Michaił Jewgrafowicz Sałtykow-Szczedrin (, właściwie Michaił Jewgrafowicz Sałtykow (ros. ); ur. w Spas-Ugoł, Imperium Rosyjskie, zm. w Petersburgu, Imperium Rosyjskie) – rosyjski pisarz, satyryk i publicysta. Autor utworów zawierających sarkastyczną krytykę życia społeczno-politycznego w carskiej Rosji. Rozpowszechnił powiedzenie „rubla zarobić i cnotę zachować” (ros. , dosł. „zdobyć kapitał i zachować cnotę”).
Życiorys Wywodził się z rodziny arystokratycznej Sałtykowów. Sytuacja rodzinna odzwierciedla się w jego utworach. Otrzymywał domowe wykształcenie, w wieku 10 lat wyjechał do Moskwy do instytutu dla synów szlacheckich; spędził tam dwa lata i został (jako jeden z najzdolniejszych uczniów) przeniesiony do Carskiego Sioła.
W 1844 zakończył tam edukację, w trakcie której próbował swych sił literackich. Zaczynał od wierszy naśladowczych. Po ukończeniu w 1844 roku szkoły nigdy więcej nie tworzył wierszy, a nawet wyśmiewał swoje utwory. Jego debiut literacki przypadł na rok 1847 utworem Sprzeczności. Przez siedem i pół roku służył jako urzędnik w Wiatce, miejscu zsyłek wrogów politycznych.
Po powrocie z Wiatki ożenił się z córką gubernatora. W latach 1856–1857 napisał Szkice gubernialne. Przedstawione w nich miasto Krytogorod (tak naprawdę Wiatka) stało się symbolem prowincjonalnej Rosji. Cesarz Aleksander II mianował go na stanowisko wicegubernatora w guberni wiackiej.
W 1863 roku napisał Niewinne opowieści i Satyry w prozie. Od 1863 roku przez dwa lata zajmował się wraz z Niekrasowem redakcją pisma Sowriemiennik. Wszystko, co pisał w tym czasie, drukował w tym piśmie.
Nazywano go prokuratorem życia społecznego. Od roku 1857 (rok wydania Szkiców Gubernialnych) podpisywał swoje utwory pseudonimem Szczedrin.
Wybrana twórczość Powieści 1875–1880 – Państwo Gołowlewowie (ros. Господа Головлёвы) – polskie tłumaczenie Tadeusz Łopalewski 1869–1870 – Dzieje pewnego miasta (ros. История одного города) – polskie tłumaczenie Seweryn Pollak 1878–1879 – Ubieżyszcze Monriepo (ros. Убежище Монрепо) 1887–1889 – Poszechońskie dawne dzieje (ros. Пошехонская старина)
Bajki 1869: Zginęło sumienie (ros. Пропала совесть) Dziki dziedzic (ros. Дикий помещик) Jak jeden chłop udomowił dwóch generałów (inne tytuły Jak jeden chłop wyżywił dwóch dygnitarzy; Opowieść o tym, jak jeden chłop nakarmił dwóch generałów; ros. Повесть о том, как один мужик двух генералов прокормил)
1883: Przemądrzały kiełb (ros. Премудрый пискарь) Ofiarny zając (ros. Самоотверженный заяц) Biedny wilk (ros. Бедный волк)
1884: Karaś idealista (ros. Карась-идеалист) Niedźwiedź wojewodą (ros. Медведь на воеводстве) Orzeł mecenasem (ros. Орел-меценат) Żurnalista oszust i łatwowierny czytelnik (ros. Обманщик-газетчик и легковерный читатель)
1885: Wierny Trezor (ros. Верный Трезор) Roztropny zając (ros. Здравомысленный заяц) Liberał (ros. Либерал) Konisko (ros. Коняга) Niedrzemiące oko (ros. Недреманное око) Głupiec (ros. Дурак) Niepamiętliwy baran (ros. Баран-непомнящий) Kisiel (ros. Кисель)
1886: Przygoda Kramolnikowa (ros. Приключение с Крамольниковым) Próżna rozmowa (ros. Праздный разговор) Bohater (ros. Богатырь) Gawron suplikant (ros. Ворон-челобитчик) W noc wigilijną (ros. Христова ночь) Bożonarodzeniowa bajka (ros. Рождественская сказка) Sąsiedzi (ros. Соседи) Pożar wiejski (inny tytuł Pożar we wsi; ros. Деревенский пожар) W drodze (ros. Путём-дорогою)
Zbiór szkiców 1856–1857 – Szkice gubernialne (ros. Губернские очерки)
Komedie 1857 – Śmierć Pazuchina: Komedia w 4 aktach (ros. Смерть Пазухина) – polskie tłumaczenie Eugeniusz Łopalewski 1862–1865 – Cienie (ros. Тени)
Bibliografia Źródła w języku angielskim
Źródła w języku rosyjskim
Przypisy
Kategoria:Ludzie związani z Kirowem Kategoria:Pisarze związani z Petersburgiem Kategoria:Pochowani na Literatorskich Mostkach Kategoria:Rosyjscy pisarze XIX wieku Kategoria:Sałtykowowie Kategoria:Urodzeni w 1826 Kategoria:Zmarli w 1889