Nowa Wieś – wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie konińskim, w gminie Sompolno. Sołectwo składa się z wsi Nowa wieś, oraz wsi Grądy.

Wedle dokumentów historycznych w XV i XVI wieku nazwa wsi zapisywana była jako Nowawyesch, Nouawyesz, Nowa wyesz, Nowawiesz, od XVII wieku Nowa Wieś.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego. W roku 2025, według rozporządzenia dotyczącego funduszu sołeckiego, sołectwo liczyło 639 mieszkańców.

Na terenie wsi działa Koło Gospodyń Wiejskich. Mieszkańcy Nowej Wsi wyznania katolickiego przynależą do parafii św. Jadwigi w Lubstowie.

Według gminnej ewidencji zabytków w miejscowości znajduje się zabytkowa kapliczka z 1958 roku.

Z Nowej Wsi pochodzi Bronisław Kupczyński, prezydent Wrocławia w latach 1947–1950.

Historia Pierwsza wzmianka na temat wsi pojawia się W dziele Jana Łaskiego Liber beneficiorum archidiecezji gnieźnieńskiej z początku XVI wieku Nowa Wieś została wymieniona jako wieś należąca do parafii Mąkolno. Z części jej gruntów, które wówczas pozostawały nieużytkowane, kościół w Mąkolnie nadal pobierał dziesięcinę snopową. Zapis wspomina również, że dawniej zamieszkujący wieś kmiecie płacili dziesięcinę lnianą w wysokości 2 groszy od łanu.

W roku 1579, według Polski XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, T. 1 Wielkopolska Adolfa Pawińskiego, Nowa Wieś była podzielona między przedstawicieli dwóch rodzin szlacheckich: Ruskowskich i Lubstowskich. Albert Ruskowski wraz z bratem posiadał 1/2 łana i 2 zagrody, Regina Ruskowska 1,5 łana, 3 zagrody oraz jednego komornika, natomiast Jan Lubstowski 3 łany.

Wieś pojawia się również w Atlasie Historycznym Polski z XVI w. Pojawia się też ona na mapach z drugiej połowy XVIII w., między innymi na mapie Regni Poloniae Magni Ducatus Lituaniae Nova Mappa Geographica z roku 1770 oraz na szczegółowej mapie województwa brzeskokujawskiego, sporządzonej na zamówienie Karola de Perthées dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w roku 1785.

Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tomu 7, w 1827 roku wieś liczyła 147 mieszkańców, natomiast w roku 1874 – 202 mieszkańców oraz 27 mieszkańców folwarku. W roku 1874 wieś należała do dóbr Sycewo, wraz z wsiami Kociostrów, Bronisława, Czastka, Kazubek oraz kolonii Biele. Wieś Kazubek oraz Młynek podlegały pod Nową Wieś. We wsi znajdowała się cegielnia oraz pokłady torfu. Rozmiar wsi wynosił 989 morg (1 morga wielkopolska liczyła około 0,56 hektara, czyli powierzchnia wsi liczyła około 554 hektary), w tym 425 morg gruntów ornych, 148 morg łąk, 26 morg pastwisk, 339 morg lasów, 25 morg nieużytków. We wsi stosowany był system płodozmianu 11-polowego.

Podczas II wojny światowej nazwa wsi została zmieniona na Neuendorf, jednak po wojnie wróciła ona do swojej obecnej nazwy.

Nowa Wieś – dzieje własności szlacheckiej Nowa Wieś w XV–XVII wieku była własnością kilku rodzin szlacheckich, a jej części dziedziczne były wielokrotnie dzielone, sprzedawane i przekazywane w drodze spadku. Z tego powodu ustalenie pełnej historii własności wymaga rozróżnienia poszczególnych działów majątkowych.

Jedną z najważniejszych rodzin związanych z Nową Wsią byli Ruskowscy. Ich obecność w miejscowości jest dobrze potwierdzona od początku XVI wieku.

W 1528 roku Bartłomiej Ruskowski posiadał części dziedziczne w Nowej Wsi, które przypadały mu z działów rodzinnych z jego braćmi Janem i Maciejem Ruskowskimi. W 1529 roku Jan i Maciej Ruskowscy przekazali swoje części dziedziczne w Nowej Wsi Bartłomiejowi Ruskowskiemu, dzięki czemu skupił on większy udział w majątku.

W kolejnych latach właścicielem części Nowej Wsi był Wojciech Ruskowski. W 1542 roku zapisał swojej żonie Reginie Lubstowskiej oprawę na połowie swoich części dziedzicznych w Nowej Wsi. W 1545 roku występował jako dziedzic Nowej Wsi, działając również w imieniu swojego rodzonego brata Marcina Ruskowskiego. W 1567 roku ustanowił opiekunów dla swoich dzieci, wskazując między innymi żonę Reginę Lubstowską.

Pod koniec XVI wieku części Nowej Wsi przeszły także w ręce Stanisława Ruszkowskiego, chorążego kaliskiego. W 1590 roku Jan Lubstowski, cześnik brzeski, sprzedał Stanisławowi Ruszkowskiemu swoje części dziedziczne w Nowej Wsi położonej w parafii Mąkolno za kwotę 4000 złotych polskich.

Synem Stanisława Ruszkowskiego był Andrzej Ruszkowski, który w 1606 roku otrzymał od swojej matki Urszuli z Modliszewic, wdowy po Stanisławie Ruszkowskim, dobra obejmujące Nową Wieś oraz części Lubstówka w powiecie konińskim. Świadczy to o dalszym utrzymaniu związku rodziny Ruszkowskich z tym kompleksem dóbr.

W XVII wieku Nowa Wieś pozostawała związana z kilkoma rodzinami szlacheckimi, a jej części były przedmiotem dzierżaw, zastawów i kolejnych transakcji majątkowych. Z zachowanych akt wynika, że miejscowość nie stanowiła jednego zwartego majątku, lecz była podzielona między różnych właścicieli posiadających poszczególne części dziedziczne.

Najważniejszą linię właścicielską można obecnie przedstawić następująco:

Ruskowscy z Ruskowa → Bartłomiej Ruskowski i jego rodzina → Wojciech Ruskowski → Stanisław Ruszkowski, chorąży kaliski → Andrzej Ruszkowski

Pełne odtworzenie wcześniejszego pochodzenia poszczególnych gałęzi Ruskowskich oraz dokładne powiązania między wszystkimi współwłaścicielami Nowej Wsi pozostają przedmiotem dalszych badań źródłowych.

W XVIII wieku źródła nie pozwalają jednoznacznie ustalić momentu przejścia Nowej Wsi do majątku Lubstów. Wiadomo natomiast, że w roku 1827 miejscowość należała do dóbr Sycewo, natomiast kiedy własność przeszła na majątek Lubstów nie jest wiadome

Część miejscowości należała do Marii Niemojewskiej, spadkobierczyni rodu Słubickich z Lubstowa, aż do reformy rolnej z dnia 06.09.1944 roku.

Przypisy

Kategoria:Sompolno (gmina)