z Katori no Ken - systemem obejmującym naukę walki bronią, strategie oraz inne dyscypliny związane z rzemiosłem wojennym. Następnie kontynuował on swoją edukację w miejscowości Yamazaki. Według,,Zapisków starożytnych wojen w ośmiu prowincjach Kantō” (jap. Kanhasshū kosen roku) z roku 1726, Ienao uczył się u Kabuto Osakabe Shoho – ucznia Matsuoki Hegonosuke nauczyciela związanego z Kashima no Tachi - tradycją Kashima-jingū sięgającą VII wieku. Trzeba jednak nadmienić, że jako źródło Kanhasshū kosen roku jest przez historyków oceniana krytycznie. Następnie Ienao przebywał w Kioto, gdzie pełnił funkcje nauczyciela rzemiosła wojennego niepełnoletniego shōguna Ashikagi Yoshimasy (1436-1490). Podczas pobytu w Kioto, Iizasa poznał: Nen-ryū – szkołę założoną po wizji (jap. musō) buddyjskiego bóstwa Marishiten w 1368 r. przez Sōma Shiro Yoshimoto Nyūdō Jion (ok. 1350-ok. 1408), znanego też pod swoimi buddyjskimi imionami Nen Ami Jion (alias Nen Daioshō) oraz Musō Jikiden-ryū – enigmatyczną, aczkolwiek sławną szkołę uczącą strategii (jap. hei-jutsu) oraz walki wręcz (jap. yawara), założonej w XIII wieku przez mnicha buddyjskiego Inkeibō Chōhen. Iizasa Ienao jest podawany jako siódmy pryncypał Musō Jikiden-ryū, który miał opracować dla tej szkoły techniki walki bez broni - yawara-gi. Na temat Musō Jikiden-ryū niewiele wiadomo, ponieważ nie dotrwała ona do czasów współczesnych, a fakt bycia Ienao pryncypałem tej szkoły, budzi kontrowersje ze względu na brak materiału historycznego łączącego Musō Jikiden-ryū z późniejszą szkołą Iizasa Ienao. Jednakże termin Jikiden można interpretować jako,,prawidłowy przekaz", albo jako skrót od nazwy,,Ienao-den", co oznacza,,przekaz od Ienao". W tym okresie Ienao przebywał również w prowincji Iga, gdzie prawdopodobnie zapoznał się z shinobi-jutsu (alias shinobi no jutsu, od roku 1868 stał się popularny odczyt tych kanji jako nin-jutsu) – uczącego prowadzania operacji szpiegowskich, tajnych działań wojskowych typu partyzanckiego oraz działalności kontrwywiadu.
Następnie Iizasa Ienao za swoje dokonania (brał udział w kilku wojnach, stając się bardzo sławnym wojownikiem) uzyskał honorowy tytuł Yamashiro-no-kami (honorowego gubernatora cywilnego prowincji Yamashiro) i od tego momentu jego oficjalne nazwisko brzmiało Iizasa Yamashiro-no-kami Ienao, a następnie otrzymał tytuł Iga-no-kami (honorowego gubernatora cywilnego prowincji Iga) i od tego momentu jego oficjalne nazwisko brzmiało Iizasa Iga-no-kami Ienao.
Iizasa Ienao w swojej rodzinnej wsi Iizasa wybudował zamek, gdzie był seniorem dla ponad 50 wasali. Posiadał poza wsią Iizasa ziemię od Ōsaki (?obecnie powiat Noda, prefektura Chiba) do Ōne (?obecnie powiat Katori, prefektura Chiba), a także wsie Shirai i Hachihon (obie obecnie powiat Katori, prefektura Chiba). Natomiast sam był wasalem rodu Chiba, który tak samo jak ród Iizasa pochodził od cesarza Kammu.thumb|310px|Świątynia Katori w Japonii Powstanie szkoły W roku 1454 rozpoczął się tzw. Incydent Kyōtoku, który był wynikiem konfliktów pomiędzy Kantō-kubō (zastępca shōguna w Kantō) a Kantō-kanrei (namiestnik shōguna w Kantō). Skutkiem tego konfliktu m.in. była śmierć Chiby Tanenobu (1445-1455) osiemnastego namiestnika rodu Chiba oraz przegrana jego rodu, który stanął po stronie Kantō-kubō. Z walk udaje się ujść z życiem Chibie Sanetane (1442-1466) oraz Chibie Yoritane (1446-1494), którzy ukryli się w prowincji Musashi (obecnie okręg Tokio, większa część prefektura Saitama oraz fragment prefektury Kanagawa), stając się z czasem w kolejności namiestnikami rodu Chiba w Musashi.
Domniemywać można, że Iizasa Ienao jako były nauczyciel niepełnoletniego shōguna był również nauczycielem Chiby Tanenobu, którego śmierć oraz zmiany polityczne w prowincji Shimōsa wpłynęły na decyzję o rozpoczęciu przez Ienao, mającego wtenczas według tradycji sześćdziesiąt lat (co wskazuje na błędne datowanie jego urodzin), praktyki 1000 dniowego odosobnienia, która była jedną z technik używaną przez bushi w celu poszerzenia swoich kompetencji, stosowaną jeszcze na przełomie XIX i XX wieku. Praktyka 1000 dniowego odosobnienia wzorowana była na praktyce odosobnień mnichów buddyjskich, ale różniła się ona od niej celami i charakterem. Według przekazu decyzję o podjęciu tego odosobnienia, Iizasa Ienao podjął po głębokim smutku i refleksji, w której stwierdził, że mimo że był niepokonany w kilku bitwach, nie był w stanie uchronić ród Chiba przed upadkiem i że samą ludzką siłą nic z tym nie można zrobić. Udał się zatem do sanktuarium Katori by prosić Futsu-nushi-no-Ōkami, jako boga wojny (jap. gunshin) i kunsztu wojennego (jap. bushin), o pomoc w tej sytuacji. Ta wizyta wpłynęła na podjęcie decyzji, o zamknięciu się w tym sanktuarium i rozpoczęcia intensywnego szkolenia budō/bu-jutsu.
Przed rozpoczęciem praktyki Ienao podarował 1000 koku ryżu (1 koku ryżu miało wyżywić jednego człowieka przez rok) dla Katori-jingū oraz drugie 1000 koku ryżu, pochodzące z jego dóbr w Ōsaki, dla wsi Miyamoto w Ōtsuki w prowincji Kai (?) (obecnie prefektura Yamanashi), za które wybudowano tam świątynię Shintokusan Shimpuku-ji. Łączny podarowany przez niego majątek, stanowił wartość wyżywienie przez rok 2 tys. ludzi. Miejscem jego praktyk była Umekiyama (miejsce usytuowane w najbardziej wewnętrznej strefie Katori-jingū) w pobliżu Bishamon-den - miejsca kultu Bishamon-ten (skt. Vaiśravaṇa, Wszystko Słyszacy"), boga wojny i patrona wojowników, a także bogactwa, występuje on też pod nazwą Tamon-ten no Jin, gdy jest głównym obrońcą i strażnikiem północy jako jeden z ,,Czterech Niebiańskich Królów" (jap. Shitennō). Ienao otrzymał imię Chōi-sai oraz został zaike hosshi - świeckim kapłanem buddyjskim, o czym świadczy tytuł Nyūdō (,,ten, który wszedł na ścieżkę") przed jego nowym imieniem.
Ponieważ szkolenie stosowane przez bushi należą do nurtu technik ezoterycznych, to z praktyk stosowanych przez Nyūdō Chōi-sai podawane są ogólne informacje z okresu tych 1000 dni: gorliwie studiował strategie i taktyki wojenne (jap. heihō), w celu pełnego oczyszczenia ciała i umysłu przeprowadzał rytualne ablucje (jap. saikaimokuyoku), co wieczór kłaniał się na ziemi przed ołtarzem (jap. shinzen) Futsu-nushi-no-Ōkami, a następnie recytował szintoistyczne modlitwy oczyszczające (jap. norito, również czytane jako shukushi), oparte na sile duchowej zawartej w słowach (jap. koto-dama) i prosił o wsparcie, a następnie trenował techniki walki (jap. bu-jutsu), każdej nocy o godzinie drugiej w tzw. godzinie krowy ponownie recytował modlitwy norito i modlił się o boski ład na świecie, a następnie o czwartej rano tzw. godzinie tygrysa udawał się do Bishamon-den by recytować modlitwy w intencji Bishamon-ten, wcześnie rano ponownie odwiedzał sanktuarium by dalej kontynuować swoją praktykę i wzmacniać samego siebie. Znany jest fakt umycia przez jego ucznia konia wodą ze źródła płynącego w pobliżu sanktuarium, po którym koń dostał boleści i zdechł. Według tradycji to zdarzenie uświadomiło Chōi-sai, że oddziaływanie Futsu-nushi-no-Ōkami jest realne i ciągle obecne. Kulminacją odosobnienia była wizja (jap. musō) Futsu-nushi-no-Ōkami, który we śnie, pod postacią chłopca siedzącego na gałęzi starego drzewa śliwy stojącego w pobliżu miejsca gdzie ćwiczył Chōi-sai [Umekiyama oznacza ,,Górę Śliwy"], powiedział do niego: ,,Powinieneś być wielkim nauczycielem wszystkich szermierzy pod słońcem”, po czym przekazał mu ,,księgę boskiej taktyki” (jap. heihō shinsho), która została spisana natchnionymi rekami.
Po tym wydarzeniu Iizasa Chōi-sai Ienao osiągnął stan przebóstwienia (gr. theosis) z Futsu-nushi-no-Ōkami (alias Katori-Ōkami, Katori-Daijn). Doświadczył on tajemnicy zjednoczenia człowieka z bóstwem, a przez to był w stanie odkryć unikalne boskie i nadprzyrodzone umiejętności (jap. shingi), a tajne zasady strategii i taktyki wojennej (jap. heihō) zostały mu ujawnione. Przekaz tradycji podaje, że jedną z technik stosowaną przez Chōi-sai w celu potwierdzenia przekazu szkoły od Futsu-nushi-no-Ōkami było kuma-zasa no oshie (nauczanie karłowatego bambusa – Sasa veitchii). W ten oto sposób, w wieku siedemdziesięciu lat, Iizasa Chōi-sai Ienao osiągnął najwyższy poziom w militarnym kunszcie (jap. hei-jutsu), tworząc przekaz dla następnych pokoleń wojowników, którego zaczął nauczać w szkole wybudowanej w pobliżu ww. świątyni Shintokusan Shimpuku-ji we wsi Miyamoto w Ōtsuki w Kai (?) – prowincji należącej do rodu Takeda.
Ponieważ przekaz ten pochodzi od Futsu-nushi-no-Ōkami (alias Katori-Ōkami, Katori-Daijn), został on nazwany Przekazem/Szkołą Prawdziwego Boskiego Natchnienia Sposobu Postępowania Boga Katori (jap. Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū). Należy tu dodać, że w założeniu przez Iizase Chōi-sai Iga-no-kami Ienao szkoły wojennej zapewne pomogła protekcja jego byłego ucznia, wspomnianego już shōguna Ashikagi Yoshimasy, wsparcie spokrewnionego z shōgunem rodu Takeda, na ziemiach którego znajdowała się szkoła oraz bliskość ziem rodu Chiba w Musashi.
Dalsze losy szkoły W wieku osiemdziesięciu lat Chōi-sai Ienao był wciąż silny, zachowywał prezencję wojownika i wyróżniał się rzadko spotykaną szczodrością serca. Odznaczał się także niezwykle czysta wnikliwością oraz mądrością (jap. myōshiki, kishin), aż w końcu osiągnął najwyższa pozycje wśród japońskich bushi, stając się ,,świętym mistrzem miecza" (jap. kensei no kyōchi). Jego nauczanie wpłynęło na powstanie wielu japońskich szkół wojennych, założonych przez wybitnych adeptów jego ryū. Chōi-sai Ienao jest również nazywany ,,liderem odrodzenia szermierki" (jap. kendō chūkō no sō) epoki Muromachi-Ashikaga.
W sierpniu 1487 roku w pobliżu wsi Iizasa (obecnie w mieście Tako) zostaje ukończona Nyoizan Jifuku-ji – świątynia poświęcona Jizō-bosatsu (bodhisattwie Kshitigarbhy), a erygowana przez Chōi-sai jako wotum wdzięczności za owocne życie. Jifuku-ji stała się dla Chōi-sai, będącego od kwietnia tego roku na emeryturze, ostatnim miejscem zamieszkania.