Ian Holm, właśc. Sir Ian Holm Cuthbert (ur. 12 września 1931 w Goodmayes, zm. 19 czerwca 2020 w Londynie) – brytyjski aktor filmowy i teatralny.

Życiorys Urodził się w Goodmayes w hrabstwie Essex, w rodzinie szkockich emigrantów – Jean Wilson (z domu Holm) Cuthbert, pielęgniarki, i doktora Jamesa Harveya Cuthberta, psychiatry, pełniącym funkcję dyrektora szpitala psychiatrycznego i będącym jednym z pionierów terapii elektrowstrząsowej. Miał starszego brata, który zmarł, gdy Ian miał 12 lat. Holm kształcił się w prywatnej szkole w Chigwell w hrabstwie Essex. Jego rodzice po przejściu na emeryturę zamieszkali najpierw w Mortehoe w hrabstwie Devon, a następnie w Worthing, gdzie on sam dołączył do amatorskiego zespołu teatralnego. W 1950 rozpoczął naukę w Royal Academy of Dramatic Art. Jego studia zostały przerwane rok później w związku z powołaniem do odbycia obowiązkowej służby wojskowej w British Army; w jej trakcie stacjonował w Klagenfurcie w Austrii i uzyskał stopień starszego szeregowego (lance corporal). Kolejna przerwa w nauce nastąpiła, gdy w 1952 zgłosił się na ochotnika do udziału w tournée aktorskim po Stanach Zjednoczonych. Holm ukończył Royal Academy of Dramatic Art w 1953.

W 1954 zadebiutował na scenie Shakespeare Memorial Theatre w Stratford-upon-Avon w roli nosiciela włóczni w inscenizacji Otello Williama Shakespeare’a. W latach 1957–1967 był gwiazdą Royal Shakespeare Company, gdzie zagrał elfa Puka w komedii Śnie nocy letniej (1962), błazna w Królu Learze (1959), Claudio w Miarce za miarkę (1962), Gremio w Poskromieniu złośnicy (1962), Troilosa w Troilusie i Kresydzie (1962), Ariela w Burzy (1963), króla Ryszarda III w Ryszardzie III (1963), Henryka w Henryku IV, część 1 i Henryka IV, część 2 (1964), Henryka V w Henryku V (1964), Malvolio w Wieczorze Trzech Króli (1966) i Romea w Romeo i Julii (1967). W 1967 wystąpił na Broadwayu w roli Lenny’ego w sztuce Harolda Pintera Powrót do domu, za którą otrzymał Tony Award.

Po raz pierwszy trafił na mały ekran jako Granillo w dwóch odcinkach antologii brytyjskiej telewizji wyprodukowana dla sieci ITV Sztuka tygodnia (ITV Play of the Week, 1957). Na kinowym ekranie po raz pierwszy pojawił się jako szeregowiec marines w komedii Dziewczyny na morzu (Girls at Sea, 1958). Uwagę zwrócił rolą wojskowego Gunnera Flynna w brytyjskim dramacie Pistolet Boforsa (The Bofors Gun, 1968) u boku Nicola Williamsona i Davida Warnera, za którą zdobył nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora drugoplanowego. W wojennym musicalu satyrycznym Richarda Attenborough Och! Co za urocza wojenka (Oh! What a Lovely War, 1969) jako Raymond Poincaré udowodnił, że jest doskonałym odtwórcą ról komediowych. W miniserialu biblijnym Franco Zeffirelliego Jezus z Nazaretu (Jesus of Nazareth, 1977) saduceusza Zeraha.

Pierwszą znaczącą rolą filmową Holma była postać Asha – oficera naukowego (który, jak się później okazuje, jest androidem) – w filmie fantastycznonaukowym Ridleya Scotta Obcy – ósmy pasażer Nostromo (Alien, 1979). Kreacja lekkoatletycznego trenera Sama Mussabiniego w dramacie Hugh Hudsona Rydwany ognia (Chariots of Fire, 1981) przyniosła mu specjalną nagrodę na festiwalu w Cannes, nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora drugoplanowego oraz nominację do Oscara w tej samej kategorii. W filmie telewizyjnym Strajk, narodziny Solidarności (Strike: The Birth of Solidarity, 1981) zagrał Lecha Wałęsę. Jego filmowa kariera nabrała przyśpieszenia. Wystąpił jako Napoleon Bonaparte w komedii fantasy Terry’ego Gilliama Bandyci czasu (Time Bandits, 1981), kapitan Phillippe D’Arnot w dramacie przygodowym Hugh Hudsona Greystoke: Legenda Tarzana, władcy małp (Greystoke: The Legend of Tarzan, Lord of the Apes, 1984), Pan Kurtzmann, szef Sama (Jonathan Pryce) w tragikomedii Terry’ego Gilliama Brazil (1985).

Kontynuował występy w ekranizacjach dzieł Williama Shakespeare’a. Zagrał postać Fluellena, walijskiego oficera w armii Henryka w Henryku V (Henry V, 1989) w reż. Kennetha Branagha i Poloniusza w Hamlecie (1990) w reż. Franco Zeffirelliego z Melem Gibsonem w roli tytułowej. Inne znaczące pozycje filmowe, w których się pojawia to Nagi lunch (1991), Szaleństwo króla Jerzego (1994), Piąty element (1997) czy Pan życia i śmierci (2005). Za rolę prawnika Mitchella Stevensa w dramacie Atoma Egoyana Słodkie jutro (The Sweet Hereafter, 1997) został uhonorowany nagrodą Genie i był nominowany do Nagrody Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych dla najlepszego aktora. Szczególną popularność przyniosła mu rola Bilba Bagginsa w filmowej adaptacji Władcy Pierścieni Johna Ronalda Reuela Tolkiena.

Życie prywatne Holm był czterokrotnie żonaty i miał pięcioro dzieci. W latach 1955–1965 jego żoną była Lynn Mary Shaw. W latach 1982–1986 tworzył związek małżeński z Sophie Baker, z którą miął syna Harry’ego. W marcu 1991 ożenił się z aktorką Penelope Wilton], w 2001 doszło do rozwodu. W grudniu 2003 poślubił Sophie de Stempel, która była artystką, podopieczną i modelką Luciana Freuda.

W 1989 królowa Elżbieta II nadała mu tytuł Komandora Orderu Imperium Brytyjskiego (CBE).

W 2001 Holm był leczony z powodu raka prostaty. W 2007 zdiagnozowano u niego chorobę Parkinsona.

Zmarł 19 czerwca 2020 w szpitalu w Londynie w wieku 88 lat, przyczyną śmierci były powikłania związane z chorobą Parkinsona. Jego szczątki spoczęły w zachodniej części cmentarza Highgate Cemetery.

Filmografia Britannic w niebezpieczeństwie (Juggernaut 1974) Powrót Robin Hooda (Robin and Marian 1976) jako Król Jan Jezus z Nazaretu (Jesus of Nazareth 1977) jako Zerah Nędznicy (Les Misérables 1978) Obcy – ósmy pasażer Nostromo (Alien 1979) jako oficer naukowy Ash Na Zachodzie bez zmian (All Quiet on the Western Front 1979) (1979) jako Joseph Bruce Ismay Rydwany ognia (Chariots of Fire 1981) Strajk, narodziny Solidarności (Strike, the Birth of Solidarity 1981) jako Lech Wałęsa Powrót żołnierza (The Return of the Soldier 1982) Greystoke, legenda Tarzana, władcy małp (1984) jako kapitan Phillippe D'Arnot Brazil (1985) Henryk V (Henry V 1989) Hamlet (1990) Nagi lunch (Naked lunch 1991) Szaleństwo króla Jerzego (The Madness of King George 1994) Frankenstein (1994) Piąty element (The Fifth Element 1997) eXistenZ (1999) Z piekła rodem (From Hell 2001) Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia jako Bilbo Baggins (The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring 2001) Władca Pierścieni: Powrót króla jako Bilbo Baggins (The Lord of the Rings: The Return of the King 2003) Pojutrze (The Day After Tomorrow 2004) Pan życia i śmierci (Lord of War 2005) Ratatuj jako Szponder (2007) Hobbit: Niezwykła podróż jako stary Bilbo Baggins (2012) Hobbit: Bitwa Pięciu Armii jako stary Bilbo Baggins (2014)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Royal Academy of Dramatic Art Kategoria:Brytyjscy aktorzy filmowi Kategoria:Brytyjscy aktorzy teatralni Kategoria:Laureaci nagrody Tony Kategoria:Laureaci nagrody BAFTA dla najlepszego aktora drugoplanowego Kategoria:Laureaci nagrody Laurence’a Oliviera Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Zmarli w 2020