mały|Maciej Zieliński (pomnik na Cmentarzu Jeżyckim w Poznaniu) |320x320px Maciej Jan Zieliński (ur. 5 lutego 1940 w Żelechowie, zm. 8 maja 2020 w Poznaniu) – polski prawnik i nauczyciel akademicki, profesor nauk prawnych, specjalista z dziedziny logiki prawniczej i teorii prawa, w szczególności teorii wykładni prawa i problematyki zasad prawa.

Życiorys Maciej Jan Zieliński był synem Anny Zielińskiej z domu Staff oraz Jana Aleksandra Zielińskiego – prawnika i oficera Wojska Polskiego, który zginął w 1940 r. w bitwie pod Lagarde, walcząc w dowodzonej przez gen. Bronisława Ducha 1. Dywizji Grenadierów. Ojczymem M. Zielińskiego był Władysław Wójtowicz, klimatolog, który czternaście lat był na syberyjskim zesłaniu. Ojcu i Ojczymowi prof. M. Zieliński dedykował swoje opus magnum „Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki”. Maciej Zieliński dorastał w Lesznie, gdzie ukończył szkołę podstawową i XXXIV Liceum Ogólnokształcące. W 1958 r. rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Administracji oraz Wydziału Ekonomicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W 1963 uzyskał magisterium z prawa na podstawie pracy z zakresu prawa karnego pt. Nieudzielenie pomocy w niebezpieczeństwie (art. 247 k.k.), napisanej pod kierunkiem Krystyny Daszkiewicz. Równolegle, od czwartego roku studiów, uczęszczał na seminarium magisterskie prof. dr. Zygmunta Ziembińskiego w Zakładzie Prawniczych Zastosowań Logiki. W tym czasie prowadził także, dla studentów piątego roku, zajęcia z logiki. W okresie asystentury w Zakładzie Prawniczych Zastosowań Logiki WPiA UAM odbył staże naukowe na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem Janiny Kotarbińskiej (1964) oraz na Uniwersytecie Łódzkim na seminarium Jerzego Wróblewskiego (1965). Następnie, jako docent, na zaproszenie Oty Weinbergera w 1985 r. przebywał na stypendium naukowym na Uniwersytecie w Grazu.

W 1969 uzyskał stopień doktora nauk prawnych na podstawie napisanej pod kierunkiem Zygmunta Ziembińskiego rozprawy pt. Sposoby wysławiania norm w ustawodawstwie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, za którą otrzymał wyróżnienie w XII Konkursie „Państwa i Prawa” (1970). Habilitował się w 1979 na podstawie monografii pt. Poznanie sądowe a poznanie naukowe, która została wyróżniona w XXIII Konkursie „Państwa i Prawa”. 28 października 1991 prezydent RP nadał mu tytuł naukowy profesora.

Praca na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Maciej Zieliński był zatrudniony na WPiA UAM od 1963 r. na początku w Zakładzie Prawniczych Zastosowań Logiki, a następnie w Katedrze Teorii i Filozofii Prawa. Swoje pierwsze zajęcia dydaktyczne odbył 3 października 1963 r. w Szczecinie w Punkcie Konsultacyjnym WPiA UAM. W okresie pracy na poznańskiej uczelni (1963–2002) w pierwszych demokratycznych wyborach został wybrany przez studentów na funkcję prodziekana WPiA UAM (1980–1981)

Praca na Uniwersytecie Szczecińskim

Związki M. Zielińskiego ze Szczecinem sięgają 1963 r., gdzie 3 października odbył swoje pierwsze zajęcia dydaktyczne w Punkcie Konsultacyjnym WPiA UAM. W 1985 r., po utworzeniu Uniwersytetu Szczecińskiego, prowadził zajęcia w Instytucie Prawa i Administracji szczecińskiej uczelni. 1 października 1986 r. został zatrudniony na stanowisku docenta w Instytucie Prawa i Administracji (przekształconego później w Wydział Prawa i Administracji) Uniwersytetu Szczecińskiego, w Zakładzie Prawa Sądowego, a od 1988 r. w Zakładzie Teorii Państwa i Prawa (przemianowanego później na Katedrę Teorii i Filozofii Prawa), której był twórcą i którą kierował do 1996 r. Od 1990 r. M. Zieliński był zatrudniony na stanowisku profesora nadzwyczajnego, a następnie profesora zwyczajnego. Od 2012 r. kierował nowo utworzoną Katedrą Tworzenia i Wykładni Prawa, na której czele stał do 2019 r. W okresie pracy na WPiA szczecińskiej uczelni pełnił również funkcję prodziekana (1990–1993) oraz członka Senatu.

Na obu uniwersytetach doszedł do stanowiska profesora zwyczajnego.

Członkostwo w komitetach naukowych

Od 1993 r. przez pięć kadencji był członkiem Komitetu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, przy czym w latach (1996–2000) pełnił funkcję wiceprzewodniczącego tego komitetu. Z upoważnienia KNP PAN opracował i przedstawił diagnozę nauk prawnych (w 2000 r. – „Uwagi o stanie nauk prawnych”, a w 2004 r. – „Raport o stanie nauk prawnych”). Od 1997 r. był członkiem Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN, pełniąc od 2003 r. funkcję członka prezydium Rady, a także jej wiceprzewodniczącego wiceprzewodniczącym (2011–2018). M. Zieliński był inicjatorem utworzenia w strukturze RJP Komisji Języka Prawnego (obecnie Zespołu Języka Prawnego), integrującego prawników i językoznawców badających język prawny i języki okołoprawne, którym kierował do 2018 r.

Legislacja

Maciej Zieliński był członkiem Zespołu do spraw Przygotowania Ostatecznej Redakcji Projektu Konstytucji (1996–1997) i brał udział w opracowaniu i redagowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. W latach 1994–1998 był członkiem Rady Legislacyjnej. Przez wiele lat był wykładowcą na aplikacji legislacyjnej w Rządowym Centrum Legislacji, prowadził wykłady na szkoleniach legislacyjnych organizowanych przez Sejm oraz Senat RP, a także na Podyplomowym Studium Legislacji prowadzonym przez Uniwersytet Warszawski, jak również w ramach warsztatów legislacyjnych służb mundurowych.

Praca dydaktyczna

Maciej Zieliński był bardzo zaangażowany w pracę dydaktyczną. Na UAM prowadził całkowicie społecznie zajęcia dodatkowe dla studentów zainteresowanych problematyką teoretycznoprawną. Ta praca spotkała się z uznaniem władz (Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyznał mu w 1971 r. nagrodę III stopnia za szczególne osiągnięcia dydaktyczne) oraz samych studentów. Wyrazem uznania ze strony studentów było przyznanie M. Zielińskiemu w 1986 r. tytułu najlepszego wykładowcy wszystkich uczelni Poznania. Zaangażowanie w pracę dydaktyczną przyniosło mu uznanie studentów, którzy wielokrotnie wybierali M. Zielińskiego najlepszym wykładowcą WPiA Uniwersytetu Szczecińskiego. Praca M. Zielińskiego z młodzieżą akademicką realizowała się także w prowadzeniu od 1997 r. wykładów na Ogólnopolskich Obozach Adaptacyjnych Studentów Prawa i Administracji „Adapciak”, organizowanych przez Europejskie Stowarzyszenie Studentów Prawa (ELSA). Co roku, jako juror, uczestniczył on także w organizowanych przez ELSA regionalnych konkursach krasomówczych studentów prawa; dwukrotnie zasiadał też w jury konkursu ogólnopolskiego.

Profesor Maciej Zieliński był nauczycielem wielu pokoleń prawników. Wypromował setki magistrantów, 9 doktorów, z których 3 to doktorzy habilitowani, a 1 to profesor.

Członkostwo w komitetach redakcyjnych

Maciej Zieliński był wieloletnim sekretarzem, a później następcą Zygmunta Ziembińskiego na stanowisku redaktora redaktora naczelnego „Ruchu Prawniczego, Ekonomicznego i Socjologicznego” (1997–2003), wchodził w skład redakcji „Studiów Prawniczych”, „Medycznej Wokandy” i „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”.

Obszary badań naukowych: wykładnia prawa, problematyka ustalania faktów przez organy stosujące prawo, zasady prawa, język prawny i języki okołoprawne, problematyka semiotyczna norm, koncepcja czynności konwencjonalnych (w tym formalizacja i konwencjonalizacja czynności konwencjonalnych), legislacja.

Najważniejszym obszarem badań naukowych Macieja Zielińskiego była wykładnia prawa. W pracy magisterskiej wyłożył zręby koncepcji nazwanej później derywacyjną koncepcją wykładni prawa, którą rozwijał w kolejnych publikacjach, a której całościową postać przedstawił w 2002 r. w książce „Wykładnia Prawa. Zasady, reguły, wskazówki”. Za książkę tę otrzymał Nagrodę im. Leona Petrażyckiego (nagrodą naukową w dziedzinie prawa, przyznawaną przez Wydział I Nauk Społecznych Polskiej Akademii Nauk).

Koncepcja ta została oparta na dokonanym przez Zygmunta Ziembińskiego rozróżnieniu przepisu prawnego i normy prawnej (1960) oraz na rozpoznanych przez M. Zielińskiego rzeczywistych cechach tekstów aktów prawnych. Cechami tymi, wg autora koncepcji derywacyjnej, są: quasi-idiomatyczność wyrażeń tekstów prawnych; rozczłonkowanie norm w przepisach prawnych (syntaktyczne i treściowe); kondensacja norm w przepisach prawnych; właściwości języka tekstów prawnych; zmienność tekstów prawnych.