thumb|Szwedzki okręt marynarki wojennej HM Pansarskepp „Gustaf V” thumb|Współczesna holenderska fregata rakietowa typu De Zeven Provinciën – „De Ruyter” thumb|Niemiecki krążownik ciężki typu Admiral Hipper z okresu II wojny światowej – „Blücher” thumb|Współczesny amerykański lotniskowiec typu Nimitz – USS „George Washington” thumb|Polski niszczyciel typu Grom – ORP Błyskawica z okresu II wojny światowej obecnie okręt-muzeum thumb|Brytyjski niszczyciel typu County – HMS „Glamorgan” oraz okręt naprawczy HMS „Triumph” z okresu zimnej wojny thumb|Amerykański okręt szpitalny typu Mercy – USNS „Comfort” thumb|Współczesny hiszpański okręt desantowy-dok typu Galicia – „Castilla” thumb|Radziecki okręt podwodny projektu 667BDRM z okresu zimnej wojny – K-18 „Karelia” thumb|Japońskie pancerniki typu Yamato z okresu II wojny światowej – „Yamato” i „Musashi” thumb|XIX-wieczny brytyjski okręt liniowy – HMS „Donegal” Okręt, okręt wojenny – jednostka pływająca nosząca banderę marynarki wojennej danego państwa, tj. jego sił zbrojnych – zazwyczaj posiadająca uzbrojenie i przeznaczona do wykonywania zadań bojowych. Termin ten stosuje się także do jednostek szkolnych, transportowych i pomocniczych, jeśli tylko należą do marynarki wojennej.
Konwencja o morzu pełnym definiuje: „okręt wojenny” oznacza okręt należący do marynarki wojennej państwa i noszący znaki zewnętrzne okrętów wojennych tego państwa. Dowódca powinien być oficerem marynarki wojennej w służbie państwowej, jego nazwisko powinno znajdować się na liście oficerów marynarki wojennej, a załoga powinna być podporządkowana regulaminom dyscypliny wojskowejKonwencja o morzu pełnym, sporządzona w Genewie dnia 29 kwietnia 1958 r., art. 8.2 ().
Mianem okrętu określa się też duży statek (morski)Słownik języka polskiego PWN. Istnieje wiele terminów, w których pochodna wyrazu „okręt” odnosi się zarówno do statków cywilnych i wojskowych, lub też tylko do statków cywilnych, np. okrętownictwo (wiedza inżynierska dotycząca budowy zarówno statków, jak i okrętów), chłopiec okrętowy (uczeń, kandydat lub praktykant na marynarza), zaokrętowanie (przyjęcie na statek nowego członka załogi lub pasażera), śruba okrętowa (obrotowy pędnik statku), dzwon okrętowy (dzwon, będący obowiązkowym wyposażeniem sygnalizacyjnym statku). Termin statek ma szersze znaczenie od terminu okręt – oznaczającym statek określonego rodzaju: według terminologii ogólnej: duży statek morski, według zaś terminologii wojskowej – statek należący do marynarki wojennej.
Etymologia Najstarsze znane źródło pisane, w którym użyto słowa okręt to słowniczek polsko-łaciński Vocabularius bebreviloquus cum arte diphthongandi, punctandi et accentuandi datowany na ok. 1500 rok, gdzie na okładce zapisano scapha – okrąth. Dowodzi to, że w czasach wcześniejszych wyraz ten, w przeciwieństwie do innych (korab, łodzia), raczej nie był znany staropolszczyźnie. Aleksander Brückner twierdzi, że jest to rodzimy nowotwór językowy od czas. kręcić (coś co się kręci, czyli prowadzi)A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927, s. 377–378..
Wiesław Boryś i Zygmunt Brocki w swoich artykułach opublikowanych w latach 1966–1967 w czasopiśmie „Język Polski” sugerują, że korzeni słowa okręt należy szukać w kaszubszczyźnie, z której zaczerpnięto niektóre terminy w XV–XVI wieku, czyli w okresie odzyskania dostępu do morza i zwiększonego zainteresowania handlem morskim. Pierwszy ze wspomnianych autorów wysnuł hipotezę, że mamy do czynienia ze starym prasłowiańskim wyrazem zachowanym na peryferiach języków słowiańskich. Wyraz ten, rekonstruowany w postaci *okrǫtъ, pierwotnie oznaczał plecione naczynie. Należy tu podkreślić, że przekształcenie się słowa naczynie w termin statek wodny występuje w wielu językach (pol. statek, ros. sudno, fr. vaisseau i ang. vessel od łac. vascellum).
Specjalizacja znaczenia okrętu jako statku wojennego jest stosunkowo nowa i sięga początku XX wieku.
Podstawowe klasy okrętów (lista od największych do najmniejszych) lotniskowiec okręt liniowy (pancernik) krążownik niszczyciel okręt desantowy okręt podwodny fregata korweta trałowiec
Klasy okrętów
(lista alfabetyczna) fregata fregata (okręt eskortowy), np. USS „Peoria” fregata rakietowa, np. ORP „Gen. K. Pułaski” kanonierka, np. ORP „Generał Haller” kanonierka rzeczna, np. ORP „Zuchwała” korweta korweta dozorowa, np. ORP „Kaszub” korweta rakietowa, np. ORP „Orkan” krążownik krążownik ciężki, np. USS „Pensacola” krążownik lekki, np. ORP „Dragon” krążownik liniowy, np. HMS „Hood” krążownik lotniczy, np. „Gotland” krążownik minowy, np. HMS „Adventure" krążownik pancernopokładowy, np. ORP „Bałtyk” krążownik pancerny, np. HMS „Warrior” krążownik pomocniczy, np. HMS „Rawalpindi” krążownik przeciwlotniczy, np. USS „Atlanta” krążownik rakietowy, np. „Groznyj” kuter kuter patrolowy, np. ORP „Fala” kuter rakietowy, np. ORP „Władysławowo” kuter torpedowy, np. ORP „Sprawny” kuter trałowy, np. Kutry trałowe typu TR-41 kuter uzbrojony, np. ORP „Nieuchwytny” lotniskowiec lotniskowiec eskortowy, np. HMS „Audacity” monitor, monitor rzeczny, np. ORP „Warszawa” niszczyciel, np. ORP „Burza” (kontrtorpedowiec), niszczyciel eskortowy, np. ORP „Kujawiak” niszczyciel rakietowy, np. ORP „Warszawa” niszczyciel min, np. ORP „Mewa” okręt-baza, np. ORP „Gdynia” okręt desantowy transportowiec desantowy, np. ORP „Lublin” okręt desantowy piechoty okręt desantowy czołgowy okręt bezpośredniego wsparcia rakietowo-artyleryjskiego kuter desantowy barka desantowa , np. ORP „Grunwald” okręt hydrograficzny, np. ORP „Pomorzanin” okręt liniowy (pancernik), np. „Yamato” okręt podwodny, np. ORP „Orzeł” miniaturowy okręt podwodny, np. „Seehund” pomocnicza jednostka pływająca, np. ORP „Korsarz” holownik, np. ORP „Smok” poławiacz torped, np. „K-8” zbiornikowiec, np. ORP „Bałtyk” okręt szpitalny, np. ORP „Wodnik” bazowiec kuter transportowy barka transportowa okręt-pułapka, np. USS „Big Horn” okręt ratowniczy, np. ORP „Lech” okręt rozpoznawczy, np. ORP „Bałtyk” okręt szkolny, np. ORP „Iskra" okręt wsparcia, np. ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki” pancernik, np. USS „Iowa” (BB-61) pancernik przybrzeżny, np. „Tordenskjold” stawiacz min, np. ORP „Gryf” śmigłowcowiec, np. HMS „Albion” torpedowiec, np. ORP „Kaszub” trałowiec, np. ORP „Jaskółka”
Dawne klasy okrętów (do XIX wieku) afrakta drakkar galera triera (trirema), kwinkwerema, liburna, dromon galeas galeon, np. Wodnik pinasa fregata (okręt żaglowy) fregata pancerna korweta (okręt żaglowy) slup wojenny okręt liniowy brander
Rodzaje okrętów ze względu na uzbrojenie i przeznaczenie okręty artyleryjskie okręty obrony przeciwlotniczej okręty torpedowe okręty torpedowo-artyleryjskie okręty rakietowe okręty lotnicze okręty minowe okręty pomocnicze
Zobacz też
brytyjski jacht królewski hulk okręty polskie do XVII wieku rajder rangi okrętów
Uwagi
Przypisy