thumb|Wrotycz maruna thumb|Tanacetum bipinnatum thumb|Wrotycz balsamiczny Wrotycz (Tanacetum L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje ok. 140–160 gatunków. Rośliny te występują w strefie umiarkowanej półkuli północnej – w Europie, północnej Afryce, Azji oraz w Ameryce Północnej. W Polsce jako gatunki rodzime rosną: wrotycz baldachogroniasty T. corymbosum i wrotycz pospolity T. vulgare, natomiast jako zdziczałe i zadomowione: wrotycz maruna T. parthenium i wrotycz marunolistny T. parthenifolium. Rośliny z tego rodzaju rosną jako introdukowane w południowej części Ameryki Północnej, w Ameryce Południowej, w południowej Azji, w Australii i Nowej Zelandii oraz we wschodniej Afryce.
Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne (np. wrotycz maruna T. parthenium, wrotycz gęsty T. densum), wykorzystywane jako lecznicze i surowiec do pozyskania związków o działaniu insektobójczym (wrotycz starcolistny T. cinerariifolium).
Morfologia thumb|Wrotycz Haradjana thumb|Wrotycz szkarłatny Pokrój Zwykle aromatyczne i kłączowe byliny, rzadziej rośliny roczne i półkrzewy o pędach pojedynczych lub liczniejszych, wzniesionych, podnoszących się lub płożących, rozgałęziających się u nasady lub w części szczytowej (albo dwojako), owłosionych lub nagich, zwykle do 1 m wysokości. Liście Skrętoległe, rzadko odziomkowe, częściej łodygowe (czasem obu rodzajów), ogonkowe lub siedzące, o blaszkach w zarysie jajowatych do łopatkowatych i zazwyczaj podzielonych pierzasto 1–3-krotnie, na skraju całobrzegich, ząbkowanych lub karbowanych. Kwiaty Zebrane w koszyczki kwiatowe czasem rozwijające się pojedynczo na szczytach gałązek, ale zazwyczaj tworzące baldachogroniaste kwiatostany złożone, często od góry ułożone w jednej płaszczyźnie (spłaszczone). Okrywy zwykle dzwonkowate, półkuliste lub miseczkowate, osiągają od kilku do kilkudziesięciu mm średnicy. Listki okrywy ułożone są w kilku rzędach i jest ich kilkadziesiąt, mają nierówną długość i na brzegu są łuskowate. Dno koszyczka jest płaskie, półkuliste lub stożkowate, bez plewinek. Kwiatów języczkowatych na brzegu koszyczka czasem brak, zwykle wyrastają w jednym lub dwóch rzędach. Są żeńskie i płodne. Ich korona ma barwę białą lub czerwoną, rzadko żółtą. Kwiaty rurkowate są liczne, obupłciowe, z koroną żółtą, zwieńczoną 5 trójkątnymi łatkami. Owoce Wydłużone, kanciaste (z 5–10 żebrami) lub zaokrąglone na przekroju niełupki, gładkie lub gruczołowate, puch kielichowy w postaci łusek lub zupełnie zredukowany.
Systematyka thumb|Wrotycz wielkolistny thumb|Wrotycz baldachogroniasty Pozycja systematyczna Rodzaj z podplemienia Anthemidinae, plemienia Anthemideae, podrodziny Asteroideae i rodziny astrowatych Asteraceae.
Wykaz gatunków
Zastosowanie Niektóre gatunki ze względu na swoje efektowne kwiatostany i liście są uprawiane jako ogrodowe rośliny ozdobne. W zależności od gatunku są w Polsce całkowicie, lub częściowo odporne na mróz. Najlepiej rosną w pełnym słońcu, na przepuszczalnych glebach. Do częściej uprawianych w ogrodach (nie tylko w Polsce) gatunków należą: wrotycz szkarłatny T. coccineum, wrotycz maruna T. parthenium, wrotycz starcolistny T. cinerariifolium. Różne gatunki wykorzystywane są jako rośliny aromatyczne i lecznicze. Liście wrotycza balsamicznego T. balsamita służą do aromatyzowania Ale. Koszyczki wrotycza maruny wykorzystywane są jako lek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy przy bólach migrenowych i menstruacyjnych. Wrotycz baldachogroniasty T. corymbosum dostarcza oleju o działaniu przeciwbakteryjnym. Szeroko wykorzystywany jest wrotycz pospolity T. vulgare do aromatyzowania potraw, jako roślina kosmetyczna, lecznicza, do wykonywania aborcji.
Przypisy
Kategoria:Asteroideae Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza