Henryk Mandelbaum (ur. 15 grudnia 1922 w Olkuszu, zm. 17 czerwca 2008 w Bytomiu) – jeden z bezpośrednich świadków buntu Sonderkommando w KL Auschwitz, uciekinier z „marszu śmierci”.
Życiorys Aresztowany w kwietniu 1944 w Będzinie. 10 kwietnia 1944 został wysłany do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz, gdzie oznaczono go numerem 181970. Po odbyciu kwarantanny skierowany do Sonderkommando – specjalnej grupy roboczej, która składała się w większości z więźniów narodowości żydowskiej, zajmującej się paleniem zwłok w krematoriach. Pracował w dwóch krematoriach w Birkenau. Był bezpośrednim świadkiem akcji zagłady około 400 tysięcy Żydów pochodzących z Węgier w komorach gazowych latem 1944.
Nie brał bezpośredniego udziału w wydarzeniach z 7 października 1944 w krematorium IV, gdyż tego dnia pracował w innym krematorium. Dzięki temu udało mu się uniknąć rozstrzelania. Dotrwał do ewakuacji obozu w styczniu 1945. Wyruszył z obozu Auschwitz-Birkenau do Wodzisławia Śląskiego w tzw. marszu śmierci, a w okolicach Jastrzębia-Zdroju udało mu się zbiecJ. Lachendro, Ucieczki więźniów KL Auschwitz w czasie marszu śmierci. Pomoc mieszkańców Śląska dla uciekinierów, [w:] Kierunek Loslau, Wodzisław Śląski 2016, s. 87–88.. Następnie ukrywał się w Nowej Wsi.
Po wojnie funkcjonariusz Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP) w Będzinie w latach 1945–1948. Przez 16 lat kierownik oddziału przedsiębiorstwa handlowego, a w latach późniejszych hodowca lisów. Od 1972 rencista, następnie przez 15 lat kierowca taksówki bagażowej.
Jako najdłużej żyjący z polskich więźniów Sonderkommando był świadkiem zagłady dokonywanej przez Niemców w komorach gazowych na Żydach, kierowanych tam z rampy wyładowczej po selekcji bezpośrednio po przybyciu do obozu, oraz na więźniach KL Auschwitz.
Podczas wizyty Benedykta XVI w Oświęcimiu 28 maja 2006 r. stał w szeregu byłych więźniów. Jako jedyny nie tylko uścisnął rękę Josephowi Ratzingerowi, ale ucałował się z nim w oba policzki„A German Pope Confronts the Nazi Past at Auschwitz”, „New York Times”, 29 maja 2006..
Mieszkał w Gliwicach. W ostatnich dniach życia przeszedł operację w bytomskim szpitalu, gdzie zmarł. Został pochowany na cmentarzu Centralnym w Gliwicach 19 czerwca 2008. Miał jednego syna.
Filmy Byłem w Sonderkommando, reż. Andrzej Gajewski, 1991filmpolski.pl: Byłem w Sonderkommando.. Anus Mundi, reż. Wojciech Królikowski, 2007. The Living Dead of Auschwitz: Sonderkommando, 2009.
Przypisy
Linki zewnętrzne
„Co widziały moje oczy”, Barbara Gruszka-Zych, „Gość Niedzielny”, 25 kwietnia 2008. Józef Krzyk, Ostatni żywy z odbytnicy świata, gazeta.pl, 30 stycznia 2007 [dostęp: 17 czerwca 2015].
Kategoria:Członkowie Sonderkommando w KL Auschwitz Kategoria:Funkcjonariusze Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego Kategoria:Hodowcy zwierząt Kategoria:Polscy taksówkarze Kategoria:Ludzie związani z Będzinem Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Uczestnicy marszów śmierci Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Gliwicach Kategoria:Ludzie urodzeni w Olkuszu Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 2008 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady