Alessandro Stradella (ur. 3 kwietnia 1639 w NepiCarolyn Gianturco. "Stradella, Alessandro." Grove Music Online. Oxford Music Online, http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/26888 (dostęp 24.07.2011)., zm. 25 lutego 1682 w Genui (zamordowany) – włoski kompozytor operowy epoki środkowego baroku. Odniósł sukces jako wolny kompozytor, piszący na zamówienie, współpracujący z poetami. Pozostawił ponad trzysta utworów różnych gatunków.

Życiorys Pochodził z rodziny arystokratycznej. Jego ojciec, Marcus Antonio Stradella z Piacenzy, był w latach 1642–1643 gubernatorem Vignoli. Brat Francesco wstąpił do zakonu augustianów i cieszył się przychylnością rodu d’Este.

Nieznane są szczegóły dotyczące jego wykształcenia muzycznego. Studiował w Bolonii, lecz nie wiadomo u kogo. Według niektórych źródeł, w roku 1659 wstąpił na służbę u królowej Krystyny Szwedzkiej, która od 1655 przebywała we Włoszech. Pierwszy zachowany utwór, którego autorstwo Stradelli nie budzi wątpliwości, pochodzi z roku 1672 – jest to prolog do opery Antonio Cestiego, La Dori at Rome.

W roku 1667 Stradella osiadł w Rzymie, gdzie z jednej strony komponował opery, oratoria i muzykę kościelną, a z drugiej zasłynął rozwiązłym stylem życia. Wspólnie z Carlem Ambrogiem Lonatim próbował sprzeniewierzyć pieniądze kościelne, co zostało wykryte. Z tego powodu zmuszono go do opuszczenia Rzymu. Kiedy wrócił, z powodu afer miłosnych wzbudził nieprzyjaźń u wpływowych osobistości miasta, więc nie pozostało mu nic innego, jak pod naciskiem kardynała Alderana Cibo na zawsze opuścić Rzym.

W roku 1677 udał się do Wenecji, gdzie został nauczycielem muzyki Agnese Van Uffele, faworyty wpływowego szlachcica weneckiego, Alvisego Contariniego. Wkrótce został jej kochankiem. Gdy wyszło to na jaw, uciekł z nią do Turynu. Contarini domagał się, by kochankowie się pobrali lub by Uffele została zakonnicą. Wybrali to pierwsze i wzięli ślub 10 października 1677. Jednak po podpisaniu kontraktu ślubnego i wyjściu z klasztoru Stradella został zaatakowany od tyłu przez dwóch płatnych morderców, którzy zostali wynajęci przez Contariniego. W rezultacie został poważnie zraniony. Napastnicy pozostawili go na ulicy, sądząc, iż nie żyje. Zamachowcy poprosili o azyl u ambasadora Francji. Ponieważ udział Contariniego wyszedł na jaw, spowodowało to interwencję księżnej , regentki Sabaudii, u króla Ludwika XIV; sprawa stała się przedmiotem negocjacji między dworami.

W 1678 Stradella uciekł do Genui. Odnosił tam sukcesy jako kompozytor oper i kantat, pisząc muzykę dla lokalnej szlachty i Theatro Falconi. Lecz historie z Rzymu i Wenecji się powtarzały. Został zasztyletowany 25 lutego 1682 na Piazza Bianchi w Genui przez trzech braci Lomellini, których siostrę uwiódł. Ciało pogrzebano w kościele Santa Maria delle Vigne.

Dzieło Stradella był popularnym i wpływowym kompozytorem. Jego sławę przyćmili dopiero w następnym stuleciu kompozytorzy późnego baroku, jak Arcangelo Corelli, Antonio Vivaldi i inni. Niektóre z jego utworów zostały wykorzystane przez Georga Friedricha Händla, na przykład w oratorium Izrael w Egipcie.

Stradella napisał co najmniej sześć oper barokowychLe gare dell’amor eroico ossia l’Oratio, opera w trzech aktach. Genua, Teatro Falcone 1679; reaktywowana w Genui 2006., w tym pełnowymiarową operę komiczną Il Trespolo tutore. Napisał także ponad 170 kantat, co najmniej jedną na podstawie poematu Sebastiana Baldini, oraz sześć oratoriów.

Obok licznych oper i oratoriów, które były w swoim czasie niezwykle popularne, wielkie znaczenie ma jego muzyka instrumentalna. Był prekursorem typowej barokowej formy concerto grosso. Zachowało się 27 jego utworów instrumentalnych (przeważnie w formie sonaty da chiesa), a wśród nich pierwsza znana kompozycja w formie concerto grosso, Sonate di viole. Gdy Corelli jako pierwszy zaczął publikować swoje utwory z op. 6 pod tytułem Concerto grosso, Stradella wyraźnie użył tej formy wcześniej. Ponieważ obaj się znali, bezpośredni wpływ jest prawdopodobny.

Znany utwór wokalny pod tytułem Aria da chiesa (Aria kościelna) do tekstu Pietà, Signore (Panie, zmiłuj się), przypisywany Stradelli i często wykonywany podczas koncertów i liturgii, w rzeczywistości został napisany przez kompozytora francuskiego Louisa Niedermeyera (1802–1861).

Pełna lista kompozycji Alessandro Stradelli W porządku alfabetycznym – według numeracji katalogu Gianturco-McCrickard.

Kantaty na głos solo i basso continuo 1 – A che vale il sospirar (S, bc) 2 – A difender le mura dell'antica Sionne (S, bc) 3 – Agli assalti del cieco volante (C, bc) 4 – Amor, io son contento, né vuo' gusto maggiore (S, bc) 5 – Amorose mie catene, non vi chiedo libertà (S, bc) 6 – A' piè d'annoso pino (S, bc) 7 – A quel candido foglio (S, bc) 8 – Arrest'il piè fugace (S, bc) 9 – Aure, voi che spirate (S, bc) 10 – Bella bocca, taci, taci (S, bc) 11 – Ben è vile quel core (S, bc) 12 – Che più speri, mio cor (S, bc) 13 – Che vuoi più da me, Fortuna? (S, bc) 14 – Chi dà fede alla speranza (S, bc) 15 – Chi non sa che la bellezza (S, bc) 16 – Chi non sa che la costanza (S, bc) 17 – Ch'io nasconda il mio foco (S, bc) 18 – Ch'io non ami, oh, questo no! (S, bc) 19 – Congiurati a fiera guerra (C, bc) 20 – Con un cor tutto pianti (S, bc) 21 – Costanza, mio core, resisti se puoi (S, bc) 22 – Crudi ferri, empi marmi (S, bc) 23 – Dai legami amorosi (S, bc) 24 – Dal guardo lusinghiero (S, bc) 25 – Dalle sponde del Tebro (B, bc) 26 – Da mille pene a mille (S, bc) 27 – Da una beltà superba (S, bc) 28 – Deggio penar così (S, bc) 29 – Difendetemi, pensieri, dagli influssi (S, bc) 30 – Disperata rimembranza, lascia omai (S, bc) 31 – Dopo aver soggiogato tutti i regni (T, bc) 32 – Dopo incessante corso di lagrimoso umore (S, bc) 33 – Dove aggiri, mia vita (S, bc) 34 – Dove gite, o pensier? (S, bc) 35 – Dove il Tebro famoso fa degli argentei flutti (S, bc) 36 – Dove l'ali spiegate, ove indirizzate il volo (S, bc) 37 – Ecco che già nell'Asia (S, bc) 38 – Eccomi accinto, o bella (Br, bc) 39 – Empio Amor, tiranno arciero (S, bc) 40 – Eppur sempre a' miei desiri (S, bc) 41 – Ferma, ferma, ferma il corso (S, bc) 42 – Fermatevi, o bei lumi (S, bc) 43 – Figli, amici, Agrippina (S, bc) 44 – Figli del mio cordoglio (S, bc) 45 – Forsennato pensier, che far poss'io (S, bc) 46 – Fuor della Stigia sponda (S, bc) 47 – Genuflesso a tue piante (S, bc) 48 – Già languiva la notte (S, bc) 49 – Già le spade nemiche del trionfante Augusto (B, bc) 50 – Giunto vivo alla tomba (S, bc) 51 – Il destin vuol ch'io pianga (S, bc) 52 – Il mar gira ne' fiumi (S, bc) 53 – Il penare per te, bella, m'è caro (S, bc) 54 – Il più misero amante ch'in amorosa fiamma (S, bc) 55 – Il più tenero affetto che mai destasse Amore (S, bc) 56 – In quel sol che in grembo al Tago (S, bc) 57 – In sì lontano lido a che dunque m'aggiro (S, bc) 58 – Io che lasciato fui più che dagl'occhi altrui (S, bc) 59 – Io non vuo' più star così (S, bc) 60 – Io vi miro, luci belle (S, bc) 61 – L'anima incenerita ai rai del mio bel sole (S, bc) 62 – La speranza del mio core sol voi siete (S, bc) 63 – L'avete fatta a me (S, bc) 64 – Lontananza e gelosia son tormenti (S, bc) 65 – Mentre d'auree facelle adornavan le stelle (S, bc) 66 – M'è venuto a fastidio lo sperare (S, liuto?, bc) 67 – Noiosi pensieri, fuggite dal seno (S, bc) 68 – Non avea il sole ancora dall'algosa magion (S, bc) 69 – Non disserrate ancora avea le porte d'oro (S, bc) 70 – Non me ne fate tante (B, bc) 71 – Non mi curo di fedeltà (B, bc) 72 – Non più piaghe al mio cor (C, bc) 73 – Non sei contento ancora, o dispietato arciero (S, bc) 74 – Non si creda alla fortuna (S, bc) 75 – Non sperar, beltà lusinghiera (S, bc) 76 – Ombre, voi che celate dell'etra i rai (S, bc) 77 – O mio cor, quanto t'inganni (S, bc) 78 – Or che siam soli, Amore (C, bc) 79 – Per molti anni è stato occulto (S, bc) 80 – Per pietà, qualche pietà (S, bc) 81 – Piangete, occhi, piangete lungi da me (S, bc) 82 – Pietà di Belisario, cieco, ramingo (T, bc) 83 – Presso un rivo ch'avea d'argentato cristal (Ms, bc) 84 – Pria di punir, crudele, chi mai sempre t'amò (S, bc) 85 – Privo delle sue luci (S, bc) 86 – Qual di cieca passione (S, bc) 87 – Quando mai vi stancherete (S, bc) 88 – Quando stanco dal corso (S, bc) 89 – Sciogliete pur, sciogliete i vostri accenti (S, bc) 90 – Scorrea lassù negli stellati campi (S, bc) 91 – Se Nerone lo vuole, se lo soffron gli dei (S, bc) 92 – Se Neron pur mi vuole morto (B, bc) 93 – Se non parti, o Gelosia (S, bc) 94 – Se t'ama Filli, o cor (S, bc) 95 – Si, ch'io temo e non disamo (S, bc) 96 – Si salvi chi può, vacillan le sfere (S, bc) 97 – Soccorso, olà, Cupido (S, bc) 98 – Soffro misero e taccio (S, bc) 99 – Solca il mar da rie tempeste (S, bc) 100 – Solcava incauto il legno (S, bc) 101 – Son gradito, e pur m'affanno (S, bc) 102 – Sono in dubbio d'amar (S, bc) 103 – Son principe, son re (S, bc) 104 – Sopra candido foglio, nuncio delle mie pene (S, bc) 105 – Sopra tutte l'altre belle (S, bc) 106 – Sopra un'eccelsa torre cui le nubi del ciel (B, bc) 107 – Sotto l'aura d'una speme (S, bc) 108 – Sotto vedovo cielo, privo de' rai (S, bc) 109 – Sprezzata mi credei, ma non tradita (S, bc) 110 – Stanco dalla speranza d sognante pensier (S, bc) 111 – Stelle, non mi tradite (S, bc) 112 – Stelle sorde al mio pianto (S, bc) 113 – Tante perle non versa l'Aurora (S, liuto?, bc) 114 – Tiranno di mia fé d'affetto ignudo (S, bc) 115 – Tradito mio core, non pianger (C, bc) 116 – Troppo oppressa dal sonno nel suo letto (S, bc) 117 – Tu partisti, crudel, e mi lasciasti (C, bc) 118 – Udite, amanti, un prodigio novello (S, bc) 119 – Un editto l'altro dì in Parnaso (S, bc) 120 – Un Mongibello ardente di mille fiamme (S, bc) 121 – Vaganti pensieri, il volo arrestate (S, bc) 122 – Vaghe calme, io non vi credo (S, bc) 123 – Vincesti, vincesti o ciel (S, bc) 124 – Voi siete sventurate, amorose mie pene (S, bc) 125 – Voi volete il mio cor (S, bc) 126 – Ora già l'alba in cielo (C, bc) 127 – Un che soffre il rivale (S, bc) 128 – Dove, dove fuggisti (S, bc)

Kantaty świeckie na dwa głosy i basso continuo 1 – A dispetto della sorte (S, Br, bc) 2 – Baldanzosa una bellezza (S, C, bc) 3 – Chi dirà che nel veleno (S, B, bc) 4 – Con mesto ciglio e dolorosi accenti (S, S eco, bc) 5 – Fra quest'ombre io cerco il mio sole (S, C, bc) 6 – In grembo all'obio sommerger l'ardore (S, S, bc) 7 – Io rimango stordito sol in veder (S, B, bc) 8 – Piangete, occhi dolenti, piangete (S, Br, bc) 9 – Quel tuo petto di diamante (S, B, bc) 10 – Son pur dolci le ferite (S, S, bc)

Kantaty świeckie na trzy głosy i basso continuo 1 – Che speranza aver si può (S, S, B, bc) 2 – Di tal tempra è la ferita (C, T, B, bc) 3 – L'avviso al Tebro giunto (S, S, B, bc) 4 – Lilla mia, su queste sponde (S, S, B, bc)

Kantaty świeckie z akompaniamentem instrumentalnym 1 – Arsi già d'una fiamma 2 – Chi resiste al dio bandato 3 – Ecco Amore ch'altero risplende 4 – Furie del nero Tartaro 5 – Il barcheggio (1680) – pierwsze wykonanie w Genui, dla małżeństwa Carlo Spinola i Paola Brignole, 19 czerwca 1681 6 – La forza delle stelle / Il Demone (wersja w składzie S, S, S, S, C, T, B) 7 – La forza delle stelle / Il Demone (wersja w składzie S, S, C, T, B) 8 – Infinite son le pene 9 – L'accademia d'Amore 10 – La Circe "Bei ruscelli cristallini" 11 – La Circe "Se desio curioso il cor v'ingombra" 12 – Lasciate ch'io respiri 13 – Lo schiavo liberato 14 – Misero amante, a che mi vale 15 – Or ch'alla dea notturna 16 – Per tua vaga beltade 17 – Qual prodigio è ch'io miri? 18 – Qui dove fa soggiorno 19 – Sciogliete in dolci nodi 20 – Se del pianeta ardente 21 – Solitudine amata della pace 22 – Il duello / Vola, vola in altri petti

Kantaty religijne 1 – Ah! troppo è ver (Sacra) 2 – Alle selve, agli studi (Morale) 3 – Apre l'uomo infelice (Morale)