Partia Pracy (niderl. Partij van de Arbeid, PvdA) – holenderska partia polityczna, założona w 1946, socjaldemokratyczna. Jedna z gł. partii w parlamencie, kilkakrotnie współrządząca (m.in. 1989–2002 i 2007–2010). Premierzy z PvdA: Willem Drees (1948–1958), Joop den Uyl (1973–1977), Wim Kok (1994–2002). Obecnie liderem partii jest Lilianne Ploumen, zaś przewodniczącą partii jest Nelleke Vedelaar.

Powstała w 1946 roku w wyniku reorganizacji środowisk socjaldemokratycznych, liberalnych i chrześcijańskich (Socjaldemokratycznej Partii Pracy (SDAP), Wolnej Unii Demokratycznej (VDB) i Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU)) tworzących w okresie okupacji niemieckiej wspólny front ruchu oporu.

Historia Geneza

Ruch robotniczy, socjalistyczny jest pod względem historycznym, najstarszym ruchem o charakterze polityczny w Holandii. Pierwsze organizacje społeczno-polityczne o takim profilu powstawały już w pierwszej połowie XIX wiekuPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 232.

W 1868 roku w Amsterdamie założony został oddział I Międzynarodówki, rok później działał on już jako sekcja organizacji międzynarodowej. Część działaczy robotniczych uznawała związki organizacji z Międzynarodówką a w więc organizacją międzynarodową w sposób negatywny, krytyce poddany został też program sekcji która zakładała przejęcie władzy przez proletariat drogą rewolucji oraz wywłaszczenie. Krytycy sekcji uważali że ruch robotniczy potrzebuje organizacji narodowej, zwolennicy takiej postawy w 1871 roku utworzyli Powszechny Holenderski Związek Pracujących (ANWV), wraz z powstaniem ANWV, zaprzestała działalności holenderska sekcja Międzynarodówki. ANWV oficjalnie nie był partią i nie startował w wyborach.

Zrzeszenie Socjaldemokratyczne-Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Holandii W 1878 roku powstała pierwsza partia ruchu robotniczego w Holandii, Zrzeszenie Socjaldemokratyczne (SDV)Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 194. Początkowo SDV nie prowadziła działalności poza stolicą. Na jej wzór założony został w 1882 roku ogólnokrajowy Związek Socjaldemokratyczny (SDB).

W 1888 roku pierwszy poseł socjalistyczny zasiadł w II Izbie Stanów Generalnych. SDV dzieliła się na dwie frakcje. Pierwsza z nich pozostawała zwolennikami walki drogą legislacyjną poprzez wzmocnienie reprezentacji robotniczej w parlamencie i walki o rozszerzenie praw wyborczych. Druga z frakcji uważała, że zmiany osiągnięte mogą jedynie poprzez rewolucję, frakcja ta była bardziej liczna. Na zjeździe partii w Groningen w 1893 roku na którym podjęto ze zrezygnowania z metod parlamentarnych na rzecz rewolucyjnych, frakcja reformistyczna reprezentowana przez dwunastu czołowych działaczy partii wydało manifest proklamujący powstanie nowej partii. W sierpniu 1894 roku partia przybrała nazwę Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Holandii (SDAP). Pozostałe grupy które przyjęły kurs rewolucyjny zostały rozwiązane przez rząd lub rozpadły się same, część byłych członków grup rewolucyjnych w 1900 roku wstąpiła do SDAPPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 195.

Dyskusja nad poglądami Eduarda Bernsteina znalazła swoje odzwierciedlenie w Holandii. Pisma "De Nieuwe Tijd" a następnie "De Tribune" skupiły wokół siebie działaczy SDAP pozostających w opozycji do reformistycznego kierownictwa partii. Grupa składała się głównie ze znanych intelektualistów, oskarżali oni frakcję parlamentarną partii o odejście od marksizmu i reformizm.

W 1909 roku na zjeździe SDAP w Deventer, kierownictwo podjęło decyzję o zakazaniu wydawania pisma "De Tribuine" a członkom SDAP którzy nie zamierzali się posłuchać uchwały, zagrozili wyrzuceniem z partii. W odpowiedzi na decyzję władz, działacze rewolucyjni utworzyli Socjaldemokratyczną Partię Holandii która w kwietniu 1918 roku przemianowała się na Komunistyczną Partię HolandiiPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 195-196.

Do końca XIX wieku katoliccy holenderscy nie mieli praw wyborczych, gdy nadano im te prawa a w 1904 roku powstała Katolicka Partia Ludowa, dużą część katolików zarzucała Partii Ludowej zbytnie powiązania z klerem katolickim, dlatego też dużą częścią elektoratu SDAP stali się katolicy. Duży napływ środowisk katolickich do partii przyspieszył tendencje reformistyczne wewnątrz partiiPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 196.

W latach 30. na łamach SDAP doszło do kolejnego rozłamu w tym przypadku chodziło o sposób rozwiązania kryzysu gospodarczego lat 1929-1935. Frakcje rewolucyjne uważały, że kryzys może spowodować rewolucję która obali system kapitalistyczny, frakcje takie chciały aby kierownictwo SDAP nawiązało współpracę z partią komunistyczną, poza Holandią, frakcja nawiązywała kontakty z ruchami trockistowskimi. Ta tendencja nie znalazła poparcia w kierownictwie SDAP, po zjeździe z 1931 roku, frakcja rewolucyjna wystąpiła z partii i utworzyła odrębną, Niezależną Partię Socjalistyczną. Pozostawała ona jednak na uboczu sceny politycznej. W 1935 roku powstała Rewolucyjna Socjalistyczna Partia Robotnicza, także i ta formacje nie zdobyła szerszych wpływów.

W 20-leciu międzywojennym SDAP zwiększyła swoje wpływy, w 1937 roku zdobyła 23 mandaty na 100 mandatów ogółem. Przed wybuchu II wojny światowej na partię swój głos oddawała większość klasy robotniczej i urzędnikówPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 196-197. W 1936 roku uchwalono bardziej reformistyczny program partii który miał być skierowany nie tylko dla robotników lecz do całego społeczeństwa HolandiiPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 197.

W okresie okupacji hitlerowskie, socjaldemokraci odmówili współdziałania z partią komunistyczną która była jedną z głównych organizacji tworzących ruch oporu. Nawiązali zaś współpracę z antyfaszystami z partii katolickiej, liberalnej oraz protestanckiej. 9 lutego 1946 roku powołaną partię pod nazwą Partia Pracy, była to kontynuatorka SDAP.

Partia Pracy na scenie politycznej powojennej Holandii Partia Pracy została założona w dniu 9 lutego 1946 jako kontynuacja przedwojennej Socjaldemokratycznej Partii Pracy (SDAP), Wolnej Unii Demokratycznej (VDB) i Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU). Nowa partia miała nawiązywać do tradycji politycznej z okresu II wojny światowej, kiedy to socjaldemokraci, liberałowie i chadecy nie konkurowali ze sobą tylko wspólnie walczyli z hitlerowskim okupantem. Część działaczy przedwojennej SDAP nie była zadowolona z aliansu z liberałami, z tego powodu 11 maja 1946 roku, założyli Oude SDAP (OSDAP), który jednak rozpadł się już na początku lat 50. W praktyce wielu byłych członków VDB opuściło Partię Pracy, po powstaniu w 1948 roku Partii Liberalnej.

Partia Pracy przyjęła program który deklarował, że Partia Pracy nie jest partią marksistowską lecz "postępową partią całego narodu", oznaczało to tym samym zrezygnowanie z klasowego charakteru partii na rzecz charakteru ogólnonarodowego. W tym okresie większość krajowych partii reprezentowała interesy jednej z klas społecznych bądź jednej z grup religijnych. Partia postawiła sobie za cel zbudowanie "socjalizmu personalnego" co zapewnić miało obywatelowi "pełną samodzielność i odpowiedzialność". Partia wprowadziła postulat uspołecznienia podstawowych środków produkcji. W polityce zagranicznej zadeklarowała chęć umacniania NATO a w warunkach zimnowojennych większość wewnątrzpartyjna prezentowała antykomunizm. Liderem Partii został Willem Drees, jeden z uczestników ruchu oporu i więzień nazistowskiego obozu koncentracyjnego. W latach 1948-1958, Drees sprawował urząd premiera. W wyborach do parlamentu z 1946 roku PvdA zdobyła 28,3% poparcia stając się drugą partią zaraz po Katolickiej Partii Ludowej. W 1956 roku uzyskała już 32,8% poparciaPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 198.

Od lat 50. pozycja partii nieco osłabła. W 1959 roku partia uzyskała 30,3% co oznaczało spadek o 2,4% w porównaniu z poprzednimi wyborami. W 1959 roku partia przeszła do opozycji. Na łonie Międzynarodówki Socjalistycznej, Partia Pracy uważana była raczej za partię prawicowąPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 198-199. Jednym z powodów osłabienia partii były wewnętrzne tarcia. Koalicja uniemożliwiła spełnienia postulatów PvdA takich jak uspołecznienie czy nadanie niepodległości koloniom. W lutym 1955 roku zarysowała się grupa wewnątrz PvdA pod nazwą Centrum Socjaldemokratyczne, opowiadała się ona przeciwko rządowi z partiami prawicowymi. Zmieniała się też sytuacja Holandii, coraz więcej Holendrów domagać się zaczęło zakończenia kolonializmu i okupacji Indonezji, pod 1945 roku narodził się nowy proletariat, był on rzecznikiem nowych kierunków partii.

W pierwszej połowie lat 60. narodziła się wewnątrzpartyjna Nowa Lewica. Przedstawiciele frakcji uważali że PvdA nie powinna wchodzić w koalicje z prawicą a w czasie rządów demokratyzować zarządzanie firmami, zmniejszać dysproporcje w płacach oraz dochodach i walczyć o sprawiedliwy podział dochodu narodowegoPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 199-200. W polityce zagranicznej Nowa lewica domagała się wystąpienia Holandii z NATO, popierała Wietnamczyków walczących z interwencją Stanów Zjednoczonych, domagała się oficjalnego uznania Niemieckiej Republiki Demokratycznej (uznawano jedynie RFN)Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 200.

Dużym sukcesem dla Nowej Lewicy było zwycięstwo na zjeździe z listopada 1967 roku, wówczas laburzystom udało się wprowadzić do 21-osobowego kierownictwa aż siedmiu zwolenników frakcji. W marcu 1969 roku na zjeździe partii uchwalono konieczność uznania NRD oraz zrezygnowano z koalicji wyborczej z partią katolicką. Nowej Lewicy nie udało się przegłosować uchwały o wystąpieniu Holandii z NATO. Prawica partii niezadowolona z rosnących wpływów Nowej Lewicy pozostawać w wyraźnej opozycji do nowych tendencji. Gdy w czerwcu 1968 roku powstała tzw. Nowa Prawica przemianowana w listopadzie na Apel Demokratyczny, z ruchu wyłoniła się partia DS-70. Różniła się ona od Partii Pracy; nie podkreślała ona potrzeby nacjonalizacji czy uspołecznienia oraz opowiadała się za współpraca z partiami religijnymiPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 201.

Z czasem stanowiska Nowej Lewicy zaakceptowała większość partii. W 1972 roku Partia uzyskała 27,4% zwiększając swoje poparcie, weszła do koalicji z częścią partii religijnych, w kolejnych wyborach w maju 1977 osiągnęła najwyższy w historii wynik 33,8% poparcia co było wynikiem lepszym od bloku wyborczego trzej partii religijnych które uzyskały 31,9%. Premier z ramienia lewicy, Joop den Uyl po kilkumiesięcznych rozmowach zrezygnował z utworzenia rządu a partia wycofała się z utworzenia koalicji z partiami wyznaniowymi. Główną przyczyną konfliktu na linii Partia Pracy-partie wyznaniowe było żądanie opodatkowania większych firm i przeznaczenie tych dochodów na inwestycje związkowe. W rezultacie w listopadzie 1977 roku powstał rządy centroprawicowy do którego weszli ministrowie z partii katolickiej, kalwińskiej (Partia Antyrewolucyjna) oraz luterańskiej (Unia Chrześcijańsko-Historyczna) do rządu weszli też liberałowie z Partii Ludowej na Rzecz Wolności i demokracji. Okres rządów lewicy sprzed 1977 roku przypadł na okres światowego kryzysu naftowego a w jego trakcie państwa arabskie nałożyły na Holandię embargo naftowe, mimo napiętej sytuacji rządowi udało się utrzymać stabilność gospodarczą i zahamować bezrobocie, wdrażała dość lewicowe reformy i walczyła z koncernami naftowymi (Holandia jest siedzibą koncernu Shell)Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 202. Po wyborach z 1981 roku ponownie powstał rządy z udziałem PvdA który lewica utworzyła wraz z religijną centroprawicą, były to jednak krótkotrwałe rządy. Do roku 1989, Partia Pracy nie była już częścią koalicji rządowej. W 1986 Joop den Uyl został zastąpiony przez Wim Koka na stanowisku lidera partii.