Ksylometazolina – organiczny związek chemiczny, pochodna imidazoliny zawierająca podstawioną grupę benzylową. Stosowana (podobnie jak jej hydroksylowa pochodna, oksymetazolina) jako lek o działaniu sympatykomimetycznym, głównie bezpośrednio na receptory α-adrenergiczne.
Działanie Stosowana miejscowo jest lekiem obkurczającym naczynia krwionośne nosa, przez co zmniejsza obrzęk i przekrwienie błony śluzowej. Po kilku minutach od aplikacji następuje udrożnienie nosa, znaczne ułatwienie choremu oddychania i zmniejsza się ilość wydzieliny.
Wskazania do stosowania Leczenie pomocnicze: ostrego zapalenia błony śluzowej nosa pochodzenia wirusowego lub bakteryjnego ostrego lub przewlekłego zaostrzającego się zapalenia zatok przynosowych alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa ostrego zapalenia ucha środkowego (w celu udrożnienia trąbki słuchowej).
Przeciwwskazania nadwrażliwość na ksylometazolinę zanikowe zapalenie błony śluzowej nosa pacjenci po zabiegach chirurgicznych prowadzonych przeznosowo (np. przezklinowe usunięcie przysadki) lub po innych zabiegach przebiegających z odsłonięciem opony twardej wiek pacjenta poniżej 2 lat.
Środki ostrożności Nie należy stosować u pacjentów z przewlekłym lub naczynioruchowym zapaleniem błony śluzowej nosa. Podawać ze szczególną ostrożnością u pacjentów z nadwrażliwością na substancje adrenomimetyczne objawiającą się: bezsennością, zawrotami głowy drżeniem zaburzeniami rytmu serca i podwyższonym ciśnieniem tętniczym i innymi chorobami układu krążenia. Ostrożnie również u pacjentów z: cukrzycą jaskrą z wąskim kątem przesączania rozrostem gruczołu krokowego nadczynnością tarczycy. W związku z potencjalnym, ogólnoustrojowym działaniem obkurczającym naczynia, substancji nie należy stosować w czasie ciąży. Niektóre preparaty dostępne w Polsce zawierają chlorek benzalkoniowy jako środek konserwujący, co może powodować podrażnienie błony śluzowej nosa. Podczas długotrwałego stosowania lub w dawkach większych niż zalecane, preparat może zaburzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn. Stosowanie preparatu przez okres dłuższy niż zalecany może doprowadzić do wtórnego polekowego zapalenia błony śluzowej nosa.
Interakcje Podobnie jak w przypadku innych leków sympatykomimetycznych, może wystąpić nasilenie ogólnoustrojowego działania ksylometazoliny podczas jednoczesnego stosowania z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO), trój- i czteropierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi. Należy unikać jednoczesnego stosowania substancji z innymi lekami sympatykomimetycznymi (np. efedryna, pseudoefedryna) ze względu na sumowanie się działania.
Działania niepożądane Miejscowe: podrażnienie i suchość błony śluzowej nosa uczucie pieczenia w nosie i gardle kichanie. Bardzo rzadko występują objawy działania ogólnoustrojowego takie jak: nudności ból głowy osłabienie, zmęczenie, senność zaburzenia widzenia reakcje alergiczne kołatanie serca, przyspieszenie czynności serca, wzrost ciśnienia tętniczego.
Wpływ na funkcje rzęsek nabłonka nosa W badaniach przeprowadzonych na Universität zu Köln wykorzystano model in vitro ludzkiej błony śluzowej nosa do pomiaru częstości uderzeń rzęsek w odpowiedzi na działanie ksylometazoliny, oksymetazoliny i nafazoliny oraz chlorku benzalkoniowego. Spośród analizowanych leków jedynie nafazolina nie wpływała negatywnie na rzęski do maksymalnego badango stężenia – 0,1%. Oksymetazolina i ksylometazolina przy stężeniu 0,01% nie wykazywały działania szkodliwego, jednak przy 0,1% znacząco uszkadzały rzęski (ksylometazolina silniej, ale częściowo odwracalnie). Chlorek benzalkoniowy, stosowany jako środek konserwujący, niszczył funkcjonowanie rzęsek już przy stężeniu 0,005%. Wyniki te wskazują na większe bezpieczeństwo stosowania nafazoliny jako leku rynologicznego niż pozostałych dwóch zbadanych α-sympatykomimetyków.
Dawkowanie Leków zawierających ksylometazolinę nie należy stosować dłużej niż 3–5 dni. Preparaty o stężeniu 0,05% przeznaczone są do stosowania u dzieci do 12 lat: zwykle stosuje się 1–2 krople do każdego otworu nosowego 1–2 razy na dobę. Preparaty o stężeniu 0,1% przeznaczone są dla dorosłych i dzieci powyżej 12 lat: standardowo 2–3 krople do każdego otworu nosowego nie więcej niż 3 razy w ciągu doby.
Przedawkowanie W rzadkich przypadkach niezamierzonego przedawkowania, szczególnie u dzieci, mogą wystąpić zwłaszcza takie objawy, jak: przyspieszona lub niemiarowa czynność serca, podwyższone ciśnienie tętnicze i czasami zaburzenia świadomości.Nie ma specyficznego leczenia. Należy zastosować leczenie objawowe.
Preparaty Dopuszczone do obrotu w Polsce są (stan na maj 2026) preparaty proste ksylometazoliny:
jak również preparaty złożone z dekspantenolem:
oraz z bromkiem ipratropiowym:
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Imidazoliny Kategoria:Sympatykomimetyki Kategoria:Związki aromatyczne