Poniższy artykuł przedstawia w bardzo ogólnym zarysie historię Rumunii od czasów najdawniejszych do dziś. Rozwinięcia tematyki poszczególnych sekcji zaznaczone są pod tytułami tych części artykułów, tam też znajdują się bardziej szczegółowe informacje na temat opisywanych wydarzeń.

Prehistoria Terytorium dzisiejszej Rumunii było zamieszkane przez różne ludy od czasów prehistorycznych. Jedna z odnalezionych skamielin – kość szczęki dorosłego mężczyzny – oceniana jest na pochodzącą sprzed 34–36 tys. lat. Oznacza to, iż jest to jedna z najstarszych ludzkich skamielin odnalezionych na terenie Europy.

Dacja

Tereny dzisiejszej Rumunii były zamieszkane od co najmniej 513 roku p.n.e. przez Daków, jeden ze szczepów trackich. Pod przywództwem Burebisty (70 – 44 p.n.e.) Dakowie utworzyli silne państwo, które potrafiło zagrozić nawet regionalnym interesom Rzymian. Juliusz Cezar miał zamiar rozpocząć kampanię militarną przeciwko Dacji, ale został zamordowany w 44 r. p.n.e. Kilka miesięcy później Burebista podzielił jego los – został zabity przez jednego ze swoich wielmożów. Jego silne państwo zostało podzielone na cztery części i zjednoczyło się ponownie dopiero w 95 roku, pod rządami króla Decebala. Państwo to stoczyło kilka wojen z rozszerzającym się imperium rzymskim, ale zostało ostatecznie podbite przez Trajana w 106 roku n.e. Nie mogąc jednak długo stawiać czoła powtarzającym się inwazjom Gotów, Rzymianie wycofali się w 271 roku n.e.

Rumunia we wczesnym średniowieczu

Różne części terytorium dzisiejszej Rumunii we wczesnym średniowieczu wchodziły w skład imperium Gotów (Oium) od 271 do 378 roku, imperium Hunów do 435 roku, Awarów w VI wieku i pierwszego imperium bułgarskiego od IX do XI wieku. Tereny te były najeżdżane przez Słowian wschodnich, Madziarów, Połowców, Pieczyngów i Tatarów.

Rumunia w późnym średniowieczu

Powstawało wiele niewielkich państw o różnym stopniu niezależności, jednak w XIV wieku wykształciły się dwie większe jednostki – Mołdawia i Wołoszczyzna. Opierały się one niebezpieczeństwu ze strony Turków osmańskich, którzy do 1541 roku podbili cały Półwysep Bałkański oraz większość terytorium Węgier. Mołdawia, Wołoszczyzna i Siedmiogród dostały się pod zwierzchnictwo osmańskie, jednak zachowały pełną autonomię wewnętrzną, a do XVIII wieku także pewną niezależność zewnętrzną. W XI wieku, tereny dzisiejszego Siedmiogrodu stały się w większości autonomiczną częścią Królestwa Węgier. Królowie Węgier zaprosili Szeklerów, Krzyżaków i Sasów do osiedlenia się w Siedmiogrodzie. W 1475 roku władca Mołdawii Stefan III Wielki pokonał Imperium Osmańskie podczas decydującej bitwy pod Vaslui. W 1600 roku księstwa Wołoszczyzny, Mołdawii i Siedmiogrodu były rządzone przez wołoskiego księcia Michała Walecznego (Mihai Viteazul), bana Oltenii, ale szanse na zjednoczenie tych ziem prysły rok później, gdy Michał został zamordowany przez żołnierzy austriackiego generała Giorgio Basta. Nie ma jednak dowodów na to, iż Mihai, który był księciem Siedmiogrodu przez mniej niż rok, pragnął zjednoczyć trzy księstwa i utworzyć państwa, które miałoby terytorium porównywalne do dzisiejszej Rumunii.

Rumunia nowożytna W 1699 roku Siedmiogród stał się terytorium państwa Habsburgów. Stało się to po zwycięstwie Austriaków nad Turkami. Ci pierwsi gwałtownie powiększali swoje państwo – w 1718 roku została do niego włączona ważna część Wołoszczyzny, Oltenia. W 1775 roku imperium austriackie okupowało północno-zachodnią część Mołdawii, Bukowinę, podczas gdy wschodnia część tego księstwa – Besarabia od 1812 roku zajęta była przez Rosję.

Narodowe odrodzenie Rumunii thumb|upright|România Revoluţionară (Rewolucyjna Rumunia) C. D. Rosenthala

Podobnie jak w większości krajów europejskich, rok 1848 przyniósł ze sobą rewolucję w Mołdawii, Wołoszczyźnie i Siedmiogrodzie. Jej nadejście poprzedził Tudor Vladimirescu i jego pandurzy walczący w powstaniu wołoskim w 1821 roku. Cele rewolucjonistów – zupełna niepodległość Mołdawii i Wołoszczyzny oraz narodowa emancypacja Siedmiogrodu – pozostały niezrealizowane, ale ich działania stały się bazą dla późniejszych, ewolucyjnych zmian. Ponadto powstania pomogły uświadomić ludności zamieszkującej trzy księstwa, iż tworzy ona wspólnotę językową, kulturową i interesów.

Wysoko opodatkowani i kiepsko administrowani pod rządami Turków osmańskich, mieszkańcy Mołdawii i Wołoszczyzny wybrali w 1859 roku tego samego Domnitora (władcę) – Aleksandra Jana Cuzę, na księcia.

Zjednoczone Księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny

Królestwo Rumunii

Stare Królestwo thumb|upright=1.8|Rumunia (obrys granic w kolorze jasnobrązowym) w roku 1903 W 1866 roku niemiecki książę Karol I Hohenzollern-Sigmaringen został Domnitorem prowincji Rumunii. W 1877 roku Rumunia ogłosiła niepodległość, uniezależniając się od Imperium Osmańskiego. Po wojnie rosyjsko-rumuńsko-tureckiej, niepodległość ta została uznana przez traktat berliński z 1878 roku, co oznaczało powstanie pierwszego niepodległego państwa narodowego we wschodniej części Europy. Po wojnie Rumunia otrzymała Dobrudżę na południowym wschodzie, ale została zmuszona do przekazania południowej Besarabii Rosji. Karol I został ogłoszony pierwszym królem Rumunii 26 marca 1881 roku. Nowe państwo, wciśnięte pomiędzy wielkie imperia: osmańskie, austro-węgierskie i rosyjskie, czerpało z Zachodu, głównie z Francji, poszukując kulturowych, edukacyjnych i militarnych wzorców do naśladowania. W 1916 roku Rumunia włączyła się do I wojny światowej, po stronie ententy po tym, jak państwa wchodzące w jej skład zgodziły się uznać rumuńskie prawo do Siedmiogrodu, który w owym czasie był częścią Austro-Węgier. Rumunia została pokonana, a w wyniku działań wojennych Bukareszt oraz 2/3 powierzchni państwa dostały się pod okupację państw centralnych. W tym okresie rumuńskie władze ewakuowały do carskiej Rosji ponad 90 ton złota, którego nie udało jej się później odzyskać ani od ZSRR ani od Federacji Rosyjskiej. W maju 1918 roku Rumunia nie była w stanie kontynuować walki i zawarła pokój z państwami centralnymi (traktat w Bukareszcie z 1918 roku). W październiku 1918 roku, Rumunia ponownie przystąpiła do wojny. Wraz z końcem konfliktu, państwo austro-węgierskie i imperium rosyjskie uległy dezintegracji, a organy przedstawicielskie Rumunów z Siedmiogrodu, Besarabii i Bukowiny zadecydowały o utworzeniu unii z Królestwem Rumunii, czego rezultatem było powstanie Wielkiej Rumunii.

Wielka Rumunia (România Mare)

thumb|upright=1.5|Wielka Rumunia (1920–1940) Rumuńskie wyrażenie România Mare (dosłowne tłumaczenie – „Wielka Rumunia”, często też spotykane – „Większa Rumunia”) odnosi się do państwa rumuńskiego w latach pomiędzy I a II wojną światową, a także do terytorium zajmowanego wówczas przez Rumunię. W tym czasie Rumunia osiągnęła największe w swojej historii terytorium. Historycznie, „Wielka Rumunia” jest wyrazem jednej z idei rumuńskiego nacjonalizmu. România Mare jest wciąż postrzegana jako „raj utracony”, często w porównaniu z Rumunią komunistyczną. Eksploatując nacjonalistyczne konotacje tego wyrażenia, współczesna Partia Wielkiej Rumunii używa go w swej nazwie.

W 1918 roku, kończącym I wojnę światową, Siedmiogród i Besarabia zjednoczyły się ze Starym Królestwem Rumunii. Siedmiogród zjednoczył się na mocy Proklamacji Unii z Alba Iulia, przegłosowanego przez deputowanych Rumunów z Siedmiogrodu. Besarabia natomiast ogłosiła swą niepodległość spod rządów rosyjskich w 1917 roku, wzywając jednocześnie rumuńskich żołnierzy do ochrony kraju przed bolszewikami. Unia regionów Siedmiogrodu, Marmarosz, Kriszana i Banat ze Starym Królestwem Rumunii, została zatwierdzona w 1920 roku przez Traktat w Trianon, który uznawał zwierzchnictwo Rumunii nad tymi regionami i ustalał granicę pomiędzy niepodległą Republiką Węgierską i Królestwem Rumunii. Unia Bukowiny i Besarabii z Rumunią została zatwierdzona w 1920 roku przez Traktat wersalski. Rumunia otrzymała także Południową Dobrudżę od Bułgarii, w wyniku udziału w II wojnie bałkańskiej w 1913 roku. Unia w 1918 roku doprowadziła do zjednoczenia terenów z przewagą etniczną Rumunów w granicach jednego państwa. Jednakże doprowadziło to do włączenia w jego skład znaczących mniejszości, zwłaszcza Madziarów (etnicznych Węgrów), Niemców, Żydów, Ukraińców, Bułgarów itd. Ich wielkość oceniana była na 28% populacji (Madziarzy i Niemcy głównie w Siedmiogrodzie, Bukowinie i Banacie, Ukraińcy w części Besarabii i Bukowiny, Bułgarzy w Dobrudży). Uznane przez konstytucję Rumunii z 1923 roku, mniejszości narodowe otrzymały szereg praw (edukacyjnych, wyborczych itp.), reprezentowane były także w rumuńskim parlamencie. Część ich członków utworzyła partie polityczne (Madziarzy w 1922 roku, Niemcy w 1929, Żydzi w 1931). Pomimo tego, unikatowy autonomiczny status mniejszości, zagwarantowany przez zgromadzenie siedmiogrodzkich Rumunów 1 grudnia 1918 roku, nie został wprowadzony w życie.

Historię międzywojennej Rumunii podzielić można na dwa okresy. Od 1918 do 1938 roku była ona liberalną monarchią konstytucyjną, opierającą się powstającym nacjonalistycznym, antysemickim ugrupowaniom (m.in. Żelazna Gwardia), które otrzymały około 15% głosów w wyborach 1937 roku. Od 1938 do 1944 roku natomiast, Rumunia była dyktaturą. Pierwszym dyktatorem był król Karol II, który w 1938 roku rozwiązał parlament i przejął władzę we własne ręce. Pomimo niepowodzeń jakie spotkały Rumunię w trakcie I wojny światowej, zakończyła ona ów konflikt w sposób bardzo korzystny dzięki włączeniu się ponownemu do działań wojennych ponownie tuż przed ich zakończeniem dzięki czemu była jednym z państw, które najwięcej zyskało obszarowo. Niewątpliwie wielkie w tym zasługi Iona I.C. Bratianu, który dzięki sprawnej dyplomacji uzyskał znaczące nabytki terytorialne, niemal w pełni realizując stawiane cele przed obradami konferencji paryskiej. Oprócz działań dyplomatycznych miały na to wpływ także wydarzenia w Transylwanii i Besarabii, gdzie doszło do wystąpień mniejszości rumuńskich. W krótkim czasie bo w roku 1920 w czerwcu doszło do podpisania traktatu w Trianon, gdzie miało miejsce podział Królestwa Węgierskiego, w ramach tego traktatu Węgry straciły 13 mln obywateli (z 21 do 8), a także dwie trzecie ziem. Dzięki licznym nabytkom terytorialnym Rumunia okresu międzywojennego posiadała największe w swej historii terytorium. Niemniej wraz z rozrostem terytorialnym oczywistym stało się wchłonięcie mniejszości narodowych, których liczba wynosiła około 30% co było dość poważnym problemem niemniej nie dotykającym wyłącznie samej Rumunii. W 1918 roku pod patronatem Partii Narodowej zwołano w Alba Julia Wielkie Zgromadzenie Narodowe, na którym nawoływano do zjednoczenia Rumunii.