Urząd do Spraw WyznańW czasie istnienia PRL nazwę urzędu zapisywano – Urząd do Spraw Wyznań (skrót UdSW) lub czasami stosowano nieprawidłowy zapis – Urząd Spraw Wyznań (USW). W myśl obecnie obowiązujących zasad ortografii należałoby stosować zapis – Urząd do spraw Wyznań lub krócej – Urząd ds. Wyznań (UdsW). – jednostka administracji państwowej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podlegająca bezpośrednio Prezesowi Rady Ministrów, powołana ustawą z dnia 19 kwietnia 1950 roku o zmianie organizacji naczelnych władz państwowych w zakresie gospodarki komunalnej i administracji publicznej, po podpisaniu porozumienia z 14 kwietnia między rządem a Episkopatem Polski. 27 maja 1950 roku nadano Urzędowi tymczasowy statut.. Urząd został zlikwidowany przez Sejm ustawą z dnia 23 listopada 1989 roku zmieniającą ustawę o zmianach w organizacji oraz zakresie działania niektórych naczelnych i centralnych organów administracji państwowej, a jego zadania przejął ówczesny Urząd Rady Ministrów.
Struktura Wydziały: ogólny wyznania rzymskokatolickiego wyznań nierzymskokatolickich
Samodzielne referaty: nadzoru stowarzyszeń wyznaniowych nadzoru Funduszu Kościelnego (powołanego 20 marca 1950, włączonego w struktury Urzędu).
Urząd miał swoje komórki na szczeblu wojewódzkim (Wydziały do Spraw Wyznań), a do 1957 także powiatowym i miejskim.
Zadania Urząd był częścią aparatu kontroli i represji państwa wobec kościołów i związków wyznaniowych. Współpracował w tym celu z niemal wszystkimi ministerstwami, w tym: z Ministerstwem Oświaty (nauczanie religii, szkół wyznaniowych, seminariów duchownych), Ministerstwem Finansów (polityka podatkowa), Ministerstwo Budownictwa (budownictwo sakralne). Ściśle współpracował także ze Służbą Bezpieczeństwa.
Szefowie Urzędu 1950–1954 – Antoni Bida – dyrektor 1954–1955 – Jan Izydorczyk – dyrektor 1955–1956 – Marian Zygmanowski – dyrektor 1956–1961 – Jerzy Sztachelski – dyrektor (jednocześnie minister bez teki) 1961–1965 – Tadeusz Żabiński – dyrektor 1967–1974 – Aleksander Skarżyński – kierownik 1974–1980 – Kazimierz Kąkol – minister-kierownik 1980–1982 – Jerzy Kuberski – minister-kierownik 1982–1987 – Adam Łopatka – minister-kierownik 1987–1989 – Władysław Loranc – minister-kierownik
Inni czołowi funkcjonariusze Urzędu Serafin Kiryłowicz – naczelnik Wydziału Wyznań Nierzymskokatolickich (1950–1959 i 1965–1971), naczelnik Wydziału Ogólnego (1959–1962), naczelnik Wydziału Zakonów (1962–1965) Józef Siemek – zastępca dyrektora od 1950 Jan Lech – zastępca dyrektora do 1962Tomasz Gajowniczek, pdf Urząd do Spraw Wyznań wobec kościelnych prób pojednania polsko-niemieckiego w latach 1965–1966, [w:] Oblicze olsztyńskiej politologii, t. IV, red. Janusz Filipkowski i 3 in., Olsztyn 2011, , s. 48. Edward Kotowski – dyrektor Wydziału Wyznania Rzymskokatolickiego od 1984D. Rosiak, Wielka odmowa. Agent, filozof, antykomunista, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2014 s.155, 204-206. Por. B. Górowska, G. Rydlewski, Regulacje prawne stosunków wyznaniowych w Polsce. Zbiór przepisów i dokumentów, Warszawa 1992 s. 209. Aleksander Merker – zastępca dyrektora (1972–1983), dyrektor generalny (1983–1989) W Urzędzie do Spraw Wyznań pracował w latach sześćdziesiątych były zakonnik Jan Wierusz-KowalskiDominik Zamiatała "Zakony męskie w polityce władz komunistycznych w Polsce w latach 1945-1989, wyd. LTW, Łomianki 2011, str. 52.
Uwagi
Przypisy
!