Kamerun, Republika Kamerunu (, , , ) – państwo w środkowej Afryce, nad Zatoką Gwinejską. Graniczy z Nigerią, Czadem, Republiką Środkowoafrykańską, Kongiem, Gabonem i Gwineą Równikową. Kamerun jest członkiem ONZ, Unii Afrykańskiej i innych organizacji międzynarodowych.
Historia
Pod koniec XVIII wieku koczowniczy muzułmański lud Fulbe, pochodzący z Sahelu, podbił tereny Kamerunu, wypierając lub wchłaniając miejscową ludność.
Portugalczycy dotarli do wybrzeży Kamerunu na początku XVI wieku. Ich nieliczne faktorie nadbrzeżne handlowały różnymi towarami, ale głównie niewolnikami. Dopiero w drugiej połowie XIX wieku powstały pierwsze misje chrześcijańskie.
W 1883 roku do Kamerunu dotarła polska ekspedycja pod przywództwem Stefana Szolca-Rogozińskiego, która zbadała i skolonizowała wyspę.
Jednakże w roku 1884 Kamerun stał się kolonią niemiecką ze stolicą w Buéa, przeniesioną później do Jaunde. Po I wojnie światowej Kamerun został terytorium mandatowym Ligi Narodów, podzielonym pomiędzy Wielką Brytanię i Francję.
Francuska część kraju uzyskała niepodległość w 1960 r. jako Republika Kamerunu. W lutym 1961 r. przeprowadzono plebiscyt, mający zdecydować o przyszłości części brytyjskiej. W jego wyniku 2/3 terytorium na północy (zamieszkane głównie przez ludność muzułmańską) przyłączono do Nigerii, zaś pozostała część południowa (przeważnie chrześcijańska) przyłączyła się do Republiki Kamerunu, która przekształcona została tym samym w Federacyjną Republikę Kamerunu. Obie części nowej republiki, francuska i brytyjska, uzyskały autonomię. Ahmadou Ahidjo został pierwszym prezydentem kraju. W roku 1966 Ahidjo, działając w oparciu o resorty siłowe, zdelegalizował wszystkie partie polityczne. W 1970 r. stłumił rebelię organizacji UPC (Union of the Peoples of Cameroon). W 1972 wprowadził nową konstytucję, znoszącą federację, a ustanawiającą państwo unitarne.
W roku 1982 Ahidjo zrezygnował z urzędu i został na mocy konstytucji zastąpiony przez premiera Paula Biyę, pochodzącego z ludu Beti-Pahuin. Ahidjo wkrótce pożałował, że Biya został jego następcą, lecz zorganizowany przez jego współpracowników w 1984 zamach stanu nie udał się. Biya wygrał przeprowadzone w 1983 i 1984 r. wybory prezydenckie, w których był jedynym kandydatem. Wielopartyjne wybory w 1992 i 1997 r. wygrała jego partia – CPDM, jednak istniały podejrzenia, iż wyniki zostały sfałszowane.
Ostatnie wybory parlamentarne miały miejsce 22 lipca 2007 roku i ponownie zostały wygrane przez partię Biyi. Wraz z rosnącymi napięciami między chrześcijanami a muzułmanami na północy i pomiędzy anglofonami a frankofonami na południowym zachodzie, w Kamerunie rośnie zagrożenie wojną domową. W 2017 roku anglofońscy separatyści na terenie Regionu Północno-Zachodniego i Regionu Południowo-Zachodniego ogłosili niepodległość Ambazonii.
Pochodzenie nazwy kraju Nazwa państwa wywodzi się z portugalskiej nazwy rzeki Wouri – Rio de Camarões (pol. Rzeka Krewetek), która w późniejszym okresie została rozciągnięta na cały kraj leżący nad tą rzeką.
Ustrój polityczny
Ustrój polityczny Kamerunu to połączenie demokracji parlamentarnej z systemem prezydenckim. Konstytucja została uchwalona w 1972 roku i znowelizowana w 1995. Władzą ustawodawczą jest liczące 180 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych, jednoizbowe Zgromadzenie Narodowe o 5-letniej kadencji, obradujące trzy razy w roku.
Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 7-letnią kadencję. Prezydent posiada znaczny zasób władzy – może zatwierdzać i wetować ustawy, bez konsultacji z parlamentem powoływać i odwoływać członków rządu, sędziów, szefów przedsiębiorstw państwowych i urzędów centralnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na którego czele stoi premier mianowany przez prezydenta.
Podział administracyjny
thumb|Regiony Kamerunu Kamerun dzieli się na 10 regionów (każdy z gubernatorem na czele mianowanym przez prezydenta): Adamawa Centralny Wschodni Dalekiej Północy Nadmorski Północny Północno-Zachodni Zachodni Południowy Południowo-Zachodni
i 58 departamentów (każdy z prefektem na czele):
Ludność Religie thumb|Katolicka katedra w Mbalmayo
Struktura religijna kraju w 2018 roku według The World Factbook: katolicyzm – 38,3%, protestantyzm – 25,5%, islam – 24,4%, inni chrześcijanie – 6,9%, animizm – 2,2%, brak religii – 2,2%, inne religie – 0,5%.
Struktura religijna kraju w 2020 roku według The ARDA: chrześcijaństwo – 59,7%: katolicyzm – 26,6%, protestantyzm – 22,6% (głównie kalwini), niezależne Kościoły – 6,1%: świadkowie Jehowy – ok. 0,3%, niestowarzyszeni – 4,4%, islam – 20,2%, tradycyjne religie plemienne – 19%, brak religii – 0,79%, bahaizm – 0,26%, inne religie – 0,1%.
Miasta Kamerunu
Poniższa lista przedstawia największe miasta Kamerunu:
150px|DualaDuala tło|150px|JaundeJaunde Lp. Miasto Region Liczba mieszkańców150px|GarouaGaroua 150px|KoussériKousséri 1 Duala Region Nadmorski 1 338 082 2 Jaunde Region Centralny 1 299 369 3 Garoua Region Północny 436 899 4 Kousséri Region Dalekiej Północy 435 547 5 Bamenda Region Północno-Zachodni 393 835 6 Maroua Region Dalekiej Północy 319 941 7 Bafoussam Region Zachodni 290 768 8 Mokolo Region Dalekiej Północy 275 239 9 Ngaoundéré Region Adamawa 231 357 10 Bertoua Region Wschodni 218 111 11 Edéa Region Nadmorski 203 149
Struktura etniczna thumb|Taniec pogrzebowy wśród ludności Bamileke + Struktura etniczna, 2018 Grupa etniczna Język Liczebność w tys. Procent ludności Kreole kameruńscy Język kamtok i francuski 3505 14,2% Bamileke (9 grup) Języki bamileke 2838 11,5% Fulani Język ful 2515 10,2% Beti Język ewondo 1919 7,8% Bulu Język bulu 1180 4,8% Bamum Język bamum 586 2,4% Bassa Język basaa 418 1,7% Hausa Język hausa 368 1,5% Gbaja (3 grupy) Języki gbaja 222,7 0,9% Fangowie Język fang 181 0,73% Kanuri Język kanuri 157 0,64% Bafia Język bafia 127 0,51% Igbo Język igbo 106 0,43% Pigmeje Język baka 53 0,21% Ibibio Język ibibio 53 0,21% Francuzi Język francuski 41 0,17%
Geografia
thumb|Wulkaniczne ostańce w pobliżu miejscowości Rhumsiki na Dalekiej Północy thumb|Przeprawa promowa przez rzekę Dja Z powierzchnią 475 442 km² Kamerun, co do wielkości, zajmuje 53. miejsce wśród wszystkich państw świataDemographic Yearbook 1., porównywalnie z Papuą-Nową Gwineą i nieco tylko mniejszym amerykańskim stanem Kalifornia„Rank Order – Area”.. Kraj położony jest w Środkowej i Zachodniej Afryce nad Zatoką Bonny, częścią Zatoki Gwinejskiej Oceanu Atlantyckiego. Literatura turystyczna określa Kamerun mianem „Afryki w miniaturze” ze względu na różnorodność klimatu: morski, pustynny, górski, tropikalny i sawannowyDeLancey and DeLancey 16.. Kraj graniczy z Nigerią od zachodu, Czadem od północnego wschodu, z Republiką Środkowoafrykańską od wschodu oraz Gwineą Równikową, Gabonem i z Republiką Konga od południa.
Kamerun dzieli się na pięć stref geograficznych, wyraźnie różniących się od pozostałych zarówno pod względem klimatu, rzeźby powierzchni, jak i wegetacji. Nizina nadbrzeżna sięga 15-150 kilometrów od Zatoki Gwinejskiej w głąb ląduFomesky et al 6., a jej przeciętna wysokość to 90 m n.p.m.Neba 14. Pas ten, bardzo wilgotny i gorący, z krótką porą suchą, jest gęsto zalesiony tropikalnym lasem deszczowymNeba 28.„Highest Average Annual Precipitation Extremes”. Południowokameruński płaskowyż wznosi się nad niziną nadbrzeżną na średnią wysokość 650 m n.p.m.Neba 16. Ten region jest również zdominowany przez deszczowe lasy tropikalne, ale ze względu na równowagę pór deszczowych i suchych nie są one tak wilgotne, jak na wybrzeżu.
Nieregularny, przerywany łańcuch gór, wzgórz i płaskowyżów, zwany Pasmem Kameruńskim, rozciąga się od szczytu wulkanu Kamerun na wybrzeżu (najwyższy punkt kraju – 4095 m n.p.m.) prawie po Jezioro Czad na północnym krańcu kraju. Region ten ma klimat umiarkowany, szczególnie na Zachodnim Płaskowyżu, aczkolwiek opady są tu też wysokie. Ziemia należy do najżyźniejszych w Kamerunie, głównie wokół stożków wulkanicznychNeba 17.. Na skutek działalności wulkanicznej w tym regionie powstały jeziora kraterowe. 21 sierpnia 1986 z jednego z nich (Jezioro Nyos) zaczął wydobywać się dwutlenek węgla powodując śmierć 1700-2000 ludziDeLancey and DeLancey 161 podaje liczbę 1700; Hudgens and Trillo 1054 mówi o „co najmniej 2000”; West 10 twierdzi, że „ponad 2000”..
Płaskowyż południowy przekształca się na północy w trawiastą, mocno sfałdowaną Wyżynę Adamawa, stanowiącą barierę oddzielającą południową część kraju od północnej. Wyżyna wznosi się przeciętnie na 1100 m n.p.m., z temperaturami od 22 do 25 °C i znacznymi opadamiGwanfogbe et al 20; Neba 29.. Doliny regionu północnego rozciągają się od stoków wyżyny po Jezioro Czad, wznosząc się przeciętnie na 300–350 m n.p.m. Charakterystyczną roślinnością są sawannowe krzewy i trawy. Jest to obszar jałowy, z niewielkimi opadami i wysoką temperaturą.
Kamerun posiada cztery odrębne zlewiska. Głównymi rzekami na południu są Ntem, Nyong, Sanaga i Wouri. Wszystkie płyną w kierunku południowym i uchodzą do Zatoki Gwinejskiej. Dja i Kadéï płyną w kierunku południowo-zachodnim i są dopływami Konga. Na północy kraju rzeka Bénoué płynie na północ i zachód uchodząc do Nigru, zaś Logone uchodzi do Jeziora Czad, u brzegów którego Kamerun styka się z trzema innymi krajami.
Gospodarka Wartość Produktu Krajowego Brutto na głowę mieszkańca (PKB per capita) w roku 2009 był obliczany na 2253 USDMiędzynarodowy Fundusz Walutowy 2009., jeden z najwyższych w Afryce subsaharyjskiejMusa Biya: Plan to keep power in Cameroon clears hurdle.. Eksploatowane są złoża ropy naftowej, boksytów, rudy żelaza oraz drewno. Kamerun eksportuje m.in. kawę, drewno, kakao, banany, aluminium, bawełnę, gumę i bydło. Głównymi rynkami zbytu są Francja, Włochy, Korea Południowa, Hiszpania i Wielka Brytania. Kamerun znajduje się w strefie działania Organizacji dla Harmonizacji Prawa Afrykańskiego (OHADA)Portal biznesowy Afryki.. Walutą obiegową jest frank CFA. Bezrobocie w roku 2001 sięgało 30% populacji, a trzecia część społeczeństwa żyła poniżej progu ubóstwa obliczanego na 1,25 USD dziennie w roku 2009Human Development Indices.. Od końca lat osiemdziesiątych XX wieku Kamerun jest objęty programami pomocowymi Banku Światowego i IMF w celu zmniejszenia bezrobocia, prywatyzacji przemysłu i wzrostu gospodarczego. Turystyka, zwłaszcza na wybrzeżu i w okolicach Góry Kamerun zapowiada znaczny wzrost gospodarczyNeba, s. 173–176..
Transport thumb|Linia kolejowa łącząca Ngaoundéré z Yaoundé
Transport w Kamerunie przysparza wiele trudności. Drogi są w złym stanieNeba, s. 199. i uzależnione od zmiennej pogody, jako że tylko 10% posiada utwardzone nawierzchnie. Kontrole drogowe służą policji i żandarmerii głównie do wyłudzania łapówekNeba, s. 111.. Linia kolejowa łączy miejscowości Kumba na zachodzie i Bélabo na wschodzie oraz Ngaoundéré na północy. Lotniska międzynarodowe znajdują się w Duali i Jaunde oraz w Garoua. W ujściu rzeki Wouri znajduje się Duala, główny port morski kraju. Duże znaczenie ma też port w Kribi.
Rynek mleka Mimo wysokiej liczby bydła w Kamerunie, produkcja mleka w Kamerunie jest niezwykle niska (7,5 litra rocznie na mieszkańca, wobec średniej na świecie 45 litrów na mieszkańca) – w 2014 r. na import mleka do kraju wydano prawie 80 mln dolarów.
Siły zbrojne thumb|Przedstawiciel ambasady USA z żołnierzami SZ Kamerunu
Stosunki z sąsiednimi krajami układają się generalnie pomyślnie. Wyjątkami jest nierozwiązany konflikt graniczny z Gwineą Równikową. Napływ Kameruńczyków do Gwinei Równikowej, co wiąże się z nadzieją na zatrudnienie przy eksploatacji nowo odkrytych złóż ropy, przyczynił się do wzrostu napięcia. W roku 1999 rządy Kamerunu, Gwinei Równikowej, Nigerii, Wysp św. Tomasza i Książęcej, Gabonu, Konga, Demokratycznej Republiki Konga i Angoli powołały Gulf of Guinea Commission mającą pomagać w rozwiązywaniu problemów, przede wszystkim granicznych, w regionie.