thumb|Strona A dysku thumb|Strona B dysku Dysk z Fajstos – gliniany dysk o średnicy około 16 cm i grubości około 1,2 cm, datowany na okres między 1650 a 1600 rokiem p.n.e. Odnaleziony został w 1908 roku w ruinach pałacu z czasów kultury minojskiej w Fajstos przez włoskiego archeologa Luigi PernieraWładysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1985, s. 270.. Obecnie jest eksponowany w Muzeum Archeologicznym w Heraklionie.
Materiał Dysk wykonano z drobnoziarnistej gliny. Niektórzy badacze stwierdzili, że glina ta nie wydaje się mieć lokalnego pochodzenia, być może nie pochodzi nawet z Krety.https://sites.utexas.edu/scripts/files/2016/07/eisenberg_2008a.pdf Został on celowo i prawidłowo wypalony, w przeciwieństwie do tabliczek i pieczęci, które były wypalane jedynie przypadkowo.
Kształt i wymiary Dysk ma kształt zbliżony do cylindrycznego, o średnicy około 16 cm i grubości niemal 2 cm, z zaokrąglonymi krawędziami. Dokładniej, jego obrys jest lekko jajowaty, przy czym średnica waha się od 15,8 do 16,5 cm, a grubość od 1,6 do 2,1 cm. Dysk jest lekko wklęsły po stronie A i wypukły po stronie B.https://sites.utexas.edu/scripts/files/2016/07/eisenberg_2008a.pdf
Typografia Dysk pokryty jest obustronnie ciągiem napisów w postaci ideogramów, spiralnie odchodzących ze środka ku obrzeżu dysku. Spośród 241Nancy H. Demand, The Mediterranean Context of Early Greek History, Chichester 2011, s. 135. odciśniętych stemplemDysk z Fajstos, Fenomenalna podróbka?, Pismo linearne B i pisma pokrewne symboli rozróżniono 45 różnych znaków, przedstawiających głowy ludzkie, naczynia, narzędzia, okrętyMała encyklopedia kultury antycznej, red. Zdzisław Piszczek, Warszawa 1966, s. 244.. Linie dzielą dysk na 31 sekcji na stronie A i na 30 na stronie BBrak pewności którą ze stron uznać za awers, a także w jakim kierunku należy czytać napis., z których każda składa się od trzech do pięciu znaków.
Symbole te przypominają pismo linearne A. Jedna z hipotez głosi, że napis jest w języku greckim.
Wielokrotnie podejmowano próby odcyfrowania dysku. M.in. w 1931 F.G. Gordon uznał, że tekst ten brzmi:
„pan kroczący na skrzydłach po spokojnej ścieżce, gwiazd pogromca, spieniona zatoka, pogromca małych rekinów na pełzającym kwiecie; pan, pogromca końskiej skóry (lub powierzchnię skały), pies wspinający się po ścieżce, pies przechylający łapą dzbany z wodą, wdrapujący się po krętej ścieżce, wysuszający bukłak...”
W 1948 grecki uczony K.D. Ktistopoulos ogłosił swoją wersję:
Pan Najwyższy – bóstwo, tronów mocarnych gwiazda,
Pan Najwyższy – słów pociechy delikatność,
Pan Najwyższy – proroctw dawca,
Pan Najwyższy – jaj białko.
Jedną z prób podjął Benon Szałek, wysuwając przypuszczenie, że napis rozpoczyna się na brzegu krążka i biegnie spiralnie ku środkowi. Uznał ponadto, że dysk został zapisany w archaicznym języku greckim, a jego treścią jest modlitwaAleksander Kondratow Zaginione cywilizacje 1988 s.186, przypis do wydania polskiego..
W 2008 roku amerykański historyk sztuki dr Jerome Martin Eisenberg ogłosił, że dysk z Fajstos to fałszerstwo. Na łamach czasopisma „Minerva” opublikował artykuł, w którym stwierdził, że dysk z Fajstos to oszustwo archeologa, który go odnalazł. Zdaniem Eisenberga znaki na dysku są chaotyczne i niejednorodne, a Luigi Pernier dokonał tego fałszerstwa, ponieważ chciał zdobyć sławę.
Tekst (A1) 021213011846(A2) 244012(A3) 29450746(A4) 292934(A5) 0212044033(A6) 27450712(A7) 274408(A8) 02120618[.](A9) 312635(A10) 0212411935(A11) 01414007(A12) 021232233846(A13) 3911(A14) 022725102318(A15) 280146(A16) 0212312646(A17) 02122727353721(A18) 332346(A19) 0212312646(A20) 022725102318(A21) 280146(A22) 0212312646(A23) 02122714321827(A24) 0618171946(A25) 312612(A26) 02121301(A27) 23193546(A28) 100338(A29) 02122727353721(A30) 1301(A31) 100338(B1) 0212224007(B2) 27450735(B3) 0237230546(B4) 222527(B5) 33242012(B6) 1623184346(B7) 13013933(B8) 1507130118(B9) 22374225(B10) 07244035(B11) 02263640(B12) 27253801(B13) 2924242035(B14) 161418(B15) 293301(B16) 0635323933(B17) 02092701(B18) 2936070846(B19) 290813(B20) 29450746(B21) 222936070846(B22) 27342325(B23) 071835(B24) 07450746(B25) 07241824(B26) 222936070846(B27) 0930391807(B28) 0206352307(B29) 29342325(B30) 450746
Zobacz też
pismo linearne B
Przypisy
Kategoria:Zabytki starożytnej Grecji Kategoria:Zabytki ruchome Kategoria:Kultura minojska Kategoria:Greckie inskrypcje Kategoria:Nieodczytane systemy pisma