Strofa alcejska – w poezji starożytnej strofa, która składa się z czterech wersów alcejskich, mianowicie dwóch jedenastozgłoskowców, dziewięciozgłoskowca i dziesięciozgłoskowca. Za jego twórcę uważa się Alkajosa, rówieśnika Safony, pochodzącego z Mityleny na Lesbos. Do poezji rzymskiej strofa alcejska została wprowadzona przez HoracegoTeresa Kostkiewiczowa, Alcejska strofa [w:] Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 2002..
Schemat metryczny wygląda następująco:
1. stopa 2. stopa 3. stopa 4. stopa 5. stopa jedenastozgłoskowiec alcejskiwersy 1–2 dziewięciozgłoskowiec alcejskiwers 3 dziesięciozgłoskowiec alcejskiwers 4 Najbardziej znanym przykładem użycia strofy alcejskiej jest pieśń Horacego o SorakteMałą encyklopedia kultury antycznej, Warszawa 1990.:
Vides ut alta stet nive candidum Soracte nec iam sustineant onus silvae laborantes geluque flumina constiterint acuto?
W literaturze polskiej strofa alcejska w przeciwieństwie do bardzo popularnej strofy safickiejPorównaj: Wiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 142-143. nie przyjęła się. Użył jej Stanisław Trembecki w Odzie dedykowanej NaruszewiczowiAdam Ważyk, Mickiewicz i wersyfikacja narodowa, Warszawa 1951.:
O ty, kapłanie Delijskiego świętny, Przeszłego wiadom, przyszłości pojętny Wieńcz twe skronie, wieszczą bierz laskę, Śnieżny ubiór i złotą przepaskę.
Z rzadka strofa alcejska pojawia się w tłumaczeniach utworów napisanych tą miarą – wierszy Alkajosa, Horacego i Friedricha HölderlinaZobacz komentarz tłumacza [w:]: Friedrich Hölderlin. Co się ostaje, ustanawiają poeci. Wiersze wybrane w przekładzie Antoniego Libery, Gdańsk 2009.. Miarą oryginału wiersz Hölderlina Ziemia ojczysta przełożył Witold WirpszaAlbum poezji miłosnej, red. Wiktor Woroszylski, Warszawa 1970, s. 129.. Ze strofą alcejską eksperymentowali poeci włoscyAlcaica, strofa e alcaici, versi in "Enciclopedia Italiana", na przykład Gabriele D’Annunzio:
Quando ne’ campi sigei pugnavano di Lesbo i figli tra ’l fiero strepito de l’armi sanguigne lucenti in un nugolo denso di polve; (A la strofe alcaica)
Omawianej zwrotki użył też Giosuè Carducci:
Non mai da ’l cielo ch’io spirai parvolo ridesti, o Sole, bel nume, splendido a me, sí come oggi ch’effuso t’amo per l’ampie vie di Livorno.
Strofę alcejską można odnaleźć w dokonanym przez Jerzego Żuławskiego przekładzie Z Nowożytnych ód Ottona Ericha Hartlebena:
W bezmocy piękność mowy nie padła, nie! choć przebrzmiał mistrzów dawnych donośny krok! – i my tam idziem, kędy oni, stopy dźwięcznemi i patrząc światła.
Przypisy
A