thumb|Kurytyba, 2016 thumb|Miasto słynie z dużej ilości zieleni i czystości Kurytyba () – miasto w południowej Brazylii, stolica stanu Parana. Znajduje się na Pierwszym Płaskowyżu Parany, około 100 km od wybrzeża Oceanu Atlantyckiego. Stanowi ósme pod względem wielkości i zaludnienia (1,77 mln mieszkańców) miasto w Brazylii oraz największy ośrodek regionu południowego kraju. Obszar metropolitalny liczy 3,7 mln mieszkańców i jest to jedna z największych brazylijskich aglomeracji.
Kurytyba jest najważniejszym węzłem komunikacyjnym południowej części kraju, na skrzyżowaniu krajowego transportu drogowego i kolejowego. Miasto pełni funkcję kluczowego punktu przesiadkowego, co w dużej mierze jest zasługą wdrożenia w latach 70. XX wieku pierwszego na świecie systemu szybkiej komunikacji autobusowej (BRT). Jednym z wielu przydomków Kurytyby jest „stolica ekologiczna Brazylii”. Znajduje się tutaj najbardziej zintegrowany system transportu publicznego w kraju.
Aglomeracja Kurytyby stanowi jeden z największych hubów motoryzacyjnych w Ameryce Południowej, skupiający fabryki globalnych koncernów, takich jak Renault, Volkswagen i Volvo. Pod względem wskaźnika rozwoju społeczno-gospodarczego i jakości życia, Kurytyba regularnie plasuje się w ścisłej czołówce brazylijskich metropolii.
W XX wieku popularne stało się określanie Kurytyby mianem „Chicago Ameryki Południowej” ze względu na jej wieloetniczny charakter i status jednego z największych skupisk Polonii na świecie. Jednak dawna struktura demograficzna, zdominowana przez potomków osadników z Europy oraz Azji (głównie Japończyków), została przekształcona przez napływ migrantów wewnętrznych z innych stanów Brazylii.
W krajowym życiu politycznym Kurytyba jest uznawana za wielkomiejski bastion konserwatyzmu i legalizmu.
Geografia Położona na południu Wyżyny Brazylijskiej, na płaskowyżu Primeiro Planalto Paranaense, na średniej wysokości 934 m n.p.m. W pobliżu miasta znajdują się źródła rzeki Iguaçu. Kurytyba charakteryzuje się klimatem umiarkowanym ciepłym morskim (oceanicznym według klasyfikacji Köppena: Cfb), wykazującym cechy klimatu górskiego ze względu na wysokość położenia. Cechuje się łagodnymi latami i relatywnie chłodnymi zimami, podczas których temperatura potrafi spaść poniżej 0°C.
Miasto posiada międzynarodowy port lotniczy Afonso Pena (położony w sąsiedniej gminie São José dos Pinhais) oraz dogodne połączenie kolejowe i drogowe z głównym portem morskim stanu Parana o nazwie Paranaguá.
Historia Pierwsza stała osada (Nossa Senhora da Luz dos Pinhais) powstała w tym miejscu w 1654 roku, jednak nadanie praw miejskich miało miejsce 29 marca 1693 roku. Nazwa miasta pochodzi z języków tupi-guarani i oznacza „wiele nasion sosny” (od rosnącej tu masowo araukarii brazylijskiej, zwanej sosną paranańską).
Przez pierwsze 150 lat była głównie miastem górniczym. W XIX i na początku XX wieku nastąpił gwałtowny rozwój miasta, będący skutkiem masowego osadnictwa z Europy. Do regionu napłynęły fale imigrantów, głównie niemieckich, włoskich, ukraińskich oraz polskich. Rozwój opierał się na przetwórstwie i handlu ostrokrzewem paragwajskim (yerba mate) oraz na obsłudze szlaków pędzenia bydła.
Polonia Kurytyba stanowi historyczne i kulturalne centrum Polonii w Brazylii, której liczebność w samym mieście szacuje się na około 90 tys. mieszkańców, choć według niektórych szacunków liczba osób polskiego pochodzenia może sięgać nawet 300 tys.. Ruch migracyjny zapoczątkowało przybycie osadników z zaboru pruskiego w 1871 roku, po którym nastąpiły masowe fale imigracji z zaboru rosyjskiego i austriackiego na przełomie XIX i XX wieku. W mieście funkcjonują polonijne instytucje społeczne, religijne oraz zespoły folklorystyczne (m.in. „Wisła” i „Junak”). W 1979 roku w celu upamiętnienia polskich imigrantów utworzono park etniczny – Lasek Papieża Jana Pawła II (Bosque João Paulo II)Jan Brzozowski, Kurytyba jako miasto atrakcyjne dla klasy twórczej, w: Twórcze miejsca. Twórczy ludzie, Warszawa 2011, s. 156..
Demografia i struktura społeczna Kurytyba wyróżnia się na tle innych brazylijskich metropolii strukturą etniczną – większość mieszkańców (ponad 75%) deklaruje przynależność do rasy białej (pochodzenie europejskie), co jest efektem XIX-wiecznej kolonizacji. Według danych z 2022 roku miasto zajmuje trzecie miejsce wśród dziesięciu największych miast Brazylii pod względem ogólnej liczby (1,3 mln) ludności białej, choć jednocześnie ostatni spis wykazał tam dynamiczny wzrost liczby osób deklarujących kolor skóry jako czarny.
Miasto charakteryzuje się wysokim poziomem rozwoju; w stanowym wskaźniku rozwoju IPDM (będącym odpowiednikiem HDI) Kurytyba zajmuje pierwsze miejsce w Paranie z wynikiem 0,823, a stopa analfabetyzmu według spisu z 2022 roku wynosi zaledwie 1,5%. Ważną rolę w krajobrazie kulturowym miasta odgrywa mniejszość japońska (szacowana na ponad 40 tys. osób), której centrum stanowi m.in. miejski plac Praça do Japão.
Specyficzna struktura demograficzna Kurytyby wpłynęła na tutejszy profil społeczno–polityczny. Napływ imigrantów wykształcił lokalną kulturę opartą na silnej etyce pracy, przywiązaniu do własności prywatnej i tradycyjnych wartościach religijnych (zarówno katolickich, jak i ewangelikalnych). W rezultacie w mieście ukształtował się kult porządku publicznego oraz dystans wobec latynoamerykańskich ruchów populistycznych.
Gospodarka Kurytyba jest jednym z najważniejszych centrów gospodarczych i finansowych Ameryki Południowej. Generuje jedno z najwyższych PKB w kraju, ustępując głównie São Paulo, Rio de Janeiro oraz Brasílii, i notując wyniki podobne jak Belo Horizonte.
W aglomeracji Kurytyby (głównie w miastach satelickich takich jak São José dos Pinhais i Campo Largo) znajduje się hub motoryzacyjny z fabrykami koncernów takich jak Renault, Volkswagen, Volvo czy Nissan. Miasto jest także rozwijającym się ośrodkiem innowacji i zaawansowanych technologii. Tworzony przez miasto ekosystem Vale do Pinhão – wyróżniony międzynarodową nagrodą Gimi Awards (uznawaną za „Światowego Oscara Innowacji”) – skupia około 9,1 tys. przedsiębiorstw z sektora technologii informacyjnych oraz ponad 670 startupów. Z kolei w strefie przemysłowej miasta rozwija się twarda produkcja, w tym jeden z najważniejszych w kraju sektorów przemysłu elektrotechnicznego i elektronicznego. Jednocześnie Kurytyba zachowuje pozycję tradycyjnego ośrodka przemysłu spożywczego, chemicznego, włókienniczego, a także drzewnego i meblarskiego, których historyczny rozwój w regionie bazował na lokalnych zasobach naturalnych.
Życie polityczne Kurytyba charakteryzuje się konserwatywnym profilem politycznym elektoratu, wyraźnie odróżniającym ją od innych wielkich metropolii Brazylii. Wpływy lewicy są historycznie najsłabsze spośród wszystkich stolic stanowych. Postawy te łączą się z silnym legalizmem i przywiązaniem do haseł praworządności, czego wyrazem było m.in. szerokie poparcie mieszkańców dla prowadzonej w tym mieście Operacji Lava Jato.
Miasta partnerskie Asunción, Paragwaj Montevideo, Urugwaj Santa Cruz, Boliwia Orlando, Stany Zjednoczone Miami–Dade, Stany Zjednoczone Columbus, Stany Zjednoczone Jacksonville, Stany Zjednoczone Kraków, Polska Coimbra, Portugalia Treviso, Włochy Akureyri, Islandia Hangzhou, Chińska Republika Ludowa Changzhou, Chińska Republika Ludowa Suwon, Korea Południowa Himeji, Japonia Guadalajara, Meksyk
Inne formy współpracy międzynarodowej Córdoba, Argentyna – miasta łączy oficjalna umowa o współpracy i przyjaźni Lyon, Francja – miasto utrzymuje z Kurytybą silne relacje w zakresie wymiany akademickiej i studenckiej.
Przypisy
Linki zewnętrzne Zdjęcie satelitarne z Google Maps Curitiba fotos, curitiba photos
Kategoria:Miasta w stanie Parana