Bitwa pod Siewierzem (26 lutego 1289) odbyła się między koalicją kujawsko-mazowiecką Bolesława II, księcia Płocka i Władysława Łokietka a siłami Henryka IV Probusa, księcia wrocławskiego pod Siewierzem w księstwie bytomskim. Bitwa ta jest traktowana jako jeden z etapów walki o Małopolskę w latach 1288–1290
Data bitwy thumb|right|Książę brzeski Władysław Łokietek Anno domini 1290. Władysław Łokietek ... urażony i zagniewany oto, że księstwa jego brata zostały zajęte przez księcia wrocławskiego Henryka IV z pominięciem jego ... zgromadziwszy wojsko z własnych i zdobytych ziem, kiedy Kazimierz II łęczycki, oraz Bolesław i Konrad książęta mazowieccy przyszli mu osobiście z pomocą, a Przemysł Wielkopolski i Mściwój II Pomorski przysłali mu zbrojne posiłki, zmierza w kierunku Krakowa w celu wypędzenia załogi Henryka IV ... [który] wysyła ze swoimi wojskami księcia Legnicy Henryka i księcia Szprotawy Przemysła dla zabezpieczenia Krakowa i zostawieniu tam niektórych rycerzy ... [Potem, kiedy] wracali [oni] na Śląsk, w czasie postoju koło miasta Siewierza napada na nich książę kujawski Władysław Łokietek z innymi książętami. A ponieważ oni także chwycili za broń dwudziestego szóstego lutego dochodzi do zawziętej walki między braćmi i rycerzami. I po wielkiej obustronnej rzezi zwycięstwo, jakkolwiek krwią drogo okupione, przypadło Łokietkowi i jego towarzyszom. Bardzo wielu spośród rycerzy śląskich padło, albo w czasie ucieczki dostało się do niewoli. Ginie w tej bitwie syn księcia głogowskiego Konrada, książę szprotawski Przemysł, który dopiero co osiągnął wiek młodzieńczy. Odwieziono go na Śląsk i pochowano w klasztorze w Lubiążu, któremu zamierzając iść na wyprawę, w której poległ zapisał dwie wsie: Łososzkowice i Żyrków. Książę opolski Bolesław ranny dostaje się do niewoliJan Długosz, Roczniki czyli Kroniki Sławnego Królestwa Polskiego, ks. VII, s. 326 - 328. thumb|left|Książę wrocławski i krakowski Henryk IV Probus Relacja Jana Długosza o okolicznościach, przebiegu, uczestnikach i wyniku bitwy siewierskiej jest niezwykle dokładna z dużą ilością szczegółów. Kanonik krakowski niestety nie ustrzegł się szeregu błędów, a część informacji wobec braku potwierdzenia w zachowanych źródłach musi pozostać mniej lub bardziej prawdopodobnym domysłem. W zasadzie wątpliwości nie budzi wśród historyków data dzienna wydarzenia – 26 lutego potwierdzona przez kilka niezależnych od siebie źródeł, takich jak: Rocznik krzeszowski (gryzowski) większy informujący, że: Anno domini 1289 4 kal. Marcii occiditur dux Priberito, frater ducis GlogovieRocznik Krzeszowski Większy, w: MPH, t. II, s. 696, Nagrobki książąt śląskich: Anno domini 1289 4 kal. Marcii occubuit illustris princeps dominus dux Premizl Stinaviensis filius Cunradi ducis Glogovie tertiusNagrobki książąt śląskich, MPH, t.II, s. 713. Brak stylistycznych podobieństw między rocznikiem krzeszowskim a nagrobkami skłania do poglądu o braku wspólnego początku tych źródeł, zobacz: Korta Wacław, Średniowieczna annalistyka śląska, Wrocław 1966, s. 215.. Datę tę potwierdza również Liber mortuorum monasterii sancti VincentiNekrolog opactwa św. Wincentego we Wrocławiu MPH,t.II, s. 20., oraz Kronika książąt polskichKronika książąt polskich,w: MPH, t.II, s. 536.. Dzień 26 lutego jest też powszechnie przyjmowany przez nowszą, jak i tą dawniejszą historiografię, jako data śmierci, księcia PrzemkaSemkowicz Aleksander, Walka o monarchię 1288 – 1294, ustęp z dziejów piastowskich, w: Kwartalnik Historyczny, t. V, Lwów 1891, s. 734 – 735, Sobaniec Stefan Zabiegi Henryka IV o Kraków i jego usiłowania odnowienia królestwa, w: Księga pamiątkowa ku czci profesora Oskara Haleckiego, Warszawa 1935, s. 243, Sperka Jerzy, Przemko urodzony po 1265, a przed 1271, w: Piastowie – leksykon biograficzny, Kraków 1999, s. 624 – 625, Wędzki Andrzej, Przemko (zm. 1289), w: Polski Słownik Biograficzny, pod red. E. Rostworowskiego, t. XXVIII/1, z. 119, Wrocław 1985, s. 725, Jasiński Kazimierz, Rodowód Piastów Śląskich, t. II,Wrocław 1975, s. 84 – 85, Jurek Tomasz, Henryk Probus i Henryk głogowski stosunki wzajemne w latach 1273 – 1290, w: Śląski Kwartalnik Historyczny „Sobótka”, t. XLVII/4 za rok 1987, s. 565, Barciak Antoni, Książę Przemek ściniawski i bitwa siewierska, w: Nihil superfluum esse, Prace z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesor Jadwidze Krzyżaniakowej, Poznań 2000, s. 281, Zielonka Zbigniew, Henryk Prawy, Katowice 1982, s. 167 – 168, Długopolski Edmund, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, Wrocław 1951, s. 3 – 4, Baszkiewicz Jan, Polska czasów Łokietka, Warszawa 1968, s. 41, Zientara Benedykt, Henryk IV Probus, w: Poczet królów i książąt polskich, Warszawa 1984, s. 209 – 210.. Trochę więcej trudności nastręcza rok bitwy, gdyż jak widzimy Długosz zamieszcza wydarzenia siewierskie pod 1290 rokiemDługosz Jan, Roczniki ..., ks. VII, s. 326 – 328.. Również w paru innych źródłach nie ma zgodności. Jednak zgodność co do roku 1289 Rocznika Krzeszowskiego większego, Nagrobków książąt polskich, Liber mortuorum monasterii s. Vincenti, Kroniki książąt polskich, Rocznika Traski, Rocznika Sędziwoja oraz Rocznika Kujawskiego czyni tę opcję bardziej prawdopodobną, co zresztą zgadza się z ówczesną sytuacją politycznąRocznik Wrocławski dawny, w: MPH, t. II, s. 683, pisze: „Anno domini 1287 occisus fuit dux Pribko de Stinavia in Sevir”, Rocznik magistratu wrocławskiego, wyd. A. Bielowski, w: MPH, t. III, s. 683, „Anno domini 1288 ineunte occisus est dux Bulko de Stinavia in Sivor”, gdzie pomyłka w imieniu księcia ściniaskiego. Rocznik Krzeszowski większy w: MPH, t. II, s. 696, Nagrobki książąt polskich w: MPH, t.II, s. 713, Nekrolog opactwa św. Wincentego we Wrocławiu w: MPH, t. II, s. 20, Kronika książąt polskich MPH,t.II, s. 536, Rocznik Traski w: MPH, t. II, s. 852, Rocznik Sędziwoja w:MPH t.II, s. 878, Rocznik Kujawski, wyd. A. Bielowski, w: MPH, t. III, s. 207.. thumbnail|250px|right|Polska za czasów bitwy siewierskiej
Uczestnicy bitwy Skład uczestników bitwy koło Siewierza, i to zarówno po jednej, jak i po drugiej stronie barykady jest zastanawiający. Zarówno źródła, jak i historiografia są zgodne, że po stronie Henryka IV walczyli w bitwie Przemko ścinawski, oraz Bolko I opolskiSroka Stanisław, Bolesław I, w: Piastowie – leksykon Biograficzny, Kraków 1999, s. 727, Sperka Jerzy, Bolesław I, w: Książęta i księżne z Górnego Śląska, s. 27, Sadowski Tomasz – Książęta opolscy i ich państwo, Wrocław 2001, s. 87. Uczestnictwo Bolka Opolskiego w kampanii Henryka IV jest jednak o tyle dziwne, że pozostali trzej jego bracia Mieszko cieszyński, Kazimierz bytomski i Przemysław raciborski (samodzielnie władający dopiero od 1290 roku) zaliczali się do wrogów księcia wrocławskiego, urażeni za rozwód z ich siostrą. Tymczasem Bolko wbrew stanowisku rodziny znalazł się u boku Probusa.. Nie ma zgodności co do udziału Henryka V, władcy na Legnicy. Wprawdzie część historiografii w sposób bezkrytyczny uznaje zapis Długosza i przyjmuje uczestnictwo syna Bolesława Rogatki w planach Henryka IV, to jednak jeżeli weźmiemy pod uwagę stosunki polityczne panujące w Jaworze i Legnicy a zwłaszcza napięcia panujące na linii Legnica – Głogów to udział Henryka V w bitwie pod Siewierzem wydaje się nieprawdopodobnyDługosz Jan, Roczniki ..., ks. VII, s. 527. Choć na światło dzienne konflikty pomiędzy Henrykami głogowskim i legnickim wyszły dopiero przy sprawie walk o Wrocław, już po śmierci Probusa, to zważywszy na okrucieństwo władcy Głogowa i tortury niemające w Polsce precedensu względem swojego stryjecznego brata należy wnosić, że wrogie stosunki mają wiele starszy rodowód. Być może odnoszą się już do roku 1277 i bitwy pod Stolcem koło Ząbkowic. Wspomaganie Henryka IV Probusa przez księcia legnickiego w walce o Kraków uznają Semkowicz Aleksander, Walka o monarchię 1288 – 1294 (ustęp z dziejów Piastowskich), (w:) Kwartalnik Historyczny, r. V, Lwów 1891, s. 734 – 735, tenże, Krytyczny rozbiór 1288 – 1294 (ustęp z dziejów Piastowskich), (w:) Kwartalnik Historyczny, r. V, Lwów 1891, s. 310, gdzie stwierdza, że Długosz fakt udziału Henryka V w bitwie wziął zaginionego źródła, zobacz też: Boras Zygmunt, Książęta piastowscy Śląska, Katowice 1974, s. 148. Odosobniony jest pogląd Edmunda Długopolskiego, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, Wrocław 1951, s. 3 – 4, o osobistym udziale Henryka IV Probusa w bitwie siewierskiej, nie znajdujący zresztą nigdzie potwierdzenia.. Z dużą dozą pewności można za to wziąć pod uwagę udział innego Henryka, syna Konrada I, księcia Głogowa, starszego brata księcia ścinawskiego PrzemkaPomylenie księcia głogowskiego z legnickim przyjmują: Tomasz Jurek, Henryk V Gruby (Brzuchaty), w: Piastowie – leksykon biograficzny,Kraków 1999, s. 422, zwłaszcza tenże Henryk Probus i Henryk głogowski stosunki wzajemne w latach 1273 – 1290, (w:) Śląski kwartalnik historyczny „Sobótka” nr 42, za rok 1987, z. 4, s. 555 – 570, tenże Księstwo Głogowskie pod rządami synów Konrada I (1273 – 1290), w: Śląski kwartalnik historyczny „Sobótka”, t. XLII (1987), s. 395 – 410, Zielonka Zbigniew, Henryk Prawy, Katowice 1982, s. 167 – 168. Potwierdza to zresztą kilka dowodów pośrednich, z decydującym faktem, że to właśnie księcia głogowskiego wyznaczył Probus swoim głównym spadkobiercą, z czym zgadza się główny przeciwnik autentyczności testamentu księcia wrocławskiego Tomasz Jurek, Testament Henryka Probusa. Autentyk czy falsyfikat, w: Studia źródłoznawcze, t. XXXV, Warszawa 1994. Byłoby bowiem co najmniej dziwne gdyby dziedzicem we Wrocławiu został książę który zupełnie nie angażował się w walki o Kraków, a bez niczego został główny pomocnik z tego okresu, jak chce Długosz. Przy okazji należy wyjaśnić jeszcze jedną kwestię – co skłoniło synów Konrada I, do tak ofiarnego zaangażowania się po stronie władcy Wrocławia? Udziału obu braci nie można bowiem łączyć tylko z owym nieszczęśliwym zjazdem w Baryczy, czy też jak wolą inni w Sądowlu w 1281 roku, zobacz: Tomasz Jurek, Dziedzic królestwa polskiego – książę głogowski Henryk (1274 – 1309), Poznań 1993, s. 10 – 11, o czym świadczy wymiana dzielnic Przemka z Konradem Garbatym (Probus chciał mieć z pewnością u swoich granic bardziej przyjaznego księcia), Barciak Antoni, Książę Przemek i bitwa siewierska, w: Nihil superfluum esse – Prace z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesor Jadwidze Krzyżaniakowej, Poznań 2000, s. 276. Świadczy zresztą też o tym przejście po śmierci Przemka Ścinawy po panowanie Henryka IV i nie jest tu ważne, czy stało się to na mocy ostatniej woli Przemka, czy za zgodą jego brata Henryka III, gdyż w każdym razie widzimy szybkie pogodzenie się z tą decyzją księcia głogowskiego.. Po stronie śląskiej uczestniczyły też z pewnością oddziały niemieckie najpewniej Fryderyka z TuryngiiZielonka Zbigniew, Henryk Prawy,Katowice 19282, s. 167 – 168. Dane te znajdują potwierdzenie w Roczniku Traski w:MPH, t.II, s. 852, w którym jest mowa, że wielu „ex Slesiensibus et Theuthonicis” padło w bitwie lub zostało wziętych do niewoli. Grubą przesadą jest jednak zbytnie podkreślanie czynnika etnicznego w tej bitwie jak to czyniła starsza historiografia, zobacz: Koneczny Feliks, Dzieje Polski za Piastów, Kraków 1902, s. 295, gdzie autor uznał bitwę pod Siewierzem walką o polską lub niemiecką przewagę nad Wisłą..