Brewiarz ( – skrót) – w chrześcijaństwie księga liturgiczna do odprawiania liturgii godzin, czyli codziennej modlitwy Kościoła.
Znaczenie terminu „brewiarz” i historia brewiarza W pierwotnym chrześcijaństwie celebracja liturgii godzin miała charakter wspólnotowy, a potrzebne teksty znajdowały się w kilku różnych księgach (m.in. psałterzu i antyfonarzu). W XI wieku, w związku z pojawieniem się praktyki osobistego odmawiania godzin kanonicznych, pojawiają się skrócone (łac. – krótki, stąd ) księgi, które można było zabrać ze sobą. Do rozpowszechnienia skróconej formy księgi przyczyniły się też zakony żebracze, jak franciszkanie. Po Soborze Trydenckim (1545–1563) wydano oficjalną wersję pod nazwą . Po Soborze Watykańskim II nazwą oficjalnego modlitewnika liturgii rzymskiej stała się (Liturgia Godzin), ale w wielu językach (w tym po polsku) w praktyce nierzadko książkę tę nazywa się ciągle brewiarzem.
Praktyka użycia thumb|200px|Osobisty brewiarz Marii I Stuart Liturgia godzin jest obowiązkowa dla księży, biskupów, a także diakonów i większości osób konsekrowanych (zakonnic, zakonników i członków instytutów świeckich). Ponadto często jest także dobrowolnie praktykowana przez wiernych świeckich.
Jest podzielony na poszczególne okresy liturgiczne. Zawiera teksty modlitw, psalmów, hymnów.
Brewiarz odmawiany jest przez kapłanów i zakonników w ustalonych porach dnia, którym odpowiadają kolejne godziny kanoniczne (poniżej w układzie Liturgii Godzin):
Godzinę Czytań (); jutrznię (); modlitwę w ciągu dnia: przedpołudniową (), południową () i popołudniową (); nieszpory (); kompletę ().
W układzie godzinie czytań odpowiadało , które zasadniczo było modlitwą nocną (godzinę czytań można odmówić o dowolnej porze), a ponadto między jutrznią a tercją znajdowała się pryma.
Duchowieństwo diecezjalne oraz wszystkie zakony niemonastyczne (wyjątek stanowią mnisi paulini) posługują się rzymską wersją Liturgii Godzin, z psałterzem rozpisanym na cykl czterotygodniowy. Zakony monastyczne oparte na Regule św. Benedykta, mają swój własny brewiarz, tzw. Monastyczną Liturgię Godzin z dwutygodniowym psałterzem. ma psałterz rozpisany w całości na jeden tydzień.
Polskie wydania brewiarza Czterotomowe wydanie Pallottinum thumb|200px|III tom Brewiarza (wydanie czterotomowe) Pierwsze w Polsce wydanie kompletnej Liturgii godzin zawarte zostało w wydaniu czterotomowym Liturgia godzin. Codzienna modlitwa Ludu Bożego wydawnictwa Pallottinum.
tom I Okres Adwentu. Okres Narodzenia Pańskiego, wyd 2. poprawione, , Poznań 2006. tom II Wielki Post. Okres wielkanocny, , Poznań 1984. tom III Okres zwykły tygodnie I-XVII, , Poznań 1987. tom IV Okres zwykły tygodnie XVIII-XXXIV, , Poznań 1988. oraz tom dodatkowy (wakacyjny) Okres zwykły tygodnie IX-XXVII, , Poznań 2002. dodatkowe teksty o świętych Liturgia Godzin. Dodatkowe teksty o świętych. Tom I-IV, , Poznań 2017.
Pięciotomowe wydanie franciszkańskie thumb|200px|Brewiarz franciszkański Wzorując się na włoskim wydaniu czterotomowym Rodziny franciszkańskiej, polskie Zakony franciszkańskie podjęły w 2013 dzieło publikacji własnego wydania pięciotomowego, zawierającego teksty liturgiczne na wspomnienia franciszkańskich świętych i błogosławionych oraz modlitwy ze skarbca duchowości franciszkańskiej (m.in. litanie do św. Franciszka i św. Antoniego). W każdym tomie znajduje się kalendarz liturgiczny Zakonów Franciszkańskich w Polsce. Wydanie to ukazuje się staraniem wrocławskiego Wydawnictwa Św. Antoniego. Druk w drukarni Wydawnictwa Pallottinum. Ukazało się pięć tomów: tom I Liturgia godzin zakonów franciszkańskich w Polsce. Okres Adwentu. Okres Bożego Narodzenia, , Wrocław 2013. tom II Liturgia godzin zakonów franciszkańskich w Polsce. Okres Wielkiego Postu. Okres Wielkanocny, , Wrocław 2013. tom III Liturgia godzin zakonów franciszkańskich w Polsce. Okres zwykły: tygodnie 1-11, , Wrocław 2014. tom IV Liturgia godzin zakonów franciszkańskich w Polsce. Okres zwykły: tygodnie 12-23, , Wrocław 2014. tom V Liturgia godzin zakonów franciszkańskich w Polsce. Okres zwykły: tygodnie 24-34, , Wrocław 2014.
Przypisy
Bibliografia Słownik wyrazów obcych, . Słownik współczesny języka polskiego, .
Linki zewnętrzne
Brewiarz.katolik – Internetowa Liturgia Godzin, Copyright by Konferencja Episkopatu Polski i Wydawnictwo Pallottinum
Kategoria:Liturgia godzin Kategoria:Księgi liturgiczne Kościoła katolickiego