Archirej (Archijerej) (z gr. ἀρχιερεύς – arcykapłan) – członek wyższego duchowieństwa (patriarcha, arcybiskup i biskup) w kościołach prawosławnych i greckokatolickich.
Słowo pochodzi z greckiego ἀρχιερεύς (archiereus) - arcykapłan, gdzie "arche" oznacza pierwszeństwo, a "hiereus" kapłanElżbieta Smykowska Liturgia prawosławna. Mały słownik, wyd. Verbinum, Warszawa 2004. Krótsza forma powstała w wyniku zaniku sylaby śródgłosowej z nieakcentowaną samogłoską (synkopa)Lila Citko Z zagadnień opisu leksykograficznego polskiej terminologii prawosławnej – wariantywność wyrazów hasłowych, Studia Wschodnisłowiańskie, tom 22, s. 186. Spotykaną w literaturze pisownię "archierej" autorzy Słownika Polskiej Terminologii Prawosławnej uznają za niepoprawną.
Zgodnie ze Słownikiem Polskiej Terminologii Prawosławnej termin jest dawniejszym, rzadszym synonimem słowa biskup, w języku cerkiewnosłowiańskim zapisuje się а҆рхїере́йSłownik Polskiej Terminologii Prawosławnej: biskup. Według Ewy Pokorzyny oznacza arcybiskupa bądź biskupaEwa Pokorzyna Słownik terminologiczny wyposażenia świątyń obrządku wschodniego z przydatkiem ikon maryjnych, wyd. Ośrodek Dokumentacji Zabytków i wyd. DiG, Warszawa 2001, s. 96, Elżbieta Smykowska i Anna Rygorowicz-Kuźma wskazują, że jest to tytuł przysługujący patriarsze, arcybiskupowi lub biskupowiAnna Rygorowicz-Kuźma Terminologia prawosławna w języku polskim (na przykładzie nazw osób duchownych), Acta Polono-Ruthenica, tom XVI (2011), s. 405.
Od słowa "Archijerej" pochodzi termin "archijeriejskij amwon" ("archirejska ambona") oznaczający podwyższenie w centralnym punkcie nawy, z tronem (katedrą), na którym odbywa się ceremoniał przywdziewania szat liturgicznych przez biskupaEwa Pokorzyna Słownik terminologiczny wyposażenia świątyń obrządku wschodniego z przydatkiem ikon maryjnych, wyd. Ośrodek Dokumentacji Zabytków i wyd. DiG, Warszawa 2001, s. 19.
Przypisy
Kategoria:Prawosławie