Zaporoże (, również znana jako Niż) – historyczna nazwa terytorium nad dolnym Dnieprem, leżącego poniżej tzw. porohów (progów skalnych na rzece), w granicach administracyjnych dawnego województwa kijowskiego Rzeczypospolitej.
Historycznie region graniczy na zachodzie z Podolem i Jedysanem, na północy z Ukrainą Prawobrzeżną, Ukrainą Lewobrzeżną i Słobodszczyzną, na wschodzie z Krajem Wojska Dońskiego, a na południu z dawnymi ziemiami Chanatu Krymskiego.
Historia thumb|upright=1.3|Rzeczpospolita po rozejmie andruszowskim w 1667 roku, kolorem ciemnozielonym zaznaczono ziemie Rzeczypospolitej będące w posiadaniu Carstwa Rosyjskiego na mocy rozejmu andruszowskiego, zaznaczono Zaporoże jako kondominium polsko-rosyjskie w latach 1667·1686 mały|Terytorium Hetmanatu (fiolet), Siczy (sepia) i Ukrainy Słobodzkiej (zieleń) w połowie XVIII wieku mały|Pozostałości twierdzy Kudak W średniowieczu koczowali tam Pieczyngowie, Połowcy i Tatarzy. Od czasów Witolda w XV–XVI wieku pod zwierzchnictwem Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1471 region wszedł w skład nowo utworzonego województwa kijowskiego. Od unii lubelskiej z 1569 roku w granicach Korony Królestwa Polskiego. W czasach gdy Zaporoże leżało w granicach Rzeczypospolitej, dominującym rodem magnackim na Zadnieprzu byli Wiśniowieccy. Z powodu ograniczonego zasięgu władz urzędników Rzeczypospolitej, Zaporoże stało się miejscem schronienia dla zbiegów oraz osiedlania się przybyszów z centralnej i wschodniej Rzeczypospolitej, a także uchodźców i osadników z Hospodarstwa Mołdawii, Hospodarstwa Wołoszczyzny i Carstwa Rosyjskiego. W 1635 na Zaporożu staraniami hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego została wzniesiona twierdza Kudak.
Od Korony Królestwa Polskiego Zaporoże zostało odłączone w 1686 w konsekwencji postanowień traktatu Grzymułtowskiego i zostało przyłączone do Rosji. W 1751 w północnej części Zaporoża przy granicy z Polską utworzono Nową Serbię (zlikwidowaną w 1764), w której osiedlali się przybysze z krajów bałkańskich i naddunajskich, głównie Mołdawianie i Serbowie. Od drugiej połowy XVIII wieku część Noworosji. W drugiej połowie XVIII wieku i na początku XIX wieku założono na Zaporożu m.in. miejscowości Aleksandrowsk, Krzywy Róg, Jekaterynosław, będące obecnie największymi miastami regionu. Od 1802 był podzielony administracyjnie między gubernie jekaterynosławską i chersońską. W XIX wieku nastąpił rozwój przemysłu wydobywczego (Krzywy Róg) i metalurgicznego (Kamieńskie, Jekaterynosław). W latach 1918–1919 Ukraińska Republika Ludowa, od 1919 Ukraińska SRR. Od 1922 w granicach Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, a od 1991 Ukrainy.
Miasta mały|Dniepr, budynek Biblioteki Miejskiej mały|Zaporoże (miasto) Największe miasta Zaporoża współcześnie (w granicach województwa kijowskiego Korony Królestwa Polskiego): miastopopulacja(2016)https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2016/zb/06/zb_chnnu2016pdf.zipjednostka administracyjna1.Dniepr 983 836Obwód dniepropetrowski2.Zaporoże 756 927Obwód zaporoski3.Krzywy Róg 642 333Obwód dniepropetrowski4.Kamieńskie 239 237Obwód dniepropetrowski5.Kropywnycki 231 089Obwód kirowohradzki6.Nikopol 115 447Obwód dniepropetrowski7.Pawłohrad 108 623Obwód dniepropetrowski8.Aleksandria 82 187Obwód kirowohradzki9.Samar 71 427Obwód dniepropetrowski10.PerwomajskCzęściowo położony na Podolu i w Jedysanie. 66 606Obwód mikołajowski
Zobacz też Dzikie Pola Kozacy a Niżowcy w Encyklopedii staropolskiej Zygmunta Glogera
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Запоріжжя w: Encyklopedia ukrainoznawstwa, Lwów 2000, , t. 2, s. 747–749.
Kategoria:Regiony historyczne Polski Kategoria:Krainy historyczne Ukrainy Kategoria:Kresy Wschodnie Kategoria:Kozaczyzna zaporoska