Ułas Ołeksijowycz Samczuk (; ur. w Dermaniu, zm. 9 lipca 1987 w Toronto) – ukraiński pisarz i publicysta, działacz OUN.
Życiorys Urodził się w wiosce Dermań niedaleko miasta Ostróg (Wołyń) w zamożnej ukraińskiej rodzinie chłopskiej. Późniejsze dziecięce lata spędził w Tylawce koło Krzemieńca. W latach 1921–1925 uczył się w prywatnym ukraińskim gimnazjum w Krzemieńcu – wtedy zaczął pisać swoje pierwsze wiersze i opowiadania. W 1924 roku został aresztowany w związku z próbą nielegalnego przekroczenia polsko-radzieckiej granicy. Przed ukończeniem gimnazjum został powołany do odbycia służby w Wojsku Polskim. W 1927 roku zdezerterował i uciekł do Niemiec, gdzie rozpoczął studia w Uniwersytecie Wrocławskim jako wolny słuchacz. Po dwóch latach wyjechał do Pragi, gdzie kontynuował studia w Wolnym Uniwersytecie Ukraińskim. Studiów nigdy nie ukończył.
Od 1929 roku współpracował z „Literaturno-Naukowym Wisnykiem”, „Dzwonami”, „Samostijną Dumką”, „Rozbudową naciji” i innymi ukraińskimi czasopismami. Stał na czele sekcji artystów, pisarzy i dziennikarzy referentury kulturalnej Prowidu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów.
W 1933 roku wydał drukiem powieść Maria, która opisuje tragedię sztucznie wywołanego głodu w Ukraińskiej SRR w latach 1932-1933. Rok wcześniej ukazała się powieść Kułak, w której ukazał absurd przymusowej kolektywizacji. W 1936 roku wydał Odnaleziony raj, a w latach 1932-1937 trylogię Wołyń, która przyniosła mu powszechne uznanie. W 1934 roku za powieść Wołyń otrzymał Ukraińską Nagrodę Literacką przyznaną przez działające w ówczesnej Polsce Ukraińskie Towarzystwo Literatów i Dziennikarzy im. Iwana Franki. Wołyń ukazuje życie ukraińskiego chłopa w okresie wojen i rewolucji. Główny bohater dzieła – Wołod’ka Dobenko – przez wszystkie kataklizmy życiowe przenosi wiarę w niezniszczalność narodu. W kolejnej powieści pt. Góry mówią (1936) autor w patriotycznym uniesieniu opisuje heroiczną historię Ukrainy Zakarpackiej.
W latach 1938–1939 brał czynny udział w zmaganiach niepodległościowych na Zakarpaciu (Ukraina Karpacka). Na Wołyń wrócił w 1941 roku jako członek jednej z melnykowskich grup marszowych. W okresie okupacji niemieckiej kontynuował swoją działalność kulturalno-oświatową będąc m.in. redaktorem ukraińskiej gazety „Wołyń”, która ukazywała się w Równem na Wołyniu. 1 września 1941 wyraził w niej pogląd, że Polacy i Żydzi powinni zostać całkowicie usunięci z ukraińskich miast. Jak dodawał, „problem żydowski jest już w trakcie rozwiązywania”. .
W okresie powojennym osiedlił się w Kanadzie. Tutaj opublikował swą drugą trylogię Ost – Chutor Morozów (1948), Ciemnota (1957) i Ucieczka przed sobą (1982). Jest autorem wspomnień Na białym koniu (1955), w których wiele miejsca poświęca walce narodowowyzwoleńczej. Dzieło Na twardej ziemi (1967) ukazuje trudny los ukraińskich emigrantów w Kanadzie. Jest autorem także następujących utworów: Dlaczego nie płonie ogień (1959), Na siwym koniu (1975), Planeta Di-Pi (1979). Ułas Samczuk zmarł 9 lipca 1987 roku w Kanadzie.
Pamięć Ułasa Samczuka jest kultywowana w niepodległej Ukrainie. W wiosce Tylawka w obwodzie tarnopolskim utworzono w 1993 roku Muzeum Ułasa Samczuka w chacie, gdzie minęły lata dziecięce pisarza. Również w izbie gimnazjum dermańskiego stworzono maleńkie muzeum poświęcone życiu i drodze twórczej Samczuka. W dniu 26 stycznia 2005 roku została wprowadzona do obiegu przez Narodowy Bank Ukrainy moneta o nominale 2 hrywien w serii „Wybitne osobistości Ukrainy”. Na rewersie monety umieszczono stylizowany pod grawiurę portret Ułasa Samczuka oraz lata jego życia.
Przypisy
Bibliografia Ułas Samczuk, Wołyń, wyd. 2 (reprint), Biały Dunajec – Ostróg 2005, wyd. „Wołanie z Wołynia”. Tłum. Tadeusz Hollender Ułas Samczuk. Maria. — Poznań: Poznańskie Towarzystwo im. Iwana Franki, 2022. — 140 str. ISBN 9788396324429. Tłum. Marta Żakowska Жив’юк А. Улас Самчук і розвиток національної свідомості українців у 1930-1940-х рр. // Пам’ять століть. – 2001. – № 6. – С. 103-109. Літературні вечори в Українському Інституті Модерного Мистецтва Чикаго, 1973–2006 / Укладачі: Віра Боднарук, Володимир Білецький. – Донецьк: Український культурологічний центр, 2006.
Linki zewnętrzne Ułas Samczuk – wirtualna wystawka Strona pamięci Ułasa Samczuka Сайт пам'яті Уласа Самчука Moneta jubileuszowa: Ułas Samczuk Ювілейна монета „Улас Самчук” Petro Kraluk, Kronikarz przestrzeni ukraińskiej П. Кралюк. Літописець українського простору Dzieła Ułasa Samczuka Твори У. Самчука Publicystyka Ułasa Samczuka Р. В. Радчик Публіцистика Уласа Самчука в контексті українського державотворення Hasło w wirtualnej encyklopedii „Rivne” Улас Самчук
Kategoria:Ukraińscy pisarze Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Zmarli w 1987 Kategoria:Ludzie związani z Wołyniem Kategoria:Żołnierze Siczy Karpackiej Kategoria:Członkowie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów