Spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczana jest symbolem: []
Artykulacja W czasie artykulacji podstawowego wariantu []: modulowany jest prąd powietrza wydychanego z płuc, czyli jest to spółgłoska płucna egresywna tylna część podniebienia miękkiego zamyka dostęp do jamy nosowej, powietrze uchodzi przez jamę ustną (spółgłoska ustna) prąd powietrza w jamie ustnej przepływa ponad całym językiem lub przynajmniej uchodzi wzdłuż środkowej linii języka (spółgłoska środkowa) koniuszek języka i jego brzeżek kontaktuje się tuż za górnymi dziąsłami, tworząc szczelinę więzadła głosowe nie drgają – jest to spółgłoska bezdźwięczna
Warianty wzniesienie środkowej części grzbietu języka w stronę podniebienia twardego, mówimy wtedy o spółgłosce zmiękczonej (spalatalizowanej): [] wzniesienie tylnej części grzbietu języka w kierunku podniebienia tylnego, mówimy spółgłosce welaryzowanej: [] napięcie mięśni gardła – mówimy o spółgłosce faryngalizowanej [] zaokrąglenie warg, mówimy wtedy o spółgłosce labializowanej []
Terminologia Spółgłoskę [] zaliczamy do spółgłosek syczących, czyli sybilantów.
Przykłady w języku angielskim: show [] w języku arabskim: إن شاء الله [in] „Jak Bóg da” (często spotykane powiedzenie w państwach arabskich. Na język polski możemy to przełożyć na "Może tak, a może nie".) w języku baskijskim: kaixo [] „cześć” w języku niemieckim: Schule [] „szkoła” w języku polskim: szafa [] w języku serbsko-chorwackim: šuma [] „las”
Polska i rosyjska spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna jest często uznawana (przez lingwistów zachodnich, ale nie przez slawistów) za spółgłoskę laminalną z retrofleksją . W języku polskim mamy jednak do czynienia z artykulacją z płaskim językiem, więc używanie tego terminu ma na celu podkreślenie różnicy między polskimi twardymi spółgłoskami zadziąsłowymi a ich czeskimi czy angielskimi odpowiednikami, wymawianymi miękko. Głoska jest też używana w Słowniku wymowy polskiej.
Przypisy
szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna