thumb|upright=1.2|Wnętrze największego, trzeciego budynku teatru przy Drury Lane, ok. 1808 Theatre Royal przy Drury Lane – teatr położony w Londynie, w Covent Garden, zwrócony frontem do Catherine Street (wcześniej nazywanej Bridges lub Brydges Street), tyłem do Drury Lane. Obecnie znajdujący się tam budynek jest następcą trzech innych, z których pierwszy został wzniesiony w 1663. Przez pierwsze dwa wieki swojej działalności był przodującą tego typu instytucją w mieście, jednym z najważniejszych teatrów anglojęzycznego świata.
Pierwotny budynek został wzniesiony w 1663 na polecenie Thomasa Killigrew (członka dworu Karola II Stuarta, znanego z zamiłowania do zabawy). Występowało w nim wielu znanych ówczesnych aktorów, spłonął w 1672. Killigrew odbudował go w tym samym miejscu w 1674, nowa nazwa brzmiała „Theatre Royal in Bridges Street”. Przetrwał prawie 120 lat. Został wyburzony w 1791, aby zrobić miejsce dla większego teatru, ukończonego w 1794. Nowy obiekt służył widzom tylko przez 15 lat, strawiony pożarem w 1809. Obecnie istniejący budynek został oddany do użytku w 1812. Wystawiano w nim pełną gamę sztuk, od utworów Szekspira, przez komedie, po utwory związane z muzyką. Obecnie jego właścicielem jest Andrew Lloyd Webber, inscenizowane są tam głównie musicale.
Pierwszy budynek: 1663 thumb|left|upright|Thomas Killigrew w 1650 W 1660, po trwającym prawie dekadę okresie bezkrólewia, podczas którego zakazane były liczne rozrywki (wśród nich teatr), na tronie angielskim zasiadł Karol II Stuart. Wkrótce po koronacji wydał dwa listy polecające, których intencją było utworzenie na terenie królestwa dwóch nowych instytucji zajmujących się aktorstwem. Jeden z nich trafił do Thomasa Killigrew, który utworzył grupę pod nazwą King’s Company, a także wybudował teatr przy Drury Lane. Listy gwarantowały monopol na prowadzenie działalności aktorskiej na terenie Londynu. Fakt ten w późniejszym okresie (w szczególności w XVIII wieku) był powodem niezadowolenia konkurencyjnych zespołów aktorskich. Mimo to ich ważność wygasła dopiero w 1843. Budowla autorstwa nieznanego architekta została oddana do użytku 7 maja 1663, jej nazwa brzmiała „Theatre Royal in Bridges Street”, ze względu na umiejscowienie wejścia przy tejże ulicyUlica znana obecnie jako Catherine Street kiedyś była podzielona na dwa mniejsze odcinki; jej północna część nosiła nazwę Bridges Street.. Na przestrzeni czasu funkcjonowała także pod innymi nazwami, włączając w to „King’s Playhouse”. Składała się z trójpoziomowej widowni, rozciągała na 33 metry, była szeroka na 17 metrówZe względu na to, iż w oryginale wszystkie miary były podane w jednostkach imperialnych, dane w artykule zostały przeliczone przyjmując następujące wartości: 1 cal = 25,54 mm; 1 stopa = 0,3 m; 1 jard = 0,9 m., mogła pomieścić 700 widzów.
Dworzanin Samuel Pepys, podobnie zresztą jak sam król, nie unikał teatrów. Odwiedził Theatre Royal na dzień po jego otwarciu, aby obejrzeć sztukę autorstwa Francisa Beaumont i Johna Fletchera. Pisał później w swoim pamiętniku, że choć sam budynek wykonany jest ze smakiem, to jednak nie z każdego miejsca można było dobrze usłyszeć kwestie wypowiadane przez aktorów. Poprawy wymagał także sposób umiejscowienia orkiestry.
thumb|upright=1.6|Lokalizacja Theatre Royal na mapie Londynu z 1700; prostokąt ukazuje stan rozmieszczenia ulic w 2006
Przedstawienia zazwyczaj zaczynały się o 15.00, dzięki czemu wykorzystywano możliwości, jakie stwarza obecność światła dziennego. Główną część widowni zakrywała oszklona kopuła i do środka dostawało się w ten sposób więcej promieni słonecznych. Jednak nie zawsze spełniała ona swoje zadanie – z innego wpisu do pamiętnika Pepysa dowiedzieć się można, że widzowie byli czasem zmuszeni do opuszczenia budynku dla ratowania się przed skrajnymi efektami pogodowymi, takimi jak gwałtowny grad.
Ławki na widowni pokrywało grube, zielone płótno, podobne do sukna na stołach bilardowych. Ławy nie posiadały oparć, ułożone były w półokrąg otaczający scenę. W liście z maja 1663 Monsieur de Maonconys pisał: „Wszystkie siedziska na parterze, gdzie siadają także wysoko urodzeni, są ułożone na kształt półokręgu, zaś każdy rząd jest wyżej niż poprzedni”. Podobnie rozmieszczone były trzy poziomy balkonów. Na pierwszym i drugim widzowie zasiadali w lożach.
Konkurencja ze strony Duke’s Company King’s Company była zmuszona do wprowadzania licznych i kosztownych modernizacji Theatre Royal ze względu na sukcesy odnoszone przez konkurencyjną trupę Duke's Company. W przedstawieniach teatralnych tej ostatniej elementy scenografii były ruchome, co przyciągało spragnionych wrażeń widzów. W związku z tym członkowie King’s Company postanowi zaadaptować część tamtejszych rozwiązań, tak, aby konkurencja nie wyparła ich z rynku dzięki przewadze technologicznej. Użyto okiennic jako olbrzymich ram obrazów, oddzielających widownię od sceny. W ten sposób widzowie mieli wrażenie, że oglądają wydarzenia wewnątrz obrazu. Tego typu rozwiązania były innowacyjne dla Wysp Brytyjskich, jednak korzystano już z nich na kontynencie. Na Drury Lane duża część sceny znajdowała się także pomiędzy kurtyną a pierwszymi rzędami widowni, co było charakterystyczne dla teatru elżbietańskiego. Ponadto widzowie mogli osobiście brać udział w wydarzeniach, które rozgrywały się na deskach teatru.
Inwestycje dokonywane przez Killigrew i konkurentów z Duke’s Company zaprowadziły oba teatry na bardzo wysoki poziom technologiczny. Główne różnice pomiędzy nimi leżały w typie inscenizowanych sztuk. Przy Drury Lane dominowały dramaty, w których przewodnią rolę odgrywały długie monologi aktorów. Przy Lincoln’s Inn Fields wystawiano głównie opery i spektakle w barokowym stylu. Źródłem tych odmienności mogła być struktura zarządzania obydwoma przedsiębiorstwami: William Davenant miał pełną władzę nad swoimi pracownikami, Killigrew – po części ze względu na pozateatralne obowiązki – oddał ją w ręce aktorów, co prowadziło do częstych konfliktów wewnątrz King’s Company. Aktorzy deprecjonowali barok i uważali, że potrafią stworzyć lepsze widowiska niż opery. Nie sprzyjało to sytuacji finansowej Theatre Royal, wpływało jednak znacznie na poziom sztuk teatralnych, które można było zobaczyć wówczas w Londynie. Aktorzy z Drury Lane byli znani z prezentowania wysokiego poziomu artystycznego, a inscenizowane przez nich utwory zaliczane są dzisiaj do klasyki. Jednocześnie warto zauważyć, że Duke’s Company była zdecydowanie bardziej nastawiona na masowego widza, często kosztem jakości prezentowanych sztuk.
Wielka zaraza, która zaatakowała Londyn w 1665, doprowadziła do tego, że władze miejskie zostały zmuszone do wydania nakazu zamknięcia Theatre Royal i innych instytucji teatralnych 5 czerwca. Budynek pozostawał nieczynny przez 18 miesięcy, aż do jesieni 1666. W okresie tym przeszedł niewielką modernizację. Mimo tego, że udało mu się przetrwać pożar Londynu w 1666, spłonął sześć lat później, 25 stycznia 1672.
Drugi budynek: 1674 thumb|upright=1.6|Przekrój podłużny budynku uważany za jeden ze szkiców autorstwa Christophera Wrena. 1: Proscenium. 2: Cztery pary zasłon przecinających scenę. 3: Parter. 4: Galerie. 5: Loże. King’s Company nigdy nie otrząsnęła się finansowo po stratach spowodowanych przez pożar, jednak ze względu na silną konkurencję ze strony Duke’s Company szybko rozpoczęto budowę kolejnego budynku, aby nie stracić stałych widzów. Architektem został Christopher Wren, teatr oddano do użytku 24 marca 1674. Nowa konstrukcja mogła pomieścić 2000 widzów, była udoskonalona technologicznie w stosunku do swojej poprzedniczki. Aby sfinansować te działania, spółka wyemitowała nowe udziały, postanowiono także doprowadzić do zwiększenia zysków z biletów.
Oprócz audytorium zaprojektowanego przez Wrena, w budynku znajdowały się także liczne inne pomieszczenia, które były niezbędne do funkcjonowania teatru: biura, sale do ćwiczeń, magazyny i szatnie, z których mogło korzystać każdorazowo około siedemdziesięciu członków grupy, a także około pięćdziesięciu pracowników technicznych. Trzy pomieszczenia miały funkcje związane ze słowem pisanym; w jednym z nich znajdowały się scenariusze, w innym przepisywano role poszczególnych aktorów, trzecie było miejscem przechowywania ksiąg rozliczeniowych i partytur. Było to niedoskonałe rozmieszczenie sal i doprowadzało do trudności komunikacyjnych w budynku. Likwidacją tych problemów zajął się manager teatru, David Garrick.
Konstrukcja znajdowała się w kwadracie ulic pomiędzy Drury Lane (od wschodu), Brydges Street (od zachodu), Great Russell Street (od północy) i Little Russell Street (od południa).
Wchodząc do budynku od strony Drury Lane widzowie mieli możliwość skorzystania jednego z trzech głównych przejść. Każde z nich prowadziło do innej części teatru: na parter, do loży lub na galerię. Zachowano wcześniejsze elementy wystroju wnętrz, jednak nowe formy sprawiały wrażenie bardziej prostoliniowych. Francuz Henri Misson, który odwiedził ten gmach w 1698, opisywał jego atmosferę następująco:
Ceny biletów były zróżnicowane, w zależności od pozycji społecznej gości. Wstęp do loży kosztował najwięcej – 5 szylingów. Zasiadała tam głównie arystokracja. Na parterze można było spotkać średnio zamożnych, w tym intelektualistów; bilet dla nich miał cenę 3 szylingów. Kupcy zajmowali pierwszy rząd balkonów – za przywilej ten płacili 2 szylingi. Wyższe balkony zajmowali wspominani we francuskim opisie „zwykli ludzie”, do których zaliczyć można służbę czy kurierów. Z każdego miejsca sali widok na scenę był zadowalający. Miejsca nie były numerowane, decydowała zasada „kto pierwszy ten lepszy”. Dlatego wielu bogatych gości teatru wysyłało tam wcześniej swoich służących, aby ci zarezerwowali dobre miejsca.
thumb|left|Scena w 1674 Scena była szeroka na 15 i długa na 10 metrów i skonstruowano ją tak, że aktor stojący dalej znajdował się 5 cm wyżej niż ten, który zajmował miejsce najbliżej widowni. Na scenie znajdowały się liczne dodatkowe elementy, takie jak np. drzwi-pułapka. Proscenium zawierało świece, których zadaniem było regulowanie ilości padającego światła. W XVIII wieku zainstalowano dodatkowe drzwi dla aktorów, które umożliwiały im łatwiejsze poruszanie się za kulisami. Na samym końcu sceny zamontowano także bramę, która prowadziła na Drury Lane.
W okresie niepokojów politycznych w Anglii, w latach 1678–1684, właściciele zarówno King’s, jak i Duke’s Company napotykali na liczne trudności w prowadzeniu swojej działalności. Propaganda starała się odwieść widzów od odwiedzania teatrów. Obie grupy wpadły w kłopoty finansowe, jednak Duke’s Company poradziła sobie lepiej w tym okresie, ze względu na posiadane rezerwy finansowe. W 1682 doszło do połączenia tych dwóch formacji, jednak role kierownicze spoczęły w rękach managerów z Dorset Garden; za siedzibę uznano budynek przy Drury Lane. Po tym trudnym okresie, w 1688, nowym zarządcą wybrany został Alexander Davenant, który – ze względu na swoje liczne malwersacje finansowe – wkrótce opuścił Wyspy Brytyjskie i udał się na Wyspy Kanaryjskie. Theatre Royal przejął na 16 lat Christopher Rich, z zawodu prawnik.
Rich od samego początku swojej działalności zajął się wprowadzaniem zmian. Rozpoczął politykę cięcia kosztów, zaczął drastycznie obniżać pensje aktorów, chciał wprowadzić rywalizację między aktorami. Doprowadziło to do rozłamu w grupie; w 1695 opuściło ją wielu popularnych aktorów, w tym Thomas Betterton. Ci założyli własną trupę aktorską, zostawiając Theatre Royal w bardzo złym stanie osobowym, co tak opisywał anonimowy obserwator: