thumb|320px|Brama Oliwska (rondo w środku), po lewej Plac Zebrań Ludowych, po prawej Żółty Wiadukt, na pierwszym planie Błędnik – widok w kierunku północnym, 2006 Brama Oliwska (niem. Olivaer Tor, Oliver ThorReprodukcja planu Gdańska z 1822 ze zbiorów Biblioteki Gdańskiej PAN, Dziennik Bałtycki, 18 czerwca 2012) – niewielka część Gdańska leżąca w bezpośrednim sąsiedztwie Starego Miasta, na granicy dzielnic administracyjnych Śródmieście i Aniołki, obszar po byłej bramie miejskiej.
Brama miejska Pierwsza brama miejska w tym miejscu powstała w 1656 r. i miała formę drewnianej furty w obwałowaniach miasta, wyposażona była w most zwodzony nad fosą. W pierwszej połowie XVIII w. powstała brama murowanaFortyfikacje gdańskie od schyłku średniowiecza do końca XIX wieku. Geneza, rozwój i przemiany przestrzenne umocnień Gdańska i Wisłoujścia. Studium archeologiczne. M. Kasprzak, Uniwersytet Łódzki, 2020 r., s. 50.. Na początku I wojny światowej brama została wzmocniona żelbetowymi schronami bojowymi. Zostały one rozebrane po roku 1920 wraz z całością bramy z powodu demilitaryzacji Wolnego Miasta Gdańsk, wymuszonego przez Traktat wersalskiFortyfikacje Gdańska, red. G. Bukal, Nadbałtyckie Centrum Kultury 2006, s. 56.
Funkcja komunikacyjna thumb|170px|Początek Wielkiej Alei przy Bramie Oliwskiej Istniejąca tu brama miejska była jedyną bramą prowadzącą bezpośrednio w kierunku Oliwy. Brama Oliwska jest punktem początkowym historycznej Wielkiej Alei, w którym ta łączy się z wiaduktem Błędnik, ul. 3 Maja oraz wiaduktami (Żółty Wiadukt z około 1910, prowadzący niegdyś do ul. Jana z Kolna oraz nowy w kolorze białym, wiodący w kierunku ulicy Nowej Wałowej i zrealizowany w latach 2013–2014) nad m.in. linią kolejową nr 202 i linią kolejową nr 250. thumb|left|230px|Pozostałości dworca Brama Oliwska Jest to obecnie węzeł komunikacyjny drogowy, jest także węzłem gdańskiej sieci tramwajowej – schodzą się tu dwie linie okalające centrum miasta oraz Dworzec Główny PKP. Nazwę Brama Oliwska nosi znajdujący się w tym miejscu przystanek tramwajowy.
W okolicy Bramy Oliwskiej znajdował się niegdyś także dworzec czołowy Dworzec Brama Oliwska (Am Olivaer Tor), który był stacją końcową doprowadzonej tu w roku 1870 linii kolejowej ze Szczecina, przez Koszalin i Słupsk. Po rozebraniu miejskich fortyfikacji i zbudowaniu Dworca Głównego, stacja została przekształcona na stację towarową. Obecnie kilkaset metrów dalej w stronę Wrzeszcza znajduje się przystanek trójmiejskiej SKM Gdańsk Stocznia.
Tło historyczne thumb|left|230px|Brama Oliwska – widok w kierunku północnym, ok. 1895 Znajdujący się między Wielką Aleją a ulicami Giełguda oraz 3 Maja plac Zebrań Ludowych był w okresie peerelowskim miejscem zbiórek zarządzanych przez ówczesną nomenklaturę, pochodów pierwszomajowych, jak również miejscem sezonowych lunaparków.
W okresie stanu wojennego Brama Oliwska była miejscem starć ulicznych demonstrantów prosolidarnościowych z formacjami MO i ZOMO.
Współczesność thumb|280px|Brama Oliwska (widok w kierunku południowym) i tramwaj Pesa 120Na, w tle Zieleniak, 2011 thumb|280px|„Żółty” wiadukt nad torami kolejowymi Plac Zebrań Ludowych przy Bramie Oliwskiej jest obecnie miejscem festynów i cyklicznych imprez (Muzyczne Lato – letni cykl koncertów muzyki rockowej i popowej). W czerwcu 2012 roku znajdowała się tu strefa kibica Euro 2012.
Teren placu, zgodnie z planem zagospodarowania, może zostać przekształcony na teren obsługi transportu drogowego i zabudowy usługowej.
Zobacz też al. Zwycięstwa Błędnik ul. 3 Maja
Przypisy
Linki zewnętrzne Dworzec kolejowy Brama Oliwska
Kategoria:Podział historyczny Śródmieścia Gdańska Kategoria:Ulice i place w Gdańsku Oliwska Kategoria:Aniołki Kategoria:Wyburzone obiekty budowlane na Starym Mieście w Gdańsku