thumb|Werbena pospolita thumb|Werbena pokrzywolistna Werbena, witułka (Verbena L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny werbenowatych. Obejmuje ok. 150 gatunków. Rośliny te występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, przy czym najbardziej zróżnicowane są na obu kontynentach amerykańskich, zwłaszcza w Ameryce Południowej i Środkowej. W Europie rosną dwa gatunki, z czego w Polsce jeden – werbena pospolita, w. lekarska (V. officinalis), będąca przy tym zadomowionym antropofitem. Niektóre gatunki zostały rozprzestrzenione i stały się inwazyjne w różnych częściach świata (np. V. rigida i V. bonariensis). Rośliny te w większości rosną na terenach trawiastych.

Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, przy czym popularna werbena ogrodowa (V. hybrida) pochodzenia mieszańcowego jest współcześnie przenoszona do rodzaju Glandularia. Do gatunków ozdobnych z tego rodzaju należą: werbena żyłkowana, patagońska i oszczepowata. Werbena pospolita stosowana była także w ziołolecznictwie i miała znaczenie magiczne. V. litoralis wykorzystywana jest w Urugwaju do kontroli płodności.

Morfologia thumb|Verbena litoralis Łodyga Rośliny jednoroczne, byliny i półkrzewy pokryte zwykle szorstkimi włoskami i osiągające do 1,5 m wysokości. Liście Naprzeciwległe, szorstkie, głęboko wcinane lub pierzaste. Kwiaty Zebrane na szczytach pędów w kwiatostany spłaszczone od góry lub kłosopodobne. Kielich z 4 lub 5 zrośniętych działek, krótki. Korona kwiatu z 4 lub 5 płatków, u dołu zrośniętych w krótszą lub dłuższą rurkę. Łatki podobnej wielkości, barwy białej, liliowej, różowej do czerwonej. Pręciki 4 w dwóch parach, czasem tylko dwa. Zalążnia górna, czterokomorowa, w każdej komorze z pojedynczym zalążkiem. Szyjka słupka długa i zakończona nierówno podzielonym widlasto znamieniem. Owoc Rozłupnia rozpadająca się na cztery rozłupki.

Systematyka Rodzaj z rodziny werbenowatych Verbenaceae z plemienia Verbeneae. Dzielony jest na trzy sekcje (Amphepeiros, Verbena i Verbenaca) oraz kilkanaście serii. Wiele gatunków dawniej zaliczanych do rodzaju Verbena, zostało w nowszych ujęciach taksonomicznych przeniesione do innych rodzajów (Aloysia, Glandularia, Junellia, Lippia, Mulguraea, Phyla, Priva, Stachytarpheta).

Wykaz gatunków (zweryfikowane według The Plant List)

Przypisy

Kategoria:Werbenowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza