Szkoła lelewelowska – nurt w historiografii polskiej stworzony przez Joachima Lelewela kładący nacisk na republikańską syntezę dziejów Polski. Ukształtowaną koncepcję republikańską Lelewel przedstawił w Uwagach nad dziejami Polski i Ludu jej (1855).

Historia Szkoła lelewelowska, ukształtowana na początku XIX wieku, stanowiła nurt historiografii polskiej związany z romantyzmem oraz doświadczeniami politycznymi epoki porozbiorowej. Jej przedstawiciele ujmowali dzieje Polski z perspektywy republikańsko-demokratycznej, akcentując wyraźnie znaczenie tradycji wolnościowych i obywatelskich. Centralne miejsce w refleksji szkoły zajmowała teoria tzw. gminowładztwa, odwołująca się do antymonarchicznej wizji ustroju państwa. Charakterystycznym elementem szkoły lelewelowskiej była również tendencja do apologetyki działalności szlachty, zwłaszcza jej republikańskich dążeń politycznych w czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Przedstawiciele szkoły starali się rekonstruować pierwotny ustrój Polski, wskazując na pierwotną wspólnotę gminną, podejmującą decyzje przy udziale wszystkich wolnych obywateli (pierwotny republikanizm). Ta oparta na wolności wspólnota miała określać późniejszą ewolucję polskich instytucji politycznych.

Według historyka Władysława Smoleńskiego źródeł myśli Joachima Lelewela należy szukać wśród republikanów doby Sejmu Wielkiego oraz w poglądach kuchmistrza wielkiego litewskiego Michała Wielhorskiego, z których inspirował się później Lelewel.

Główni przedstawiciele Przedstawiciele: Joachim Lelewel, Jędrzej Moraczewski, Walerian Koronowicz-Wróblewski, Kazimierz Jarochowski, Henryk Schmitt, Julian Bartoszewicz .

Krytyka Szkoła lelewelowska atakowana była m.in. przez jednego z przedstawicieli krakowskiej szkoły historycznej profesora Józefa Szujskiego. Uważał on, że Lelewel dzieje współczesne traktuje z polityczną apodyktycznością, która wypływała z przekonań i roli historycznej jaką odegrał w ówczesnych mu wypadkach. Oskarżał Lelewela o tworzenie apologii polskiego społeczeństwa, wychwalanie wolnej elekcji, konfederacji, nawet liberum veto.

Przypisy

Bibliografia Władysław Smoleński, Szkoły historyczne w Polsce: główne kierunki poglądów na przeszłość.

Kategoria:Historiografia polska Kategoria:Polskie szkoły naukowe