Theodore Sturgeon (ur. 26 lutego 1918, zm. 8 maja 1985) – amerykański pisarz, autor fantastyki i jej krytyk oraz wydawca. Urodził się jako Edward Hamilton Waldo w Nowym Jorku; w 1929, po rozwodzie, jego matka poślubiła Williama Sturgeona i przy okazji Edward zmienił imię na Theodore, żeby lepiej oddawało jego pseudonim, „Ted”.
Praca Swoje pierwsze opowiadanie sprzedał w roku 1938 dla gazety McClure's Syndicate, która kupiła większość z jego wczesnych (nie-fantastycznych) prac. Jego pierwsze pojawienie się w fantastyce to opowiadanie „Ether Breather” w Astounding Science Fiction rok później. Na początku pisywał głównie krótkie opowiadania, przede wszystkim do magazynów branżowych, takich jak Astounding czy Unknown, ale również dla nie-fantastycznych, jak Argosy Magazine. Podpisywał się pseudonimem „E. Waldo Hunter”, tylko mała część jego wczesnych opowiadań było podpisanych „Theodore H. Sturgeon”.
Wiele prac Sturgona ma cechy poezji i elegii. Używał techniki znanej jako „rytmiczna proza”, w której tekst wpasowywał się w standardowe metrum. Kreowało to szczególny nastrój przy czytaniu, zazwyczaj bez świadomego zauważenia przyczyny przez czytelnika.
Jego najbardziej znana powieść, „Więcej niż człowiek” (More Than Human, 1953) zdobyła uznanie i głównie w Europie, gdzie uznano ją za literaturę najwyższej próby.
Sturgeon pisał scenariusze do serialu Star Trek: Seria oryginalna (epizody: Shore Leave z 1966 i Amok Time z 1967, później opublikowane w formie książkowej w 1978) – Amok Time jest znany z wprowadzenia pon farr, wolkańskiego rytuału kopulacyjnego). Napisał również kilka epizodów które nigdy nie zostały wyprodukowane. Miał udział również w pisaniu odcinków do innych seriali i filmów telewizyjnych.
Jakkolwiek Sturgeon jest dobrze znany czytelnikom klasycznych antologii science-fiction (u szczytu popularności w latach 50. był autorem najczęściej umieszczanym w antologiach) i poważanym przez krytyków, nie jest zbyt dobrze znany szerszej publice i zdobył relatywnie mało nagród (chociaż jego najlepsze dzieła powstały przed ustanowieniem najważniejszych nagród: Hugo i Nebula). Uważany jest za mającego największy wpływ na późniejszych i bardziej popularnych autorów, takich jak Ray Bradbury czy Kurt Vonnegut Jr. (ten ostatni stwierdził, że jego bohater Kilgore Trout oparty był właśnie na Sturgeonie).
Publikacje Powieści The Dreaming Jewels (1950), publikowane również jako The Synthetic Man Więcej niż człowiek (More Than Human, 1953) – powieść utworzona z trzech połączonych opowiadań, zdobywca International Fantasy Award The King and Four Queens (1956) I, Libertine (1956, jako „Frederick R. Ewing”) To Marry Medusa (1958), publikowane również jako The Cosmic Rape Venus Plus X (1960) Some of Your Blood (1961) Voyage to the Bottom of the Sea (adaptacja filmu pod tym samym tytułem, oparta na wczesnej wersji scenariusza) (1961) The Rare Breed (1966, western) (adaptacja filmu pod tym samym tytułem) Godbody (1986)
Opowiadania i nowele Sturgeon jest najbardziej znany z krótkiej formy. Najważniejsze tytuły to: Ether Breather (wrzesień, 1939, jego pierwsze opublikowane opowiadanie science-fiction) Derm Fool (marzec, 1940) It (sierpień, 1940) Microcosmic God (kwiecień, 1941) Wczoraj był poniedziałek (Yesterday Was Monday, 1941) Killdozer! (listopad, 1944) Bianca's Hands (maj, 1947) Gromy i róże (Thunder and Roses, listopad, 1947) The Perfect Host (listopad, 1948) Minority Report (czerwiec 1949, bez związku z filmem z 2002 roku, opartym na opowiadaniu o tym samym tytule Philipa Dicka) One Foot and the Grave (wrzesień, 1949) The World Well Lost (czerwiec, 1953) Mr. Costello, Hero (grudzień, 1953) Xanadu (The Skills of Xanadu, lipiec, 1956) The Other Man (wrzesień, 1956) It Opens the Sky (1957). Wydana w Polsce jako „Klucz do nieba” (1985, Zeszyty fantastyczno-naukowe Iskry). Recenzja w „Fantastyce” (7/85, s.55). Need (1960) How to Forget Baseball (w Sports Illustrated grudzień 1964) The Nail and the Oracle (w u październik 1964) Powolna rzeźba (Slow Sculpture w Galaxy magazine luty 1970, wyd. polskie Rakietowe szlaki 1978) – zdobywca nagród Hugo i Nebula Skalpel Occama (Occam’s Scalpel, sierpień, 1971, wyd. polskie Rakietowe szlaki 2011) Vengeance „Is” (1980, w antologii Dark Forces Kirby’ego McCauleya)
Wydawnictwo North Atlantic Books regularnie od 1995 roku wydaje chronologicznie ułożone The Complete Short Stories of Theodore Sturgeon; tom 10, z opowiadaniami z lat 1957−1960, wydany był w 2005. https://web.archive.org/web/20080709044352/http://www.northatlanticbooks.com/store/theodoresturgeon.html
Przypisy
Linki zewnętrzne The Theodore Sturgeon Page – strona fanowska at Free Speculative Fiction Online , Millipede Press 2006
Kategoria:Amerykańscy autorzy fantastyki naukowej Kategoria:Amerykańscy autorzy horrorów Kategoria:Amerykańscy krytycy fantastyki Kategoria:Amerykańscy prozaicy XX wieku Kategoria:Amerykańscy redaktorzy fantastyki Kategoria:Laureaci Nebuli Kategoria:Amerykańscy literaci upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Prozaicy anglojęzyczni Kategoria:Urodzeni w 1918 Kategoria:Zmarli w 1985