Skrzyp łąkowy (Equisetum pratense) – gatunek z rodziny skrzypowatych. Rozprzestrzeniony na wszystkich kontynentach w strefie klimatu okołobiegunowego i umiarkowanego chłodnego na półkuli północnej, także w Polsce. Rośnie w różnych siedliskach – w lasach, zaroślach, na łąkach, zarówno w cieniu jak i w miejscach nasłonecznionych.
Rozmieszczenie geograficzne Występuje w strefie subarktycznej i klimatu umiarkowanego na półkuli północnej. W Ameryce Północnej rośnie w Kanadzie i północnych stanach Stanów Zjednoczonych. W Europie zasięg gatunku obejmuje północną, środkową i wschodnią część kontynentu. W Azji występuje na północy, w środkowej i wschodniej części kontynentu, najdalej na południe schodząc w południowo-wschodnich Chinach.
W Polsce jest rozpowszechniony niemal w całym kraju. Rzadki jest w południowo-zachodnich krańcach kraju i na północnym Mazowszu, brak go w Karkonoszach i w wyższych partiach Bieszczad.
Morfologia Pokrój sporofitu zarodniowego Początkowo żółtobrązowe lub czerwonawe, miękkie, gładkie i nierozgałęzione. Po wysypaniu zarodników zielenieją i z ich węzłów wyrastają okółki zielonych pędów bocznych. Pochwy w węzłach osiągają do 1,5 cm długości i lejkowato rozszerzają się ku górze. Ząbki na szczycie pochwy osiągają połowę jej długości, są biało obrzeżone z ciemnym prążkiem w środkowej części. Kłosy zarodnionośne osiągają 2–2,5 cm długości i 0,4–0,8 cm szerokości. Osadzone są na jasnym międzywęźlu o długości 2–5 cm i w efekcie są odsunięte od najwyższej pochwy liściowej. Pokrój sporofitu płonnego Pęd szarozielony, do 50 cm wysokości i 3 mm grubości, zwykle z kilkunastoma (rzadziej jest ich mniej – od 8 i więcej – do 20) wypukłymi żeberkami. Pochwy są niebieskawozielone i odstające od pędu. Ząbki na szczycie pochwy osiągają połowę jej długości. Są biało obrzeżone, poza tym jasnobrązowe z ciemniejszym prążkiem biegnącym przez środek. U podstawy ząbków ciemna poprzeczna smuga biegnąca dookoła pochwy w postaci zygzakowatego pasa. Zwykle ząbki nie sklejają się w łatki. Zielone pędy boczne wyrastają w okółkach zwykle w górnej połowie pędu głównego, rzadziej od jego nasady. Nie rozgałęziają się lub mają tylko krótkie i nieliczne odgałęzienia. Osiągają do 15 cm długości i najczęściej mają trzy żeberka. Pochwy na bocznych gałązkach są zielone, a ich ząbki biało obrzeżone.
Gatunki podobne W czasie zarodnikowania najłatwiej pomylić jego pędy także z zieleniejącymi i rozgałęziającymi się pędami zarodnionośnymi skrzypu leśnego. Różnią się one regularnym rozgałęzianiem się odgałęzień bocznych oraz sklejaniem się ząbków na szczycie pochew liściowych w 3–5 łatek. Pędy zarodnionośne skrzypu polnego nie zielenieją i zamierają po zarodnikowaniu, nigdy też nie tworzą odgałęzień. Pędy płonne mają odgałęzienia boczne miękkie i odstające lub przewisające (a nie wzniesione jak u skrzypu błotnego), zasadniczo nierozgałęzione lub rzadko z nielicznymi i krótkimi rozgałęzieniami (podczas gdy skrzyp leśny ma rozgałęzienia regularne, także III i IV rzędu), odgałęzienia boczne mają zwykle tylko trzy krawędzie, podczas gdy u skrzypu leśnego, skrzypu polnego, błotnego i ich mieszańców krawędzie są cztery, czasem nawet jest ich pięć. Pędy płonne skrzypu polnego są niemal gładkie, podczas gdy skrzypu łąkowego zawsze wyraźnie szorstkie z powodu wyrostków krzemionkowych na żeberkach.
Biologia i ekologia thumb|Skrzyp łąkowy w leśnym runie Pędy zarodnionośne rozwijają się zwykle w kwietniu i jeszcze wiosną rozsiewane są zarodniki.
Gatunek występuje zarówno w miejscach cienistych, jak i nasłonecznionych. Zwykle na glebie wilgotnej lub świeżej, próchnicznej, często zasobnej w węglan wapnia. Rośnie w lasach liściastych, w zaroślach, na polanach śródleśnych, na łąkach, na brzegach rzek, potoków i rowów.
Systematyka, zmienność i mieszańce Gatunek reprezentuje podrodzaj Equisetum w obrębie rodzaju skrzyp Equisetum. Według jednych analiz molekularnych jest gatunkiem siostrzanym dla reszty przedstawicieli podrodzaju wyodrębnionym w czasie istotnego ich różnicowania w czasie kredzie późnej, podczas gdy inne potwierdzają wczesne wyodrębnienie tego gatunku, ale wspólnie z siostrzanym skrzypem błotnym E. palustre.
W przeszłości wyróżniano liczne formy i odmiany różniące się pokrojem, układem rozgałęzień, porą rozwoju kłosa zarodnionośnego, współcześnie nie mają one statusu taksonomicznego i uznawane są za synonimy.
Skrzyp łąkowy tworzy następujące mieszańce: Equisetum × mildeanum Rothm. [1944, Feddes Repert., 54: 78] (E. pratense × sylvaticum) Equisetum × mchaffieae (E. fluviatile × pratense)
Przypisy
Kategoria:Skrzypy