Przez postawę ciała rozumie się odruchowy sposób utrzymywania ciała w pozycji stojącej. Pod pojęciem tym kryje się także jeden z ważnych typów informacji z zakresu komunikacji niewerbalnej. Artykuł dotyczy drugiego rozumienia tego terminu i w tym sensie postawa ciała oznacza: to, jak ciało jest ustawione w relacji do innej osoby, czy grupy osób (na przykład postawa pochylona, postawa stojąca, siedząca itp.) oraz jak są ustawione względem siebie różne części ciała (np. noga nałożona na nogę, ręka w kieszeni itp.) budowę ciała, czyli to jak ciało wygląda (np. czy jest duże, ma szerokie plecy, słabe nogi, dużą głowę itp.)

Komunikaty wyrażane postawą ciała Przedstawiciele różnych gatunków zwierząt, zwłaszcza zwierząt społecznych, muszą wymieniać między sobą informacje i komunikaty. Komunikacja niewerbalna rozwinęła się u ludzi wcześniej niż komunikacja werbalna. U ludzi jednym ze sposobów komunikowania np. swojej pozycji w hierarchii grupy lub nastawienia do innych jest właśnie przybieranie odpowiedniej postawy (obok mimiki, dystansów personalnych, gestów i ruchów ciała). Postawa ciała niesie informacje o: postawach interpersonalnych – np. lubię – nie lubię, unikam itp. Także zwierzęta komunikują w ten sposób postawy wobec innego osobnika cechach osobowości – np. pewność siebie, submisywność, otwartość, potrzeby pozycji społecznej – pochodzenie społeczne, pozycja w hierarchii społecznej (zwłaszcza jeśli jest analizowana w kontekście postaw ciała rozmówców) aktualnych stanach emocjonalnych – lęk, poczucie bezpieczeństwa, rozluźnienie, napięcie fiksacjach libidalnych i frustracjach rozwojowych, czyli cechach charakteru, urazach psychicznych (traumach) itp. cechach temperamentu – według teorii Hipokratesa, Kretschmera, Scheldona.

Analiza postawy ciała Postawa ciała informuje zarówno o trwałych cechach osoby (charakterze, temperamencie itp.), jak i o jej aktualnych stanach wewnętrznych (emocjach, wzbudzonych postawach itd.). W związku z tym postawę ciała rozważać można w kontekście danej sytuacji, jak i niezależnie od niej.

Należy jednak zaznaczyć, że ludzie przybierają pewne postawy ciała w sposób nawykowy. Choć w chwili wytwarzania nawyku zwykle postawa ciała jest odzwierciedleniem stanów wewnętrznych, to jako nawyk może tracić funkcję wywoływania bądź tłumienia odpowiednich doznań i przeżyć.

W trakcie analizowania postawy ciała, a także innych komunikatów niewerbalnych, łatwo jest popełnić podstawowy błąd atrybucji – czyli ulec złudzeniu, że postawa informuje o trwałych cechach wewnętrznych człowieka, a nie jego reakcjach wywołanych przez czynniki sytuacyjne.

Zmieniające się stany i nawykowe postawy ciała thumb|200px|Paul Cézanne. Do idealnie zamkniętej postawy brakuje tylko zapiętego pod szyję płaszcza i lekko opuszczonej brody thumb|200px|Otwarta postawa ciała. Rozłożone ręce, widoczne wnętrze dłoni, koszula rozpięta pod szyją, stopa wysunięta w kierunku patrzącego. Obraz otwartości i przyjaznego nastawienia Postawa ciała jako informacja o aktualnym stanie wewnętrznym powinna być analizowana w kontekście innych komunikatów zarówno werbalnych jak i niewerbalnych a także norm kulturowych i społecznych, które obowiązują w danej sytuacji.

To samo ułożenie ciała może w różnych kontekstach nieść inne informacje. Ustalono na przykład, że im większe jest zniewolenie danej grupy społecznej, tym silniejsza skłonność jej członków do wyrażania uprzejmościHall J.A. (1979). Nonverbal sex differences: Communication accuracy and expressive style. Balitmore, MD: Johns Hopkins University Press.

Otwarta i zamknięta postawa ciała Aktorzy i badacze wyróżniają te dwie opozycyjne postawy. Ludzie o otwartej postawie postrzegani są jako przyjaźni i pozytywnie nastawieni, tworzący wokół siebie poczucie bezpieczeństwa. Ludzie o zamkniętej postawie ciała sprawiają wrażenie zdystansowanych, niezainteresowanych kontaktem, nieprzyjaznych. Zamknięta postawa ciała to taka, w której części ciała najbardziej podatne na uraz są zasłaniane. Te części ciała to: gardło, brzuch i genitalia. Łatwo je uszkodzić, a uszkodzenie może mieć śmiertelne konsekwencje. Uszkodzenie genitaliów uniemożliwia przekazanie własnych genów przyszłym pokoleniom i jest równoznaczne ze śmiercią z "punktu widzenia genu"Buss D.M. (2001). Psychologia ewolucyjna. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. (zobacz też: teoria dopasowania łącznego i William Donald Hamilton). Dlatego zarówno ludzie jak i zwierzęta starają się chronić te podatne na zranienie części. Pies np. podkula ogon, opuszcza głowę. U ludzi występują podobne zachowania: osłanianie szyi poprzez opuszczenie lub podpieranie brody, pochylenie głowy, splatanie ramion na piersiach lub brzuchu, zasłanianie splecionymi dłońmi genitaliów ("postawa dostojnika sowieckiego"), krzyżowanie nóg. Także ubiór może zamykać postawę: zapięty garnitur, golf, torebka lub teczka trzymana przed sobą itp. Otwarta postawa ciała to taka, w której odsłonięte są: genitalia, brzuch i szyja (zobacz zdjęcie obok). Otwarty charakter nadaje ciału podniesiona głowa, rozpięta marynarka, koszula rozpięta pod szyją, rozluźniony krawat, torebka na ramieniu lub w dłoni, lekko wysunięte biodra, które są także sygnałem seksualnym.

Ważnym elementem zamykającym lub otwierającym pozycję ciała są dłonie. Pokazywanie wnętrza dłoni odczytywane jest jako otwartość, przyjazność, chęć kontaktu, zwłaszcza jeśli dłoń jest rozluźniona – czyli palce lekko stykają się ze sobą. Pokazywanie wierzchu dłoni, zaciskanie ich, chowanie kciuka jest sygnałem zamknięcia (zobacz też: gesty i ruchy ciała).

Dłonie splecione za plecami po części zamykają postawę ciała, mimo że jego przód jest odsłonięty. Wywołują bowiem u rozmówcy wrażenie ukrywania czegoś. Dłonie są także najczęściej dotykaną strefą ciała, a ich "schowanie" może być odczytywane jako opór przed bliższym kontaktem.

Zamknięta i otwarta pozycja ciała dotyczy także siedzenia. Zakładanie nogi na nogę, zaciskanie nóg, krzyżowanie ramion to zamykanie ciała. Lekkie pochylenie do przodu, wysunięcie głowy, pokazywanie wnętrza dłoni otwiera pozycję.

Postawy interpersonalne thumb|200px|Lekkie pochylenie głowy, lewa ręka oparta o stolik, jakby poszukująca oparcia, rozchylone usta: zachęcenie do kontaktu, uwodzenie i być może skłonność do ulegania. Wyprostowana sylwetka, prosta szyja: sygnał dobrego samopoczucia, dobrej samooceny. Ukryta ręka niesie element tajemnicy i niepokoju, zaciekawia, intryguje

Postawy interpersonalne (przychylność-nieprzychylność, akceptacja, zaufanie itp.) komunikowane są poprzez:

pochylenie ciała. Podczas konwersacji pochylamy tułów delikatnie ku rozmówcy bądź też odchylamy się lekko od niego. Jest to najczęściej nieświadome zachowanie. Pochylenie się "ku" jest wyrazem sympatii i akceptacji. Odchylanie się do tyłu pojawia się wraz z przeżywaniem niechęci i dezaprobaty bądź też pragnienia zerwania relacji. Podobne znaczenie ma lekkie wysuwanie bądź odsuwanie samej głowy. podobieństwo. Podczas konwersacji ludzie mają nieświadomą skłonność do naśladowania swoich postaw. Dzieje się tak wtedy, gdy konwersacja przebiega bezkolizyjnie i jest dla obu stron przyjemna. Takie upodabnianie się postaw, a także gestów i ruchów ciała świadczą o pojawieniu się więzi i sympatii. Brak synchronizacji postaw prowadzi do poczucia, że kontakt jest sztuczny, wymuszony i nieprzyjemny. ukierunkowanie ciała. Zazwyczaj ludzie rozmawiają skierowani ku sobie, jednak nie w pozycji "twarzą w twarz", co jest postawą konfrontacyjną (zobacz też: terytorialność). Dlatego zwykle ciała rozmówców zwrócone są ku sobie, ale ustawione są pod pewnym kątem. Gdy kogoś lekceważymy, ignorujemy lub pragniemy uniknąć kontaktu – ustawiamy się bokiem (ramieniem) – tak się dzieje np. w zatłoczonej windzie (więcej na ten temat zobacz: teoria intymności). zamkniętą lub otwartą pozycję ciała.

Pozycja społeczna thumb|200px|Nonszalancka postawa ciała, zajmująca wiele miejsca (wysunięty łokieć) świadcząca o ustalonej pozycji społecznej i pewności siebie

Postawa ciała jest w dużym stopniu uzależniona od wzorców kulturowych. Wyrażanie szacunku poprzez zgięcie ciała wpół i pochylenie głowy w kulturze japońskiej ma inne znaczenie niż w kulturze zachodniej.

Także w określonych środowiskach obowiązują niepisane normy przybierania postaw ciała. Członkowie gangu, żołnierze, kibice przybierają inne pozycje. W ten sposób postawa ciała ujawnia informacje o pochodzeniu społecznym i przynależności oraz środowisku, w którym wychowała się jednostka.

Wreszcie ciało może informować o pozycji w hierarchii społecznej. Inaczej poruszają się, stoją i siedzą arystokraci, inaczej służący. Charakterystyczny jest krok, którym porusza się władza, przełożony siedzi inaczej niż podwładny. Jeśli dwie osoby o różnych pozycjach społecznych rozmawiają ze sobą, to zwykle ta o wyższej pozycji przybiera bardziej rozluźnioną postawę. Jej ciało jest ułożone raczej niesymetrycznie i mogą pojawić się nonszalanckie postawy, np. nogi na stole, ręka w kieszeni lub pod marynarką itp. Osoba o niższej pozycji przybiera symetryczne pozy (np. obie ręce na kolanach lub na biurku, a jeśli stoi – ręce wzdłuż tułowia, ewentualnie założone na brzuch, trzymane splecione przed sobą). Zwykle osoba o wyższym statusie pierwsza siada i rozmawia siedząc. Osoba o niższym statusie nie siedzi lub siada jako druga, zwykle też pyta (np. wzrokiem) o pozwolenie. Osoba o niższej pozycji społecznej stara się zajmować swoją postawą mniej miejsca, np. w odpowiedni sposób zakłada nogę na nogę, trzyma łokcie przy ciele itp. thumb|450px|center|Otwarta i pewna siebie pozycja George'a Busha. Jego szeroki gest, mocno rozstawione nogi, tułów lekko pochylony ku aparatowi i uśmiechnięta twarz wyrażają i budzą sympatię. Bush zajmuje swoją postawą znacznie więcej miejsca niż Ehud Olmert, co sugeruje, że czuje się pewniej. Lewa ręka swobodnie oparta o kolano. Proste plecy i zajmowanie dużej przestrzeni tworzą aurę człowieka pewnego siebie i jednocześnie sympatycznego. Układ krzeseł powoduje, że Olmert musi przyjąć zamkniętą postawę i nachylić się do Busha. Sprawia przez to wrażenie mniej otwartego i dopasowującego się do rozmówcy – ulegającego. Jego ciało z konieczności zajmuje mniej miejsca, co także sugeruje submisję i niższe położenie w hierarchii społecznej. Olmert nie może wyrazić postawą (nachyleniem) sympatii do obserwatorów ze względu na unieruchomioną prawą rękę, w związku z czym mimo uśmiechu i rozstawionych nóg postrzegany jest jako bardziej zamknięty i zdystansowany. Ostatecznie postrzegamy Busha jako gospodarza

Samopoczucie thumb|200px|Postawa naenergetyzowana u kobiety z lewej strony jednak z zablokowanymi nogami w kolanach (zobacz dalej – charakter oralny). Przygnębienie w drugiej pozycji: opuszczone ramiona i głowa, spojrzenie w dół, zaokrąglone plecy, unieruchomiona przepona, płytki oddech Nastrój wpływa na napięcie mięśni, poziom energii, poczucie dobrostanu wewnętrznego. Toteż postawa ciała (np. podniesiona głowa czy zgarbione plecy) uwidacznia aktualny stan psychiczny. Przeżywanie stresu objawia się m.in.: zgarbieniem pleców i pochylaniem się ramion ku sobie, skłonnością do przenoszenia ciężaru ciała na palce lub (rzadziej) na pięty, zaciskaniem pośladków i odbytu, zaciskaniem szczęk i ust, zaciskaniem dłoni. Podnosi się także ogólny tonus mięśni, zmniejsza się krążenie obwodowe krwi, co skutkuje oziębieniem się dłoni, stóp, koniuszka nosa, uszu. Zmienia się sposób oddychania: zablokowana jest przepona i ściśnięte mięśnie brzucha, pojawia się skłonność do płytkiego oddechu, podczas którego poruszają się przede wszystkim żebra lub obojczyki. Dobre samopoczucie: wyprostowane plecy, podniesienie głowy. Złe samopoczucie: zwisające ramiona, patrzenie w dół, pochylona głowa, również przechylona pod kątem w lewo lub w prawo.