Roberto Assagioli (ur. 27 lutego 1888, zm. 23 sierpnia 1974) – włoski psychiatra i psychoterapeuta, twórca psychosyntezy, zaliczanej do psychologii transpersonalnej, będącej pomostem między psychologią klasyczną a transpersonalną.
Dzieciństwo i młodość Roberto urodził się w Wenecji 27 lutego 1888 roku. Jego prawdziwe nazwisko brzmiało Roberto Marco Grego. Gdy miał 2 lata stracił ojca, a jego matka poślubiła doktora Emanuele Todesco Assagioli, który usynowił Roberto nadając mu swe nazwisko. Roberto uzyskał klasyczną edukację: 5 lat greki, 8 lat łaciny i naukę innych języków. W domu posługiwano się angielskim, włoskim i francuskim, stąd znał te języki bardzo dobrze. Zaczął też poznawać niemiecki w wieku lat 8, a rosyjski i sanskryt na Uniwersytecie we Florencji. Jako Włoch, znał dobrze twórczość Dantego Alighieri, a szczególnie Boską komedię, która wywarła na nim szczególne wrażenie, podobnie jak Platona, których wpływy można potem znaleźć w psychosyntezie.
Rodzina żyła w Wenecji, aż do pójścia na studia medyczne we Florencji w 1904 r. Rodzice w trakcie dzieciństwa zabierali Roberto w liczne podróże po Europie oraz Rosji. Dzięki temu mógł poznać wiele kultur i sposobów życia, które stały się znaczące dla kształtowania się przyszłych jego poglądów na świat i człowieka. Stał się także entuzjastą wspinaczek wysokogórskich, które zaowocowały jako drogowskaz w psychosyntezie.
Mając 15 lat Roberto Assagioli napisał pierwszy artykuł, zamieszczony w "Giornale di Venezia". W Wenecji Roberto zaczął studiować medycynę w Istituto di Studi Superiori. Zarówno Wenecja jak i Florencja były w tym czasie miejscem licznych zgromadzeń artystów i intelektualistów, podobnie jak bogatym źródłem kultury, sztuki i architektury, jak i muzyki, stworzonej przez epoki, oraz myśli humanistycznej i religijnej, co wpływało istotnie na wzrastanie w tej atmosferze młodego Roberto Assagiolego i zaowocowało zamiłowaniem do muzyki, sztuki i piękna natury. Znalazło to później swoją syntezę w jego poglądach.
Żyjąc we Florencji, młody Assagioli stał się aktywnym członkiem grona intelektualistów we Florencji, mających swoją siedzibę w Reininghaus i współautorem wydawanego przez Giovanniego Papini pisma Leonardo.
W 1905 r. po przeczytaniu artykułu Freuda "Jokes and their relation to the unconscious", zainspirowany nim młody Assagioli napisał artykuł "Rivista di Psicologia. Applicata alla Pedagogia ed alla Psicopatologia", opublikowany przez G.C. Ferrari w jego czasopiśmie "Conto corrente colla Posta" w Bolonii.
Kolejne prace R. Assagiolego, ukazywały się w 1906 roku jeszcze przed ukończeniem studiów medycznych. Jedną z nich była praca Gli effetti del risoe la loro applicazioni pedagogishe – On the effects of laughter and its relation to education, która później była znana jako Smiling wisdom. W 1906 r. Assagioli spotkał Claparede w Genewie, który zaprosił go do współpracy w czasopiśmie Archives de Psychologie. Stał się także współpracownikiem G. Prezzoliniego w La Voce.
R. Assagioli redagował jeden z tomów serii Poetae Philosophi et Philosophi Minores, wydany w serii przez Prezzolini, pod patronatem B. Croce.
Działalność naukowa Od początku swej pracy publicystycznej, jak i przez kolejne lata Assagioli pracował na pograniczu medycyny, edukacji i religii, które stały się potem podstawą psychosyntezy. W zapiskach z tego okresu można znaleźć informacje, że R. Assagioli uczestniczył w międzynarodowych konferencjach na temat historii religii (książka W. Jamesa ukazała się w 1902 r.), podobnie jak na temat moralnej edukacji w Anglii w 1908 r. i jego wkład został opisany w czasopiśmie Scientia. Spotkał tam wielu orientalistów, m.in. Coomarasswamyego. Uczestniczył także w Międzynarodowym Kongresie Filozoficznym, gdzie interesował się podejściem niemieckiego mistyka J.G. Hamanna i amerykańskiego transcendentalisty R. W. Emersona.
W 1907 roku w czasopiśmie Leonardo zostały wydrukowane kolejne artykuły Assagiolego: Per un nuovo umanessimo ariano i Il „Nuovo pensiero” Americano oraz Fantasia in Re interiore. Początek wieku był czasem wielu odkryć oraz badań w różnych dziedzinach wiedzy, filozofii, religii i technologii. Pojawiały się też nowe odniesienia do wschodnich tradycji i mądrości wielu epok, rozpoczęto ponowne prace nad naturą człowieka, jego nieświadomości, którą starano się badać naukowo (Freud). Pierwszy Międzynarodowy Kongres Psychiatrii w Amsterdamie miał miejsce w 1907 r. Znaczące osoby z tego okresu, które znalazły oddźwięk w podejściu Assagiolego do rozwoju człowieka to Albert Einstein, Friedrich Fröbel, Maria Montessori, Rudolf Steiner.
Dorosłe życie Od początku swego dorosłego życia Assagioli gromadził nieprzeliczone ilości materiałów z różnych dyscyplin i zakresów zainteresowań, które miały swój znaczący wpływ na tworzenie jego późniejszych poglądów i teorii. W tym okresie R. Assagioli był identyfikowany z gronem psychoanalityków obok Sigmunda Freuda i Junga, co zostało potwierdzone w listach między tymi ostatnimi. Jung pisał do Freuda w 1909 r, że „wśród wizytujących go znalazł się młody człowiek, pierwszy Włoch, dr Assagioli ze szkoły psychiatrycznej z Florencji. Jest bardzo inteligentny, oczytany i entuzjastycznie nastawiony i pragnie odwiedzić Freuda w następnym roku” (z listów do Freuda – vide J. Hardy).
W La Voce w 1909 r. ukazały się dwa artykuły, będące zapowiedzią psychosyntezy: Per una moderna psicagogia oraz La Psicologia della idee-forze ...e la Psicagogia. W lutym 1910 r. ukazał się specjalny numer La Voce, poświęcony problemom seksu, gdzie Assagioli opublikował artykuł: Sigmunt Freud’s Ideas on Sexuality, a następnie swe komentarze w Three Essays on the Theory of Sexuality. Opublikował również rozprawę n.t. Transformazione e sublimazione delle energie sessuali z I Italian Meeting on the Sexual Ouestion. W 1909 r. pojawił się pierwszy jego artykuł w Jahrbuch fur Psychoanalytische und Psychopathologische Forschungen na temat psychoanalitycznej aktywności we Włoszech.
Roberto Assagioli w kolejnych latach stał się wyjątkowo aktywny, prowadząc wiele wykładów oraz dyskusji w Kole Filozofów Italian Philosophical Society, publikując i prezentując swe poglądy w Bolletino della Biblioteca Filosofica.
Wystąpienie Assagiolego na Międzynarodowym Kongresie w Heidelbergu w 1908 r. zapoczątkowało zainteresowanie jego filozofią. Trzy lata później w Bolonii zaprezentował wykład n.t. Subcosciente. Od 1907 r. Assagioli pisał swe tezy do pracy doktorskiej La psicoanalisi, korzystając z doświadczeń Bleulera i Junga. Od 1908 r. będąc uczestnikiem kursów w Monako, zakończył swe psychiatryczne przygotowanie, będąc uczniem Prof. E. Tanzi. Po skończeniu studiów medycznych udał się do Zurychu aby specjalizować się w psychiatrii. Stał się członkiem della Societa Freud w Zurychu. W 1910 r. zakończył pisanie swych tez krytycznych na temat teorii psychoanalizy psychoanaliza. Jego celem było stworzenie naukowej psychologii, obejmującej całego człowieka, włączając wolę, radość, mądrość, podobnie jak impulsy i popędy. Chciał, aby psychologia była praktyczna, pozwalająca człowiekowi poznać i zrozumieć jak żyć lepiej, w pełni, zgodnie z całym swym bogactwem, które ma w sobie. Środowisko akademickie w 1910 r. zaakceptowało jego tezy.
Współpracując z Freudem (głównie listownie) i Jungiem, Assagioli wkrótce zorientował się, że wszyscy oni są zainteresowani (włącznie z nim) w stworzeniu naukowego podejścia w psychologii, nazywając się naukowcami. Freud chciał wyraźnie obronić swą teorię, choć Jung był zdania, że może podlegać ona różnym spekulacjom, a Assagioli uważał ją za wstępną, mogącą ulegać zmianie. Już w trakcie pobytu w Klinice Bleulera w Szwajcarii Assagioli zorientował się, że Bleuler jest krytyczny w stosunku do Freuda, co powoli zarysowywało rodzaj schizmy między nimi. Roberto Assagioli był także członkiem International Psychoanalitic Society, jedynym Włochem, spośród 19 członków szwajcarskiej grupy. Jego artykuły ukazywały się wyjątkowo często w ufundowanym przez profesorów Z. Freuda i Bleulera czasopiśmie Jahrbuch fur Psychoanalytische und Psychopathologische Forschungen w latach 1909–1910.
W początku 1909 r. Assagioli opublikował artykuł The psychology of ideas-Forces and Psychagogy w Rivista di Psicologia Applicata (The Applied Psychology Review), gdzie zaprezentował wizję człowieka i psychologii, która (jak to sam określił w 1971 r.) zawierała główne założenia psychosyntezy w zarodku. W ciągu kolejnych lat system rozrastał się i jednocześnie był wyrażany w różnych aspektach jego bogactwa i piękna całości.
31 marca 1910 r. powstało we Florencji Societa Italiana di Psicologia (S.I.P.), której stał się jednym z pierwszych członków (spośród 53). Na drugim kongresie tego Towarzystwa wygłosił referat: Problemi psicologici della psicoterapia.
Po powrocie z Zurychu w 1910 r. Assagioli kontynuował swą praktykę psychiatryczną we Włoszech, jednocześnie rozwijając swoje zrozumienie terapii. Kontakty z Jungiem i Freudem do tego czasu pozwoliły mu na głębsze zastanowienie się nad interakcjami między biologiczną strukturą i emocjonalno/umysłowym podłożem ludzkiej natury i stworzenie praw psychodynamiki. Był to wtedy w medycynie czas, gdy świat medycyny oficjalnej był daleki od włączenia (uznania) jakiegokolwiek widzenia psychosomatycznego choroby.
W 1911 r. Assagioli prezentował swe podejście do nieświadomości na Międzynarodowym Kongresie Filozoficznym (International Congress of Philosophy) w Bolonii. W styczniu 1912 r. ufundował dwumiesięcznik Psiche. Rivista di studi psicologici, ukazujący się przez cztery lata. W drugim numerze ukazał się artykuł Freuda, pierwszy raz po włosku, przetłumaczony przez Assagiolego i autoryzowany przez autora Il metodo psicoanalitico oraz komentarze Assagiolego. Między 1912 a 1915 r. Assagioli opublikował liczne artykuły w Psiche. W 1913 r. pod przewodnictwem Assagiolego powstało Il Circolo di studi psicologici we Florencji, które stało się bardziej otwarte niż S.I.P.
W czasie I wojny światowej Assagioli był lekarzem wojskowym. W okresie między wojnami mieszkał w Rzymie. W tym czasie stworzył krąg osób badających duchowy aspekt życia. W 1920 (1922 r.) Roberto Assagioli poślubił Nelle Ciappetti, a w 1923 r. urodził im się syn Ilario. Małżeństwo Assagiolego trwało 40 lat.
Rok 1926 stał się znaczącym dla Assagiolego poprzez ufundowanie w Rzymie l’Istituto di Cultura e terapia Psichica (the Institute of Psychic Culture and Therapy), odnoszący się do jego wcześniejszych prac na temat psychagogica, gdzie inauguracyjny wykład Assagioli poświęcił woli: Come si educa la volonta’. Instytut bazował na indywidualnej terapii zgodnie z psychosyntezą oraz na wprowadzaniu jej do edukacji. Miał za cel rozwijanie, stosowanie i uczenie różnych technik psychoterapii oraz treningów psychologicznych, zarówno pozwalającym pacjentom osiągnąć własną psychosyntezę, jak i stosowanych na polu edukacji dla studentów. W 1927 r. Instytut opublikował A New Method of Treatment – Psychosynthesis w języku angielskim. Wstępny artykuł na ten temat zawierał wszelkie możliwości zastosowania psychosyntezy w terapii, od konkretnych chorób poczynając (w tym uzależnień), poprzez pogorszenie nastroju, poszukiwanie sensu życia, pobudzenie pamięci, kontrola nad emocjami i zachowaniami, a kończąc na tych, którym zależy na lepszym wychowaniu i edukacji dzieci i wychowanków. Prowadzone były także kursy coroczne, noszące np. tytuł The energies latent in us and their use in education and medicine, umożliwioające pracę z transformacją energii psychicznej w kierunku harmonijnej syntezy wewnętrznej, Zainteresowania relacjami umysłu, ciała i duszy i zastosowania tego w edukacji są kontynuowane do dziś we wszystkich centrach psychosyntezy we Włoszech. W 1933 r. zmieniono nazwę na Istituto di Psicosintesi. Powstały tam po raz pierwszy kursy korespondencyjne dla indywidualnych osób (1936 rok).