thumb|Popiersie adm. Andrew Cunninghama na Trafalgar Square w Londynie Andrew Browne Cunningham (ur. 7 stycznia 1883 w Dublinie, zm. 12 czerwca 1963 w Londynie) – brytyjski oficer Royal Navy, Admiral of the Fleet, podczas II wojny światowej dowódca Floty Śródziemnomorskiej (1939–1942), Pierwszy Lord Morski – naczelny dowódca Królewskiej Marynarki Wojennej i szef Sztabu Morskiego (1943–1946), Wysoki Komisarz Zgromadzenia Ogólnego Kościoła Szkocji (1950–1952), Lord Wielki Steward (1953). Znany od inicjałów także pod przezwiskiem: „ABC”.

Młodość Andrew Browne Cunningham urodził się 7 stycznia 1883 w Dublinie (na przedmieściu Rathimnes), w szkockiej rodzinie wykładającego w Irlandii profesora anatomii prof. . Miał dwóch braci (w tym Alana, późniejszego generała armii brytyjskiej) i dwie siostry. Uczył się w szkole w Dublinie, a następnie w Edinburgh Academy w Edynburgu, po czym, po zdecydowaniu się po sugestii ojca na karierę w marynarce wojennej, w Stubbington House w Hampshire, przygotowującym do służby morskiej.

Kariera wojskowa Wczesna służba Cunningham rozpoczął służbę w marynarce brytyjskiej (Royal Navy) w styczniu 1897, jako kadet w szkole marynarki Britannia Royal Naval College w Dartmouth (HMS „Britannia”). Ok. 1899 uzyskał stopień midszypmena i służył na krążowniku HMS „Doris”. Od lutego 1900 służył w Brygadzie Morskiej na wojnie burskiej, walcząc na lądzie, m.in. w bitwied pod Diamond Hill 11-12 czerwca. W 1901 roku powrócił na morze, na pancernik . W 1908, w stopniu kapitana marynarki, objął pierwsze dowództwo torpedowca No. 14. W 1911 objął dowództwo niszczyciela HMS „Scorpion”, którym dowodził do początku 1918, biorąc udział w walkach I wojny światowej na Morzu Śródziemnym, m.in. kampanii o Dardanele. Od 29 marca 1918 dowodził niszczycielem HMS „Termagant” na Morzu Północnym – w patrolu Dover i rajdach na Zeebrugge. Za służbę podczas I wojny światowej otrzymał liczne odznaczenia i wyróżnienia.

W 1920, w stopniu komandora, przewodniczył podkomisji C Międzyalianckiej Morskiej Komisji Kontroli. W latach 1922–1923 był dowódcą (Captain (D)) 6. Flotylli Niszczycieli, a w latach 1923–1924 – 1. Flotylli Niszczycieli. W latach 1926–1927 był szefem sztabu dowódcy Stacji Indii Zachodnich i Ameryki Północnej i dowódcą jego flagowego krążownika HMS „Calcutta”. W 1929 Cunningham ukończył kurs w Imperialnym Kolegium Obrony (HMS „President”) w Londynie. Od grudnia 1929 do 1930 był dowódca pancernika HMS „Rodney”. Zajmował następnie stanowiska lądowe, a w 1932 służył jako doradca morski króla, do września 1932, kiedy otrzymał awans na stopień kontradmirała.

Od 1 stycznia 1934 do 1936 był dowódcą niszczycieli Floty Śródziemnomorskiej (Rear­ Admiral (D)), jego okrętem flagowym był krążownik HMS „Coventry”, a następnie „Galatea”. W 1937 odbył kurs techniczny starszych oficerów w Portsmouth. Od lipca 1937 do sierpnia 1938, w stopniu wiceadmirała, był dowódcą Eskadry Krążowników Liniowych Floty Śródziemnomorskiej na HMS „Hood” i zastępcą dowódcy tej Floty. Od października 1938 do maja 1939 ponownie pełnił funkcje sztabowe na lądzie, jako Lord Komisarz Admiralicji i zastępca szefa Sztabu Morskiego.

II wojna światowa 6 czerwca 1939 Andrew Cunningham objął dowodzenie Flotą Śródziemnomorską, którą dowodził w pierwszej połowie II wojny światowej, do marca 1942. Flota ta operowała na obszarze wschodniego i środkowego Morza Śródziemnego. Pod jego dowództwem flota ta zaangażowana była w ciężkie walki lotniczo-morskie i przeprowadziła m.in. ataku na Tarent w 1940 i pokonała siły włoskie w bitwie koło przylądka Matapan. W 1940 z powodzeniem wynegocjował zasady internowania francuskiej floty przebywającej w Aleksandrii.

W kwietniu 1942 został wysłany jako przewodniczący brytyjskiej delegacji do USA. Od 1 listopada 1942 do 20 lutego 1943 był dowódcą Morskich Sił Ekspedycyjnych obszaru Afryki Północnej i Morza Śródziemnego. Od 20 lutego 1943 do 15 października 1943 ponownie był dowódcą Floty Śródziemnomorskiej.

Od 15 października 1943 do maja 1946 zajmował stanowisko Pierwszego Lorda Morskiego - głównodowodzącego marynarki brytyjskiej i szefa Sztabu Morskiego.

11 czerwca 1942 otrzymał tytuł 1. baroneta, 17 sierpnia 1945 – 1. barona Kirkhope, a 1 stycznia 1946 – 1. wicehrabiego Hyndhope.

AwanseRoyal Navy (RN) Officers 1939–1945 Midshipman (midszypmen) – 1899 (prawdopodobnie) Acting Sub-Lieutenant (tymczasowy porucznik marynarki lub podporucznik marynarki) – 7 stycznia 1902 (prawdopodobnie) Sub-Lieutenant (porucznik marynarki) – 27 marca 1903, ze starszeństwem od 7 stycznia 1902 Lieutenant (kapitan marynarki) – 31 marca 1904 Commander (komandor porucznik) – 30 czerwca 1915 Captain (komandor) – 31 grudnia 1919 Commodore 2nd class (komodor) – 06 lipca 1931 Rear-Admiral (kontradmirał) – 24 września 1932 Vice-Admiral (wiceadmirał) – 22 lipca 1936 Admiral (admirał) – 03 stycznia 1941 Admiral of the Fleet (admirał floty) – 21 stycznia 1943

Okres powojenny W 1946 odszedł w stan spoczynku. W latach 1950–1952 Wysoki Komisarz (en Lord High Commissioner) Zgromadzenia Ogólnego Kościoła Szkocji. 2 czerwca 1953, podczas koronacji królowej Elżbiety II sprawował urząd Lorda Wielkiego Stewarda.

Opublikował wspomnienia A sailor's odyssey (Odyseja żeglarza) (1951).

Ordery i odznaczenia Order Ostu (KT) (1 stycznia 1945) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (GCB) (11 marca 1941 za działania na Bliskim Wschodzie) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Łaźni (KCB) (2 stycznia 1939) Krzyż Komandorski Orderu Łaźni (CB) (4 czerwca 1934) Order Zasługi (OM) (13 czerwca 1946) Distinguished Service Order (DSO with Two Bars) (8 marca 1920 za działania na Bałtyku) Distinguished Service Order (DSO with Bar) (20 lutego 1919 za działania w składzie patrolu Dover) Distinguished Service Order (DSO) (14 marca 1916 za operacje w Dardanelach) Krzyż Wojenny 1940-1945 (Belgia) Specjalny Wielki Sznur Orderu Chmury i Sztandaru (24 czerwca 1947, Chiny) Komandor Orderu Legii Honorowej (Commandeur Légion d'honneur, Francja) Krzyż Wojenny 1939-1945 (Croix de Guerre 1939-1945, Francja) Medal Wojskowy (Médaille militaire, Francja) Krzyż Wielki Orderu Jerzego I (15 kwietnia 1947, Grecja) Medal Zasługi Wojskowej I klasy (11 listopada 1941, Grecja) Krzyż Wielki Orderu Lwa Niderlandzkiego (25 listopada 1947, Holandia) Wielki Oficer Orderu Alawitów (Maroko) Wielka Wstęga Orderu Sławy (Tunezja) Chief Commander Legii Zasługi (Chief Commander Legion of Merit, 25 września 1943, USA) Medal Marynarki Wojennej za Wybitną Służbę (2 lipca 1946, USA) Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę (USA) European-African-Middle Eastern Campaign Medal Pochwały 16 sierpnia 1915 za operacje w Dardanelach i 14 marca 1916 za bitwę pod Gallipoli Wymieniony w raportach (Mentioned in Despatches, MID) 17 listopada 1942 za działania na Bliskim Wschodzie lipiec–październik 1941 i 20 kwietnia 1943 za operację Torch

Przypisy

Bibliografia Royal Navy (RN) Officers 1939–1945 [dostęp 11 czerwca 2011] [dostęp 11 czerwca 2011] Biografia na stronie Biblioteki Królewskiego Muzeum Marynarki Wojennej [dostęp 11 czerwca 2011]

Kategoria:Arystokracja brytyjska Kategoria:Brytyjscy admirałowie Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Dublinie Kategoria:Odznaczeni Army Distinguished Service Medal Kategoria:Odznaczeni Orderem Wybitnej Służby Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Legią Zasługi Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojskowym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Navy Distinguished Service Medal Kategoria:Odznaczeni Orderem Jerzego I Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Niderlandzkiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Łaźni Kategoria:Odznaczeni Orderem Ostu Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Wielka Brytania) Kategoria:Odznaczeni Orderem Sławy (Tunezja) Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Imperium brytyjskie) Kategoria:Uczestnicy II wojny światowej Kategoria:Uczestnicy II wojny burskiej Kategoria:Urodzeni w 1883 Kategoria:Zmarli w 1963