Łeonid Stupnycki, ukr. Леоні́д Ступни́цький, pol. Leonid Stupnicki, ps. Honczarenko, Szymanśkyj (ur. 1891 w Romaniwce, zm. 30 lipca 1944 w Dermaniu koło Ostroga) – ukraiński wojskowy, oficer armii carskiej, podpułkownik armii URL, generał-chorąży UPA (pośmiertnie).
Życiorys Urodził się 10 czerwca 1891 w Romaniwce na Żytomierszczyźnie w rodzinie chłopskiej. Ukończył gimnazjum w Skwirze, a następnie rozpoczął studia przyrodnicze na wydziale fizyczno-matematycznym Uniwersytetu Kijowskiego. Marząc o karierze wojskowej przerwał studia w 1912 roku i wstąpił do armii rosyjskiej.
W chwili wybuchu I wojny światowej służył jako podoficer w 9 Bugskim Pułku Ułanów. W jego szeregach brał udział w rosyjskiej ofensywie w Galicji; za zasługi w zdobyciu Przemyśla otrzymał Krzyż Świętego Jerzego III stopnia. W tym czasie został kontuzjowany i ranny. 30 maja 1915 wycofano go z frontu i wysłano na kurs oficerski, który ukończył 13 października 1915. Co najmniej do maja 1916 służył na tyłach biorąc udział w szkoleniu jednostek rezerwowych. 24 sierpnia 1916 otrzymał Order św. Stanisława III stopnia. Ostatnim epizodem Stupnyckiego w I wojnie światowej była służba na froncie rumuńskim w szeregach 136 Pułku Piechoty.
Na przełomie lat 1917-1918 wstąpił do ukraińskiego i brał udział w walkach z Rosjanami pod Konstantynogrodem i Łozową. Został ciężko ranny i leczył się do jesieni 1918. W grudniu 1918 wrócił do służby wojskowej w różnych formacjach ukraińskich. W lipcu 1919 jego oddział przyłączył się do armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Latem 1919 Stupnycki brał udział w ciężkich bojach z bolszewikami pod Tywrowem, Humaniem, Chrystynówką i Stawiszczem a jesienią 1919 z "białymi" Rosjanami gen. Denikina pod Wapniarką. Po wycofaniu się na Wołyń był zmuszony ustąpić z funkcji dowódcy pułku z powodu zachorowania na tyfus (1 grudnia 1919). Wrócił do służby po podpisaniu układu Piłsudski-Petlura. 23 maja 1920 został sotnikiem w 5 pułku kawalerii, przemianowanym później na 4 kijowski pułk kawalerii. Brał udział w wojnie z bolszewikami do 21 listopada 1920 (internowanie armii URL w Polsce).
W listopadzie 1921 uczestniczył w drugim pochodzie zimowym armii URL będąc dowódcą oddziału konnego w randze podpułkownika w powstańczym oddziale Jurko Tjutjunnyka. Brał udział w walkach o Korosteń. Po rozbiciu oddziałów Tjutjunnyka przez bolszewików Stupnycki wraz z innymi niedobitkami wrócił do Polski.
W okresie międzywojennym przebywał w Polsce, gdzie mieszkał w Ostrogu i pracował jako agronom we wsi Koleśniki na Wołyniu. W 1922 roku ożenił się z Lidią Bednarską, z którą miał dwóch synów: Jurija (ur. 17 grudnia 1923) i Serhija (ur. 5 stycznia 1932).
Według wspomnień Jurija Stupnyckiego jego ojciec w 1940 został aresztowany przez NKWD i skazany na 5 lat więzienia, a w czerwcu 1941 r. po niemieckiej agresji na ZSRR znalazł się na wolności. Jednak w opublikowanym w 2005 r. dokumencie NKGB z 1944 r. napisano: W 1939 roku, podczas przyłączenia zachodnich obwodów Ukrainy do Związku Sowieckiego, Stupnyćkyj wraz z synem Jurijem uciekł do Niemiec. Jego żona w 1940 r. została wysłana przez nasze organa na Syberię. W głąb ZSRR zesłano także młodszego syna Stupnyckich oraz matkę Lidii. Zesłanie przeżył tylko Serhij Stupnycki.
W lipcu 1941 Łeonid Stupnycki wrócił na Wołyń i zamieszkał w Równem, gdzie został szefem sztabu kurenia (przekształconego potem w pułk) im. Chołodnego Jaru ("Siczy"), zalążka organizowanej przez banderowców przyszłej ukraińskiej armii. Wobec braku zgody Niemców na formowanie ukraińskiej armii w sierpniu 1941 pułk został przekształcony w milicyjną jednostkę szkoleniową, której komendantem został Stupnycki. Jesienią 1941 jednostka została przekształcona przez Niemców w 365 Szkoleniowy Batalion Wschodni podporządkowany 5 Pułkowi Szkoleniowemu (5 Feldausbildungs-Regiment), a w listopadzie-grudniu 1941 w szkołę policyjną. W związku z konspiracyjnym opanowaniem szkoły przez ruch banderowski Niemcy rozwiązali ją wiosną 1942. Stupnycki przeszedł wówczas do pracy w straży pożarnej w Równem, a potem stanął na czele Ukraińskiego Komitetu Pomocy w tym mieście.
, gdzie w sierpniu został szefem sztabu Naczelnego Dowództwa. W podziemiu przyjął pseudonim Honczarenko. Zdaniem Mychajła Kowalczuka i Ołeksandra Wowka jako szef sztabu odpowiadał za szkolenie kadr w UPA. W grudniu 1943 w związku z reorganizacją UPA opuścił dotychczasowe stanowisko i został komendantem samoobrony na północno-zachodniej Ukrainie przy sztabie UPA-Północ. thumb|right|200px|Grób Łeonida Stupnyckiego na cmentarzu w Dermaniu
Podczas przejścia frontu dostał się w kwietniu 1944 wraz z synem (także członkiem UPA) w ręce NKWD. Stupnyccy podali się za cywili, dzięki czemu Łeonida zwolniono a Jurij został skierowany do komendy uzupełnień Armii Czerwonej. W maju 1944 Łeonid nawiązał kontakt ze sztabem UPA-Południe, gdzie pod pseudonimem Szymanśkyj został naczelnikiem sztabu. Zginął 30 lipca 1944 w wyniku obławy NKWD w lesie pod Dermaniem. Pośmiertnie mianowany generałem-chorążym przez UHWR.
Przypisy
Bibliografia Aleksander Kolańczuk, Ukraińscy generałowie w Polsce. Emigranci polityczni w latach 1920-1939. Słownik biograficzny, Przemyśl 2009, , s. 218.
Kategoria:Generałowie Ukraińskiej Powstańczej Armii Kategoria:Ludzie związani z Ostrogiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Symona Petlury Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Ukraińscy kolaboranci III Rzeszy Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1944