Druga Księga Barucha – apokryficzna księga Starego Testamentu, znana również pod nazwą Apokalipsa Barucha. W syryjskim kanonie Starego Testamentu uważana za księgę kanoniczną.

Powstanie jej datuje się na II wiek. Pierwotnie powstała w języku semickim (hebrajskim lub aramejskim), z którego została przełożona na grekę i ostatecznie na język syryjski.

Księga ma charakter apokalipsy. Opisuje wizję zniszczenia Jerozolimy, którą miał otrzymać prorok Baruch, a w dalszej kolejności następne wizje: przyszłości ludzi sprawiedliwych i grzesznych, przyjście Mesjasza i budowę Nowego Syjonu. Utwór kończy się apokaliptycznymi listami rozesłanymi przez Barucha do pokoleń izraelskich.

Zawartość księgi

Apokalipsa Barucha (rozdziały 1-77) Rozdziały 1–5: Bóg objawia Baruchowi bliskie zniszczenie Jerozolimy i nakazuje mu opuścić miasto wraz ze wszystkimi innymi pobożnymi osobami. Baruch nie może zrozumieć, jak imię Izraela ma zostać zapamiętane, a obietnice dane Mojżeszowi wypełnione, jeśli Świątynia legnie w gruzach. Bóg wyjaśnia, że ta ziemska budowla nie jest tą, którą ukazał Adamowi przed upadkiem oraz Mojżeszowi na górze Synaj, i zapewnia Barucha, że nieszczęścia Izraela nie będą trwałe. Następnie Baruch, Jeremiasz i wszyscy inni pobożni udają się do doliny Cedronu, gdzie trwają w smutku i poście.

Rozdziały 6–8: Następnego dnia Chaldejczycy otaczają miasto, a Baruch zostaje w cudowny sposób przeniesiony na mury Jerozolimy. Widzi czterech aniołów z pochodniami podpalających mury, lecz dopiero po tym, jak inny anioł powierza święte naczynia świątynne ziemi, która pochłania je aż do dni ostatecznych.

Rozdziały 9–12: Siedem dni po zdobyciu Jerozolimy Baruch ponownie otrzymuje objawienie. Dowiaduje się, że Jeremiasz powinien udać się z jeńcami do Babilonu, on sam zaś musi pozostać przy ruinach Jerozolimy, gdzie Bóg objawi mu, co wydarzy się u kresu dni. Wówczas Baruch śpiewa pieśń żałobną nad zburzoną Jerozolimą.

Rozdziały 13–20: Po siedmiodniowym poście Baruch otrzymuje objawienie dotyczące przyszłej kary dla pogan i wszystkich bezbożników; odpowiada Panu, skarżąc się na smutny los ludzi. Bóg odrzecze, że człowiek został pouczony w Prawie i że teraz czas zostanie przyspieszony, co odnosi się do bliskiego nadejścia dni ostatecznych.

Rozdziały 21–30: Po kolejnym siedmiodniowym poście i długich modlitwach niebiosa otwierają się i Baruch słyszy niebiański głos. Najpierw zostaje zganiony za zwątpienie, a Pan wyjaśnia, że „ponieważ gdy Adam zgrzeszył i śmierć została postanowiona przeciwko tym, którzy mieli się narodzić, wtedy rzesza tych, którzy mieli się narodzić, została policzona, a dla tej liczby przygotowano miejsce, gdzie żywi mogliby mieszkać, a umarli mogli być strzeżeni”. Zatem „przyszły czas” nadejdzie dopiero wtedy, gdy ziemia wyda cały swój owoc. Baruch żąda wiedzy, kiedy ten czas nadejdzie, a Pan podaje pierwszy opis „przyszłego czasu”, wyjaśniając dwanaście podziałów czasu ucisku (tych samych, które odnajdujemy w Drabinie Jakuba) i przepowiadając mesjańską erę radości oraz zmartwychwstanie umarłych.

Rozdziały 31–34: Baruch zwołuje starszych ludu i mówi im, że Syjon zostanie wkrótce odnowiony, lecz ponownie zniszczony, a następnie odbudowany na całą wieczność.

Rozdziały 35–40: Siedząc w ruinach Świątyni i lamentując, Baruch otrzymuje nowe objawienie w formie następującej wizji: we śnie widzi las otoczony skałami i urwiskami, a naprzeciw lasu rosnącą winorośl, pod którą płynie źródło. Źródło płynie spokojnie aż do lasu, gdzie wzbiera w potężny strumień, zalewając las i pozostawiając tylko jeden stojący cedr. Ten cedr również zostaje ostatecznie porwany i zaniesiony do winorośli. Bóg wyjaśnia Baruchowi znaczenie wizji. Las to potężna, czwarta potęga (prawdopodobnie Imperium Rzymskie); źródło to panowanie Mesjasza; a winorośl to sam Mesjasz, który zgładzi ostatniego wrogiego władcę na górze Syjon.

Rozdziały 42–46: Baruchowi zostaje wyjaśniony los konwertytów i odstępców, a on sam otrzymuje polecenie, by ostrzec lud i przygotować się na kolejne objawienie. Przepowiada własną śmierć swojemu synowi oraz pozostałym siedmiu starszym i zapowiada, że Izraelowi nie zabraknie mędrca ani syna Zakonu.

Rozdziały 47–52: Ta centralna część Apokalipsy rozpoczyna się wielką modlitwą Barucha, pełną pokory przed majestatem Boga. Bóg objawia mu uciski w dniach ostatecznych, zmartwychwstanie, ostateczne przeznaczenie sprawiedliwych („zostaną oni odpowiednio przemienieni, ci ostatni w blask aniołów”) oraz los bezbożnych („ci pierwsi będą jeszcze bardziej marnieć w zdumieniu nad wizjami i w oglądaniu postaci”). W ten sposób Baruch rozumie, by nie smucić się z powodu tych, którzy umierają, lecz odczuwać radość z obecnego cierpienia.

Rozdziały 53–74: Następuje druga wizja prorocza, której znaczenie wyjaśnia anioł Ramiel. Obłok wznoszący się z morza spuszcza deszcz dwunastokrotnie, na przemian wodami ciemnymi i jasnymi. Wskazuje to na bieg wydarzeń od Adama do Mesjasza. Sześć ciemnych wód to panowanie bezbożnych – Adama, starożytnego Egiptu, Kanaanu, Jeroboama, Manassesa i Chaldejczyków. Sześć jasnych wód to Abraham, Mojżesz, Dawid, Ezechiasz, Jozjasz i czas Drugiej Świątyni („niemniej jednak, nie w pełni tak jak na początku”). Po tych dwunastu wodach nadchodzi kolejna woda, jeszcze ciemniejsza od pozostałych i przeszyta ogniem, niosąca za sobą zagładę. Jasny błysk kładzie kres straszliwej nawałnicy. Ciemny obłok to okres między czasem Drugiej Świątyni a przyjściem Mesjasza; to ostatnie wydarzenie kładzie kres panowaniu niegodziwców i inauguruje erę wiecznej szczęśliwości.

Rozdziały 75–77: Po tym, jak Baruch podziękował Bogu za objawione mu tajemnice, Bóg prosi go, aby ostrzegł lud i trzymał się w gotowości na swoje wniebowzięcie, gdyż Bóg zamierza go tam zatrzymać aż do dopełnienia czasów. Baruch upomina lud, a także pisze dwa listy: jeden do dziewięciu i pół pokolenia (wysłany im za pośrednictwem orła); drugi do dwóch i pół pokolenia wygnanego do Babilonu (którego treść nie jest podana).

List Barucha (rozdziały 78-87) Rozdziały 78-79 - Kontekst i przyczyna niewoli: Baruch, syn Neriasza, pisze do braci z pokoleń uprowadzonych do niewoli, zapewniając ich o niezmiennej miłości Stwórcy. Wyjaśnia, że obecne cierpienia nie są dowodem nienawiści Boga, lecz sprawiedliwą karą za grzechy i złamanie przykazań. Podkreśla, że to, co ich spotkało, jest i tak mniejsze niż to, na co zasłużyli swoimi czynami.

Rozdział 80 - Upadek Syjonu i Boża interwencja: Autor opisuje tragiczne wydarzenia z Jerozolimy: 1. Aniołowie (Malakim) sami zburzyli mury miasta, aby wrogowie nie mogli się chełpić, że to ich własna siła pokonała dom Najwyższego. 2. Święte naczynia zostały ukryte przed zbezczeszczeniem. 3. Baruch przyznaje, że sytuacja tych, którzy zostali na miejscu, jest równie ciężka – zostali nieliczni, a świątynia spłonęła.

Rozdziały 81-82 - Wizja pocieszenia i marność świata: Bóg objawił Baruchowi „tajemnice czasów”, aby przestał się smucić. Kluczowym przesłaniem jest bliskość sądu: 1. Dzisiejsza pomyślność niegodziwych narodów jest złudna i ulotna jak dym, para czy kropla wody. 2. Ich potęga przeminie, a Bóg pomści krzywdy wyrządzone Izraelowi.

Rozdział 83 - Nadchodzący Sąd i marność doczesności: Baruch wzywa do oderwania serca od spraw przyziemnych. Przedstawia listę kontrastów – wszystko, co dziś wydaje się silne, zmieni się w swoją odwrotność: zdrowie w chorobę, młodość w starość, piękno w brzydotę; bogactwo i pożądanie zakończą się w krainie śmierci. Wniosek: Skoro wszystko przeminie, należy przygotować serca na to, co wieczne.

Rozdziały 84-85 - Wezwanie do wierności Torze: Baruch przypomina o świadectwie Mojżesza: wierność Prawu oznacza życie, a jego porzucenie – rozproszenie. Baruch zauważa, że prorocy „zasnęli” (zmarli), a sprawiedliwi zostali zabrani. Teraz lud nie ma już orędowników – ma tylko Boga i Jego Torę. Świat się starzeje („naczynie jest blisko studni, a statek u portu”). Po śmierci nie będzie już czasu na pokutę, modlitwę czy wstawiennictwo ojców. Los każdego zostanie rozstrzygnięty w momencie sądu.

Rozdziały 86-87 - Zakończenie i wysłanie listu: Baruch nakazuje, aby list był czytany publicznie, zwłaszcza w dni postu. Na koniec składa list, pieczętuje go i wiąże do szyi orła, który ma go dostarczyć do adresatów za rzekę.

Przypisy

Barucha 2 Księga Kategoria:Literatura apokaliptyczna