Cienistka trójkątna, zachyłka trójkątna (Gymnocarpium dryopteris (L.) Newman) – gatunek paproci z rodziny paprotnicowatych. Inne nazwy: gimnokarpium trójkątne, nerecznica trójkątna. Jest szeroko rozprzestrzeniony w strefie klimatu umiarkowanego i okołobiegunowego na półkuli północnej – rośnie w Ameryce Północnej sięgając Arizony i Nowego Meksyku na południu, niemal w całej Europie oraz środkowej i północnej Azji. W Polsce gatunek pospolity w górach, na wyżynach i pojezierzach, wzdłuż doliny Wisły i Bugu, na bardziej rozproszonych stanowiskach w środkowej części kraju.

Morfologia left|200px|thumb|Liść left|200px|thumb|Kupki zarodni na spodzie liścia Pokrój Roślina zielna, z kłącza wyrastają w odstępach liście osiągające 45 cm wysokości. Część podziemna Słabo rozgałęzione, cienkie, czołgające się kłącze, czarno połyskujące, pokryte bladobrunatnymi, lancetowatymi łuskami. Liście Wyrastają pojedynczo z kłącza, mają blaszkę w zarysie trójkątną, o długości i szerokości ok. 20 cm, osadzoną na długim ogonku liściowym, 2–3 × dłuższym od blaszki. Ogonek jest żółtawy, prosto wzniesiony ku górze, cienki, w dolne pokryty takimi samymi łuskami jak kłącze. Blaszka jest cienka, naga, dolne odcinki są potrójnie pierzaste, górne podwójnie pierzaste. Oba dolne odcinki są podobnej wielkości jak wszystkie powyższe. Wszystkie odcinki są naprzeciwległe, dolna para odcinków osadzona jest na ogonkach, wyższe są siedzące. Najmniejsze odcinki liścia są podłużne, z szeroką nasadą i zaokrąglonym wierzchołkiem, z brzegiem gładkim lub nieco falistym. Zarodnie Zebrane w pozbawione zawijki kupki rozwijające się nielicznie na spodzie blaszki, blisko brzegów blaszki. Zarodniki Żółtawobrunatne, fasolowate. Gatunek podobny Cienistka Roberta Gymnocarpium robertianum ma blaszki od spodu ogruczolone i szorstkie, najniższe odcinki liścia są mniejsze od reszty blaszki, ogonek liściowy jest krótszy, maksymalnie 1,5 × tak długi jak blaszka.

Biologia i ekologia Bylina kłączowa, zarodnikująca latem. Zarodniki po wysianiu kiełkują po 23 dniach. Plemnie tworzą się już w fazie nitkowatego gametofitu. Po 42 dniach przyjmuje formę łopatki, a po blisko dwóch miesiącach powstaje sercowate przedrośle wraz z rodniami.

Rośnie w cienistych lasach liściastych, mieszanych i borach; w górach po piętro kosodrzewiny.

Przypisy

Kategoria:Paprotnicowate