Kodeks rodzinny i opiekuńczy – akt normatywny będący podstawowym źródłem polskiego prawa rodzinnego, w sposób kompleksowy regulujący stosunki rodzinne, uchwalony przez Sejm PRL w dniu 25 lutego 1964 r., wszedł w życie w dniu 1 stycznia 1965 r.

Geneza Kodeks rodzinny i opiekuńczy został uchwalony w celu rozbudowania i uzupełnienia regulacji prawa rodzinnego w porównaniu z kodeksem rodzinnym z 1950 r. wobec wielu luk i rozrastającego się orzecznictwa sądowego. Jego uchwalenie stanowiło też ostatni etap unifikacji polskiego prawa rodzinnego w okresie powojennym.

Równocześnie uchwalono ustawę – przepisy wprowadzające kodeks rodzinny i opiekuńczy, która określiła datę wejścia w życie kodeksu, uchylała przepisy obowiązujące poprzednio w tej materii oraz zawierała szereg przepisów intertemporalnych.

Systematyka kodeksu Kodeks rodzinny i opiekuńczy składa się z 3 tytułów.

TYTUŁ I: MAŁŻEŃSTWO (art. 1 – 616) Dział I: Zawarcie małżeństwa (art. 1 – 22) Dział II: Prawa i obowiązki małżonków (art. 23 – 30) Dział III: Małżeńskie ustroje majątkowe (art. 31 – 54) Rozdział I: Ustawowy ustrój majątkowy (art. 31 – 46) Rozdział II: Umowne ustroje majątkowe (art. 47 – 515) Oddział 1: Przepisy ogólne (art. 47 – 471) Oddział 2: Wspólność majątkowa (art. 48 – 501) Oddział 3: Rozdzielność majątkowa (art. 51 – 511) Oddział 4: Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków (art. 512 – 515)Dodano z dniem 20 stycznia 2005 r. – art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (). Rozdział III: Przymusowy ustrój majątkowy (art. 52 – 54) Dział IV: Ustanie małżeństwa (art. 55 – 61) Dział V: Separacja (art. 611 – 616) TYTUŁ II: POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO (art. 617 – 1441) (do 13 czerwca 2009 POKREWIEŃSTWO)Zmieniono z dniem 13 czerwca 2009 r. – art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (). Dział I: Przepisy ogólne (art. 617 – 618)Dodano z dniem 13 czerwca 2009 r. – art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (). Dział Ia: Rodzice i dzieci (art. 619 – 113)Zmiana numeracji z I na Ia z dniem 13 czerwca 2009 r. – art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (). Rozdział I: Pochodzenie dziecka (art. 619 – 86) Oddział I: Macierzyństwo (art. 619 – 6116)Zmiana systematyki z dniem 13 czerwca 2009 r. – art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (). Oddział II: Ojcostwo (art. 62 – 86) Rozdział II: Stosunki między rodzicami a dziećmi (art. 87 – 1136) Oddział 1: Przepisy ogólne (art. 87 – 91) Oddział 2: Władza rodzicielska (art. 92 – 112) Oddział 2a: Piecza zastępcza (art. 112 – 1128)Dodano z dniem 1 stycznia 2012 r. – art. 201 pkt 3–5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (). Oddział 3: Kontakty z dzieckiem (art. 113 – 1136)Dodano z dniem 13 czerwca 2009 r. – art. 1 pkt 21–23 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (). Dział II: Przysposobienie (art. 114 – 127) Dział III: Obowiązek alimentacyjny (art. 128 – 1441) TYTUŁ III: OPIEKA I KURATELA (art. 145 – 184) Dział I: Opieka nad małoletnim (art. 145 – 174) Rozdział I: Ustanowienie opieki (art. 145 – 153) Rozdział II: Sprawowanie opieki (art. 154 – 164) Rozdział III: Nadzór nad sprawowaniem opieki (art. 165 – 168) Rozdział IV: Zwolnienie opiekuna i ustanie opieki (art. 169 – 174) Dział II: Opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie (art. 175 – 177) Dział III: Kuratela (art. 178 – 184)

Tytuły dzielą się na działy, działy podzielono na rozdziały, a w niektórych rozdziałach wydzielono oddziały.

Nowelizacje Od czasu uchwalenia kodeks rodzinny i opiekuńczy znowelizowano wielokrotnie, głównie w okresie III Rzeczypospolitej. Najważniejsze zmiany dotyczyły: przepisów o przysposobieniu, wyboru nazwisk noszonych przez małżonków, unormowania w kodeksie wyznaniowej formy zawarcia małżeństwa, unormowania w kodeksie instytucji separacji, reformy małżeńskich ustrojów majątkowych, wprowadzenia zakazu stosowania kar cielesnych przez rodziców i opiekunów prawnych wobec małoletniegoDodano z dniem 1 sierpnia 2010 r. – art. 2 ustawy z dnia 10 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw ()..

Ostatnia zmiana weszła w życie w 2025 rokuUstawa z dnia 24 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ()..

Zobacz też kodeks

Przypisy

Linki zewnętrzne Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy () Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 lutego 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ()

Kategoria:Pedagogika Rodzina i opieka Kategoria:Prawo rodzinne Kategoria:Ustawy Polski Ludowej Kategoria:1964 w Polsce