thumb|Manifestacja przed gmachem Dyrekcji PKP przy ul. Wileńskiej w Warszawie na cześć Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej po powrocie jego członków z Moskwy, 27 czerwca 1945 Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej (TRJN) – rząd Rzeczypospolitej Polskiej powołany w Warszawie przez prezydenta Krajowej Rady Narodowej Bolesława Bieruta 28 czerwca 1945 na podstawie porozumienia zawartego na konferencji w Moskwie odbytej w dniach 17–21 czerwca pomiędzy członkami KRN i Rządu Tymczasowego RP a częścią polityków ludowych skupioną wokół byłego premiera na uchodźstwie Stanisława Mikołajczyka i działacza SL „Roch” Władysława Kiernika, a także częścią polityków PPS (jak Zygmunt Żuławski), jak również przedstawicieli środowisk intelektualnych z kraju (jak profesorowie Stanisław Kutrzeba i Adam Krzyżanowski oraz doktor Henryk Kołodziejski). Rząd zgodnie z ustaleniami jałtańskimi powstał na bazie Rządu Tymczasowego RP, prezesem Rady Ministrów (premierem) rządu pozostał Edward Osóbka-Morawski. Zgodnie z ustaleniami konferencji w Moskwie po powstaniu TRJN na stanowiska wiceprezydentów KRN powołani zostali Wincenty Witos i Stanisław Grabski.

, zgodnie z którymi akceptujący porozumienia jałtańskie politycy emigracyjni i niereprezentowani dotąd w Rządzie Tymczasowym i KRN politycy krajowi popierający Stanisława Mikołajczyka mieli otrzymać 25% tek ministerialnych, odpowiednią liczbę wiceministrów oraz reprezentację w KRN, administracji państwowej – centralnej i terenowej, dyplomacji i w samorządzie terytorialnym zaś tak zrekonstruowany rząd Polski miał zostać uznany przez mocarstwa zachodnie. Rozwiązanie to i przyjęte proporcje były analogiczne do wcześniejszego porozumienia Josip Broz Tito-Ivan Šubašić, tzn. kompromisu sił proradzieckich i prozachodnich poprzez powołanie wspólnego rządu koalicyjnego w proporcji 75%:25% zawartego pod patronatem mocarstw w marcu 1945 w Jugosławii.

15 czerwca 1945 Rząd RP w Londynie wydał oświadczenie, które głosiło m.in., że w obliczu tych tragicznych realiów tworzenie legalnego i niezależnego rządu jedności narodowej, opartego na woli ludzi swobodnie wyrażonej, praktycznie jest niemożliwe jak długo Republika Polska jest okupowana przez sowiecką armię i sowiecką policję polityczną (NKWD) oraz jak długo Polska jest odcięta od swych Zachodnich Sprzymierzeńców i całego cywilizowanego świataAleksander Gella, Zagłada Drugiej Rzeczypospolitej 1945–1947, Warszawa 1998, s. 59–60..

29 czerwca 1945 Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej został uznany przez Szwecję i Francję, 5 lipca przez USA i Wielką Brytanię; uznawały go także inne państwa koalicji antyhitlerowskiej, m.in. Chiny, Włochy i Kanada, natomiast uznania odmówiły mu m.in. Watykan, Hiszpania, Irlandia, Portugalia, Kuba, Liban i Salwador. Ambasador w Wielkiej Brytanii Edward Raczyński protestował przeciwko uzurpacji TRJN, ciała służalczego narzuconego Polsce z zewnątrz, porównując jego umocowanie prawne do rządów niemieckich ustanowionych w niektórych państwach podbitychPaweł Wieczorkiewicz, Historia polityczna Polski 1935–1945, Warszawa 2005, s. 510..

Po powołaniu TRJN płk Jan Rzepecki rozwiązał 6 sierpnia 1945 Delegaturę Sił Zbrojnych na Kraj.

TRJN 16 października 1945 podpisał Kartę Narodów Zjednoczonych, przez co Polska stała się członkiem założycielem ONZKarta Narodów Zjednoczonych, Statut Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości i Porozumienie ustanawiające Komisję Przygotowawczą Narodów Zjednoczonych (), Oświadczenie Rządowe z 8 lipca 1946 r. w sprawie ratyfikacji przez Polskę Karty Narodów Zjednoczonych podpisanej w Waszyngtonie 16 października 1945 r. (), Polska w gronie państw założycieli ONZ, Polska w ONZ..

Delegacja TRJN uczestniczyła w lipcu 1945 w konferencji poczdamskiej. Administracja TRJN na mocy postanowień konferencji poczdamskiej przejęła od radzieckich komendantur wojskowych administrację pozostałej części Ziem Zachodnich i Północnych, m.in. Szczecin.

16 sierpnia 1945 zawarł umowę z ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, w oparciu o porozumienie o granicy zawarte pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944.

TRJN ustąpił 6 lutego 1947, po sfałszowanych wyborach do Sejmu Ustawodawczego i powołaniu przezeń nowego rządu.

Partie tworzące rząd Rząd powstał w oparciu o działaczy PPR i partii wobec niej satelickich (odrodzona PPS, SL i prokomunistyczna frakcja SD), a także części polityków wywodzącej się z PPS-WRN, z SP oraz związanych z SL „Roch” (wkrótce przekształconego w PSL).

Ministrowie należeli do następujących partii: PPR – 7 osób PPS – 6 osób SL – 3 osoby SL „Roch”/PSL – 3 osoby SD – 2 osoby Stronnictwo Pracy – początkowo było reprezentowane w TRJN na szczeblu podsekretarzy stanu-wiceministrów, następnie otrzymało stanowisko kierownika resortu.

Rada Ministrów Edwarda Osóbki-Morawskiego (1945–1947) Funkcja Imię i nazwisko Czas pełnienia funkcji Od Do Prezes Rady Ministrów Edward Osóbka-Morawski (PPS) Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy, 1944–1991: władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991, PWN 1991, s. 95–96. 5lipca1945 I wiceprezes Rady Ministrów Władysław Gomułka (PPR) Minister ziem odzyskanych . II wiceprezes Rady Ministrów Stanisław Mikołajczyk (PSL) Minister rolnictwa i reform rolnych Minister skarbu Konstanty Dąbrowski (PPS) Minister odbudowy Michał Kaczorowski (PPS) Minister administracji publicznej Władysław Kiernik (PSL) Minister kultury i sztuki Władysław Kowalski (SL) Minister zdrowia Franciszek Litwin (SL) Minister informacji i propagandy Stefan Matuszewski (PPS) Minister przemysłu Hilary Minc (PPR) Minister komunikacji Jan Rabanowski (SD) Minister bezpieczeństwa publicznego Stanisław Radkiewicz (PPR) Minister spraw zagranicznych Wincenty Rzymowski (SD) Minister pracy i opieki społecznej Jan Stańczyk (PPS) Minister aprowizacji i handlu Jerzy Sztachelski (PPR) Minister sprawiedliwości Henryk Świątkowski (PPS) Minister poczt i telegrafów Mieczysław Thugutt (PSL) Minister lasów Stanisław Tkaczow (PPR) Minister oświaty Czesław Wycech (PSL) Minister obrony narodowej Michał Żymierski (PPR) Minister żeglugi i handlu zagranicznego Stefan Jędrychowski (PPR) . Minister poczt i telegrafów Józef Putek (SL) Minister pracy i opieki społecznej Adam Kuryłowicz (PPS) Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy, 1944–1991: władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991, PWN 1991, s. 96–97. Minister bez teki Józef Cyrankiewicz (PPS)

W dniu zaprzysiężenia 28 czerwca 1945 Edward Osóbka-Morawski (PPS) – prezes Rady Ministrów Władysław Gomułka (PPR) – I wiceprezes Rady Ministrów Stanisław Mikołajczyk (SL „Roch”) – II wiceprezes Rady Ministrów, minister rolnictwa i reform rolnych Konstanty Dąbrowski (PPS) – minister skarbu Michał Kaczorowski (PPS) – minister odbudowy Władysław Kiernik (SL „Roch”) – minister administracji publicznej Władysław Kowalski (SL) – minister kultury i sztuki Franciszek Litwin (SL) – minister zdrowia Stefan Matuszewski (PPS) – minister informacji i propagandy Hilary Minc (PPR) – minister przemysłu Jan Rabanowski (SD) – minister komunikacji Stanisław Radkiewicz (PPR) – minister bezpieczeństwa publicznego Wincenty Rzymowski (SD) – minister spraw zagranicznych Jan Stańczyk (PPS) – minister pracy i opieki społecznej Jerzy Sztachelski (PPR) – minister aprowizacji i handlu Henryk Świątkowski (PPS) – minister sprawiedliwości Mieczysław Thugutt (SL „Roch”) – nominalnie minister poczt i telegrafów, kierownikiem ministerstwa był Tadeusz Kapeliński (SL) Stanisław Tkaczow (PPR) – minister lasów Czesław Wycech (SL „Roch”) – minister oświaty Michał Żymierski (PPR) – minister obrony narodowej

Zmiany w składzie Rady Ministrów 13 listopada 1945 utworzenie Ministerstwa Ziem Odzyskanych – Władysław Gomułka (PPR) ministrem 8 stycznia 1946 utworzenie Ministerstwa Żeglugi i Handlu Zagranicznego – Stefan Jędrychowski (PPR) ministrem 1 marca 1946 odwołanie Mieczysława Thugutta i Tadeusza Kapelińskiego, Józef Putek (SL) nowym ministrem poczt i telegrafów 18 lipca 1946 odwołanie Jana Stańczyka, Adam Kuryłowicz (PPS) nowym ministrem pracy i opieki społecznej 6 września 1946 odwołanie Stefana Matuszewskiego, Feliks Widy-Wirski (SP) kierownikiem Ministerstwa Informacji i Propagandy 28 listopada 1946 Józef Cyrankiewicz (PPS) ministrem bez teki

Siedziby 1945 – pierwsza siedziba w wyzwolonej Warszawie centralnych władz państwowych (Krajowej Rady Narodowej oraz Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie przekształconego w Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, oraz szeregu ministerstw) mieściła się w budynku Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Rządy Rzeczypospolitej Polskiej 1944–1952 Kategoria:Stalinizm w Polsce Kategoria:1945 w Polsce Kategoria:1946 w Polsce Kategoria:1947 w Polsce