thumb thumb thumb thumb|right|Histologia guzkowego raka podstawnokomórkowego Rak podstawnokomórkowy skóry (łac. carcinoma basocellulare, basalioma, ang. basal cell carcinoma, BCC) – najczęstszy nowotwór złośliwy skóry "MedlinePlus Medical Encyclopedia: Basal cell carcinoma" (symptoms/treatment), U.S. National Library of Medicine, 8600 Rockville Pike, Bethesda, MD, and National Institutes of Health, USA, October 2007, webpage: BCC. i najczęstszy nowotwór złośliwy u osób rasy białej , charakteryzujący się niskim stopniem złośliwości, powolnym wzrostem i bardzo rzadkim przerzutowaniem. Nowotwór ten ma szereg nazw synonimicznych i eponimów, m.in.: ulcus Jacobi, ulcus rodens, wrzód drążący Krompechera (tumor Krompecheri), epithelioma basocellulare, adnexoblastomaMark H. Beers, Robert S. Porter, Thomas V. Jones, Justin L. Kaplan, Michael Berkwits(Redaktorzy): The Merck Manual-Podręcznik diagnostyki i terapii. Elsevier Urban&Partner, 2006, s. 1336-1337, język polski, .
Epidemiologia BCC jest najczęstszym nowotworem złośliwym skóry. Według Skin Cancer Foundation w USA corocznie 800000 ludzi zapada na tę chorobę. Częstość zachorowań rośnie z wiekiem i jest większa u ludzi rasy białej. Dotyczy głównie osób nadmiernie narażonych na promieniowanie ultrafioletowe światła słonecznego (rolnicy, żeglarze, osoby opalające się, itp.). W zespole Gorlina istnieje genetycznie uwarunkowana skłonność do powstawania raków podstawnokomórkowych skóry, spowodowana mutacją w genie PTCH2 w locus 9q22.3.
Objawy i przebieg Charakter wykwitów pierwotnych w BCC może być mocno zróżnicowany, stąd w zależności od cech morfologicznych nowotworu wyróżnia się następujące odmiany: Rak podstawnokomórkowy guzkowy (carcinoma basocellulare nodosum) – najczęstsza postać BCC, wykwit ma charakter niezapalnego guzka otoczonego charakterystycznym, niezapalnym, perełkowatym wałem. W części środkowej guzka może występować bliznowacenie. Rak podstawnokomórkowy wrzodziejący (carcinoma basocellulare exulcerans, historyczna nazwa: wrzód drążący – ulcus rodens) – postać charakteryzująca się głębokim nacieczeniem podstawy guza, mogącym prowadzić do niszczenia mięśni i kości. Charakterystyczny dla obrazu klinicznego BCC wał otaczający guzek może być w tej postaci ledwo dostrzegalny. Rak podstawnokomórkowy barwnikowy (carcinoma basocellulare pigmentosum) Rak podstawnokomórkowy twardzinopodobny (carcinoma basocellulare morpheiforme) – ma charakter porcelanowej barwy guzka, zazwyczaj nie ulegającego rozpadowi. Rak podstawnokomórkowy torbielowaty (carcinoma basocellulare cysticum) – postać lokalizująca się zwykle na powiekach, w której wykwitem pierwotnym są małe, przezroczyste guzki. Rak podstawnokomórkowy powierzchowny (carcinoma basocellulare superficiale) – postać o łagodnym i bardzo przewlekłym przebiegu, w której powierzchowne wykwity są na ogół liczne, dobrze odgraniczone, i charakteryzują się bardzo powolnym szerzeniem. Obecny jest lekko wyniosły wał wokół pojedynczej zmiany. Najczęstszą lokalizacją tej postaci nowotworu jest tułów; odmianą postaci powierzchownej jest tzw. guz Arninga (carcinoma basocellulare superficiale multicentricum). Ogólnie wszystkie odmiany BCC charakteryzują się powolnym przebiegiem i typową lokalizacją na skórze twarzy, nigdy nie uszkadzają gałki ocznej i nie zajmują błon śluzowych. z wyjątkiem postaci wrzodziejącej, naciekają podścielisko tylko w nieznacznym stopniu. Inną charakterystyczną cechą BCC jest tylko wyjątkowe występowanie przerzutów. Opisano pojedyncze przypadki przerzutów raka podstawnokomórkowego do węzłów chłonnych i narządów wewnętrznych.
Różnicowanie Postać guzkowa BCC Gruźlica toczniowa (tuberculosis luposa) Toczeń rumieniowaty przewlekły (DLE) Postać wrzodziejąca Rak kolczystokomórkowy skóry (carcinoma spinocellulare) Postać barwnikowa Czerniak złośliwy (melanoma) Postać powierzchowna Choroba Bowena (morbus Boweni) Łuszczyca zadawniona (psorasis inveterata) Liszaj płaski barwnikowy (lichen planus pigmentosus)
Leczenie Chirurgiczne usunięcie tkanki nowotworowej z mikroskopową kontrolą granic usuwanej zmiany (metoda Mohsa) Krioterapia Terapia fotodynamiczna (PDT). Maść 5-fluorouracylowa (5%) Doogniskowe iniekcje interferonu.
Klasyfikacja ICD10 kod ICD10 nazwa choroby Inne nowotwory złośliwe skóry Skóra wargi Skóra powieki, łącznie z kątem oka Skóra ucha i przewodu słuchowego zewnętrznego Skóra innych i nieokreślonych części twarzy Skóra owłosiona głowy i szyi Skóra tułowia Skóra kończyny górnej, łącznie z barkiem Skóra kończyny dolnej, łącznie z biodrem Zmiany przekraczające granice określone kodami Nowotwór złośliwy skóry, nieokreślony Przypisy
Bibliografia Stefania Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową PZWL 2005, . Jerzy Stachura, Wenancjusz Domagała Patologia znaczy słowo o chorobie. T. 2. Wydawnictwo Polskiej Akademii Umiejętności, Kraków 2003. .
Linki zewnętrzne Artykuł w eMedicine BCC na stronie Skin Cancer Foundation BCC w DermNetNZ BCC w Derm Atlas
Kategoria:Choroby skóry Kategoria:Nowotwory skóry Kategoria:Nowotwory złośliwe