mały|Maria Teresa Habsburg-Este Ludwik III Wittelsbach, Józef Maria Alojzy Alfred Wittelsbach (ur. 7 stycznia 1845 w Monachium; zm. 18 października 1921 w Sárvár) – ostatni król Bawarii, panujący w latach 1913–1918.
Życiorys Ludwik urodził się w Monachium jako najstarszy syn księcia Luitpolda, regenta Bawarii oraz jego żony Augusty Ferdynandy, arcyksiężniczki austriackiej (córki wielkiego księcia Toskanii, Leopolda II). Miał troje rodzeństwa: Leopolda, Teresę i Arnulfa. Ludwik odziedziczył imię po swoim dziadku, królu Bawarii Ludwiku I.
Pierwsze lata życia Ludwik spędził w rezydencji w Monachium, w Pałacu Wittelsbachów. Kiedy skończył dziesięć lat, wraz z rodziną przeniósł się do pałacu Leuchtenberg. W 1861 roku szesnastoletni książę rozpoczął karierę wojskową, kiedy jego wuj Maksymilian II mianował go porucznikiem i dał mu własny batalion. Rok później Ludwik wstąpił na Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium, gdzie studiował filozofię, historię, prawo i ekonomię. Dnia 23 czerwca 1863 został członkiem Reichstagu. Uczestniczył w wojnie z Prusami. Pod rozkazami swego ojca brał udział w kampanii nad Menem w ramach wojny austriacko-pruskiej. W sumie jednak był przeciwny wszelkim akcjom militarnym.
W 1868 objął honorową prezydenturę w Centralnym Komitecie Związku Rolniczego. . W 1871 kandydował po raz pierwszy w wyborach do Reichstagu z ramienia Bawarskiej Partii Patriotycznej, ale bez sukcesu. W 1875 kupił pałac Leutstetten w Starnbergu i stworzył tam wzorowe gospodarstwo rolne. W 1906 optował się za reformą prawa wyborczego.
Jeszcze jako książę, ale także jako król, lubił Ludwik spacerować po Monachium i spotykać się ze swoimi miejskimi przyjaciółmi w lokalu na Türkenstrasse. Znana dobrze pasja króla do rolnictwa rozwinęła się po objęciu tronu i ludzie na wsi mówili o „militarnym farmerstwie”. Liczne żarty związane z tymi określeniami Ludwik traktował z humorem. Czynnie uczestniczył w rozbudowie kanału na Menie. Podczas I wojny światowej postulował przyłączenie Alzacji oraz części Belgii z Antwerpią do Bawarii, aby południowe Niemcy uzyskały dostęp do morza i większy udział w światowym handlu. Powyższe żądania nie były wyłącznie jego własnym pomysłem, gdyż część partii Centrum miała takie plany. Powodem takich planów były, między innymi, obawy o nadmierny wzrost potęgi Prus.
Małżeństwo 20 lutego 1868 roku w wiedeńskim kościele świętego Augustyna Ludwik ożenił się z Marią Teresą Habsburg-Este, jedyną córką arcyksięcia Ferdynanda Karola (syna Franciszka IV, księcia Modeny). Ludwik i Maria Teresa mieli trzynaścioro dzieci: Rupprecht (1869–1955) – książę Bawarii Adelgunda Maria Augusta (1870–1958) – żona Wilhelma, księcia Hohenzollern-Sigmaringen Maria Ludwika Teresa (1872–1954) – żona Ferdinando Piusa, księcia Obojga Sycylii, księcia Kalabrii Karl Maria Luitpold (1874–1927) Franz Maria Luitpold (1875–1957) – mąż Isabelli von Croÿ Matylda Maria Teresa (1877–1906) – żona Ludwiga Gastona Klemensa Marii, księcia Sachsen-Coburg-Gotha Wolfgang Maria Leopold (1879–1895) Hildegarda Maria Christina (1881–1948) Notburga Karolina Maria Teresa (1883) Wiltruda Maria Alix (1884–1975) – żona Wilhelma Wirtemberskiego, księcia Urach Helmtruda Maria Amalia (1886–1977) Dietlinda Maria Teresa (1888–1889) Gundelinda Maria Josepha (1891–1983) – żona Johanna Georga, hrabiego Preysing-Lichtenegg-Moos.
Objęcie tronu i abdykacja thumb|Ludwik III i minister finansów Ojciec Ludwika zmarł 12 grudnia 1912 roku. Na mocy konstytucji Ludwik przejął tron po królu Ottonie, który cierpiał na chorobę psychiczną. Gdy 6 listopada parlament przystał na zmianę króla, Ludwik złożył przysięgę. Osobiście Ludwik przyjął tytuł niechętnie. 7 listopada 1918 roku, poprzez proklamowanie przez Kurta Eisnera Monachium wolnym miastem, Ludwik III został zmuszony do abdykacji. Był pierwszym niemieckim monarchą, którego spotkał ten los. Mimo kryzysu i narastających wokół problemów nie był do tego przygotowany. O wybuchu rewolucji dowiedział się podczas codziennego popołudniowego spaceru od przechodnia. Po powrocie do pałacu zorientował się, że służba i straż opuściły go, a reszta dworu uciekła do Austrii, gdzie w końcu i królewska para na zamku Anif pod Salzburgiem znalazła swój azyl. 13 listopada 1918 roku zwolnił urzędników, oficerów i żołnierzy z ich obowiązku dochowywania wierności tronowi.
Krótkie panowanie Ludwika III cechował konserwatyzm i katolicyzm. Jego polityka socjalna zdeterminowana była silnie encykliką Rerum Novarum ogłoszoną w 1891 roku przez papieża Leona XIII. Za aprobatą Watykanu ustanowił dzień 14 maja dniem patronalnym Bawarii – w kolejnych latach nie we wszystkich diecezjach bawarskich jednak obchodzonym. Na konferencji biskupów w 1970 roku zmieniono termin tego święta na 1 maja. W sumie Ludwika III uznano za najbardziej niedocenionego władcę w historii, gdyż na czas jego panowania przypadły przełomowe wydarzenia, przez co jego dokonania pozostały w tle i przeszły niezauważone.
Król Bawarii Ludwik III zmarł 18 października 1921 roku na emigracji w Sárvár na Węgrzech na zamku Nádasdy, właścicielami którego Wittelsbachowie byli od 1875 roku do nacjonalizacji. Wraz z żoną został pochowany w katedrze w Monachium.
Odznaczenia Wielki Mistrz Orderu Świętego Huberta Wielki Mistrz Orderu Świętego Jerzego Wielki Mistrz Orderu Maksymiliana Józefa Wielki Mistrz Orderu Zasługi Korony Bawarskiej Wielki Mistrz Orderu Zasługi Świętego Michała Wielki Mistrz Orderu Maksymiliana za Naukę i Sztukę Wielki Mistrz Orderu Zasługi Wojskowej Wielki Mistrz Orderu Ludwika Baliw Krzyża Wielkiego Honoru Zakonu Maltańskiego Order Annuncjaty (Włochy) Order Złotego Runa (Austria) Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana (1893, Austro-Węgry)Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 55 Order Orła Czarnego (Prusy) Order Korony Rucianej (Saksonia) Order Królewski Serafinów (Szwecja) Order Świętego Andrzeja (Rosja) Krzyż Zasługi Wojennej I i II kl. (Meklemburgia-Strelitz)Peter Ohm-Hieronymussen: Die Mecklenburg-Strelitzer Orden und Ehrenzeichen, Kopenhaga, 2000, s. 150
Genealogia PrapradziadkowieFryderyk Michał Wittelsbach(1724-1767) ∞1746 Maria Franciszka Wittelsbach(1724-1794)ks. Hesji-Darmstadt
Jerzy Wilhelm(1722–1782) ∞1748 Maria Leiningen-Dagsburg-Falkenburg(1729–1818)ks. Saksonii-Hildburghausen
Ernest Fryderyk III(1727–1780) ∞1758 Ernestyna Augusta Saska(1740–1786)w. ks. Mecklenburgii-StrelitzKarol II(1741–1816) ∞ 1768 Fryderyka Karolina Hessen-Darmstadt(1752–1782)cesarz rzymskiLeopold II Habsburg(1747-1792) ∞1765 Maria Ludwika Burbon(1745-1792)król Obojga SycyliiFerdynand I Burbon(1751-1825) ∞1768 Maria Karolina Habsburg(1752-1814)elektor SaksoniiFryderyk Krystian Leopold Wettyn(1722-1763) ∞1747 Maria Antonina Wittelsbach(1724-1780)Ferdynand I Burbon-Parmeński(1751-1802) ∞1769 Maria Amalia Habsburg(1746-1804)Pradziadkowiekról BawariiMaksymilian I Józef Wittelsbach(1756-1825) ∞1785 Augusta Wilhelmina Hessen-Darmstadt(1765-1796)Fryderyk Wettyn(1763-1834) ∞1785 Charlotta Mecklenburg-Strelitz(1769-1818)Ferdynand III Habsburg-Lotaryński(1769-1824) ∞1790 Luiza Maria Burbon-Sycylijska(1773-1802)Maksymilian Wettyn(1759-1838) ∞1792 Karolina Burbon-Parmeńska(1770-1804)Dziadkowiekról BawariiLudwik I Wittelsbach(1786-1868) ∞1810 Teresa Wettyn(1792-1854)Leopold II Habsburg-Lotaryński(1797-1870) ∞1817 Maria Anna Wettyn(1799-1832)RodziceLuitpold Wittelsbach(1821-1912) ∞1844 Augusta Ferdynanda Habsburg-Lotaryńska(1825-1864)Ludwik III Wittelsbach (1845-1921), król Bawarii
Przypisy
Literatura Alfons Beckenbauer, Ludwig III. von Bayern 1845–1921. Ein König auf der Suche nach seinem Volk., Pustet, Regensburg 1987, (Biographie) Heinrich Biron, Ludwig III.(in er Reihe Königreich Bayern)., TR Verlagsunion, München 2006, Hubert Glaser, Ludwig II. und Ludwig III. – Kontraste und Kontinuitäten. [w:] Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte 59 (1996), S. 1–14. Eberhard Straub, Die Wittelsbacher. Siedler, Berlin 1994,
Kategoria:Wittelsbachowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Monachium Kategoria:Władcy Bawarii Kategoria:Władcy, którzy abdykowali Kategoria:Bawarscy feldmarszałkowie Kategoria:Kawalerowie maltańscy Kategoria:Odznaczeni Orderem Annuncjaty Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Rucianej Kategoria:Odznaczeni Orderem Królewskim Serafinów Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Czarnego Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Huberta Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Bawaria) Kategoria:Odznaczeni Orderem Złotego Runa Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stefana Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojskowym Maksymiliana Józefa Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Wojskowej (Bawaria) Kategoria:Odznaczeni Orderem Ludwika (Bawaria) Kategoria:Odznaczeni Orderem Maksymiliana Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Korony Bawarskiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Świętego Michała (Bawaria) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi za Odznaczenie się Podczas Wojny Kategoria:Odznaczeni Orderem Domowym i Zasługi Księcia Piotra Fryderyka Ludwika Kategoria:Urodzeni w 1845 Kategoria:Zmarli w 1921