Jonas Turkow lub Yonas Turkov (; ur. 15 lutego 1898 w Warszawie, zm. 1 grudnia 1988 w Tel Awiwie) – polski aktor i reżyser, a także dokumentalista pochodzenia żydowskiego, który zasłynął głównie z ról w przedwojennych filmach i sztukach teatralnych w języku jidysz, brat Zygmunta Turkowa.
Życiorys W czasie II wojny światowej działał w ruchu oporu w getcie warszawskim. Był jednocześnie aktorem, organizującym wiele wydarzeń kulturalnych na terenie getta. Pełnił funkcję kierownika Centralnej Komisji Imprezowej w ramach Żydowskiego Towarzystwa Opieki Społecznej. Działał wraz z Emanuelem Ringelblumem nad kronikami wydarzeń w getcie warszawskim. Po ucieczce z getta walczył w podziemiu od 1943 roku do zakończenia wojny. Jego żoną była aktorka Diana Blumenfeld. thumb|250px|Jonas Turkow (pierwszy z lewej) z Józefem Opatoszu oraz z Jechielem Bojmem W 1945 roku Turkow działał w Centralnym Komitecie Żydów Polskich i miał znaczny wkład w ściganie Żydów kolaborujących z okupantem niemieckim w czasie II wojny światowej. Przyczynił się wówczas do skazania 18 osób – kary miały ze względu na szczególne uprawnienia sądu charakter raczej symboliczny (np. wykluczenie z gminy żydowskiej)Gabriel Finder, Proces Szepsla Rotholca a polityka kary w następstwie Zagłady, PAN, Warszawa 2006.. Od skazania siedmiu odstąpiono, ze względu na znikomą szansę recydywy.
Po wojnie występował w obozach dla uchodźców i kontynuował opisywanie swoich wojennych doświadczeń (In kamf farn lebn – Walcząc o życie, 1949; Farloszene sztern – Wypalone gwiazdy, 1953; Noch der bafrajung – Po wyzwoleniu, 1959). Zamieszkał w Nowym Jorku w 1947, a w 1966 roku przeniósł się do Izraela, gdzie pozostał aż do śmierciEncyclopaedia Judaica. Red. Michael Berenbaum i Fred Skolnik. Wyd. 2. T. 20. Detroit: Macmillan Reference USA, 2007, s. 203..
Był autorem ok. 20 książek dotyczących wydarzeń w getcie warszawskim, m.in. Azoj iz es gewen – Tak było (1948).
Piosenkarka Wiera Gran oskarżyła Turkowa o kolaborację z Gestapo w wydanych w 1980 roku własnym sumptem wspomnieniachWiera Gran, Sztafeta oszczerców: Autobiografia, Paryż 1980..
Filmografia 1937 – Błazen purymowy – jako cyrkowiec 1934 – Młody las 1928 – Huragan – jako karczmarz 1925 – Jeden z 36 – jako drwal Benedykt
Twórczość O levante do gueto de Varsovia, São Paulo: Federação Israelita do Estado de São Paulo, 1975 (oryg. publikowany w Tel Awiw: Mifaley Tarbut ve-Hinukh, 1969) In kamf farn lebn, Buenos Aires: 1949 Azoj iz es gewen, Buenos Aires: 1948 Noch der bafrajung – zichrojnes, Buenos Aires: 1959 Farloszene sztern: 1953 Teater un koncertn in di getos un koncentracje-lagern, Nowy Jork: Knight Publishing, 1968 C’était ainsi. 1939–1943 la vie dans le ghetto de Varsovie, Paryż: Austral, 1995
Przypisy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Mieszkańcy getta warszawskiego Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Uciekinierzy z getta warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zmarli w 1988 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady