Orogeneza kaledońska – ruchy górotwórcze trwające od późnego kambru po wczesny dewon. Największe nasilenie w Ameryce Północnej osiągnęły u schyłku ordowiku i na początku syluru (faza takońska), a w Europie na przełomie kambru i ordowiku oraz pod koniec syluru. W wyniku fałdowania kaledońskiego powstały góry zwane kaledonidami.
Fazy orogeniczne: finmark (kambr - ordowik) – powstały Góry Skandynawskie grampian (kambr - ordowik) – powstała Szkocja i Szwecja; morze wycofało się sardyńska (kambr - ordowik) – przerwa w sedymentacji; regresja morza w Ameryce Północnej sandomierska (wczesny ordowik po wczesnym tremadoku) – wypiętrzenie Gór Świętokrzyskich takońska (ordowik - sylur) – w Europie następuje zmiana facji (spłycenie) ardeńska/eryjska (koniec syluru) – wypiętrzenie Ardenów oraz Irlandii orkadyjska (ems) – wypiętrzenie Orkadów, Reńskich Gór Łupkowych, Spitsbergenu akadyjska (środkowy dewon) – wypiętrzenie Appalachów, Kanady oraz pogłębienie bruzdy środkowo-polskiej, powstanie północnej Anglii
Powstały wówczas: Góry Kaledońskie, Grampiany i Góry Skandynawskie północno-wschodnia część Appalachów (Ameryka Północna) góry zachodniego Kazachstanu północny Tienszan (Azja) Sajany (Azja) Ałtaj (Azja) Góry Jabłonowe (Azja) Góry Świętokrzyskie (Polska) góry Flinders (Australia) Wyspy Brytyjskie Grenlandia
Nazwa orogenezy pochodzi od słowa Caledonia, oznaczającego po łacinie Szkocję.
Według teorii tektoniki płyt orogen kaledoński powstał w wyniku zamknięcia hipotetycznego oceanu Iapetus. W sylurze doszło do kolizji kontynentu Baltiki z Laurencją i Avalonią w wyniku czego powstał superkontynent Laurosja (Eurameryka), wchodzący obecnie w skład Ameryki Północnej, Europy i Grenlandii.
Na terenie dzisiejszej Polski podczas orogenezy kaledońskiej dość intensywne ruchy działały na terenie dzisiejszych Gór Świętokrzyskich, gdzie doszło do częściowych fałdowań i wypiętrzania niektórych rejonów. W znacznie mniejszym stopniu ruchy kaledońskie wpłynęły na warunki sedymentacji w obszarze dzisiejszych Sudetów, choć również tu obserwuje się zmiany facjalne, bardzo ograniczony przestrzennie metamorfizm i fałdowania związane z niewielkimi ruchami tektonicznymi. Obszary dzisiejszych Gór Świętokrzyskich, a zwłaszcza Sudetów zostały geologicznie ukształtowane przede wszystkim w wyniku działania orogenezy hercyńskiej.
kaledońska Kategoria:Era paleozoiczna