Franciszek Wężyk, pseud. i krypt.: F. W.; F. W. S.; Ildefons Kobiałkiewicz; Mieszkaniec Krakowa, (ur. 7 października 1785 w Witulinie, zm. 2 maja 1862 w Krakowie) – polski dramatopisarz, powieściopisarz, poeta, tłumacz, krytyk literacki, publicysta, członek Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, prezes Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, poseł na Sejm Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego, senator, wolnomularzLudwik Hass, Sekta farmazonii warszawskiej, Warszawa 1980, s. 319..

Życiorys Urodził się w Witulinie (Podlasie), jako syn Kazimierza podstolego wiślickiego, i Marianny z Bogusławskich. Pierwsze nauki pobierał w Białej Radziwiłłowskiej (1792-1795), kształcił się u pijarów w Łukowie (1795-1796), ponownie w Białej (1796-1798), kontynuując je na prywatnej pensji Karola Möllera w Warszawie (1798-1799). Wkrótce potem po raz trzeci kształcił się w Białej, kończąc w roku 1801 tamtejsze gimnazjum. Jesienią 1801 rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim, uczestnicząc jednocześnie w wykładach nt. literatury, prowadzonych przez J. Przybylskiego. W roku 1806 umarła jego matka, a on sam wrócił do ojca w rodzinnym Witulinie. Po kilku miesiącach (styczeń 1807) powrócił do Warszawy, gdzie objął stanowisko asesora Sądu Apelacyjnego departamentu warszawskiego. Oficjalną nominację na to stanowisko otrzymał 29 czerwca 1807. Po ponad 2-letniej pracy (5 września 1809) uzyskał zwolnienie z pełnionej funkcji i przeniósł się do Krakowa, choć do roku 1813 przebywał głównie w Warszawie. W roku 1810 wybrany na posła powiatu bialskiego, na sejm warszawski. Z początkiem roku 1811 (6 stycznia) otrzymał tytuł członka przybranego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

W 1812 powołany do Rady Generalnej Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego. 14 maja 1831 mianowany senatorem-kasztelanem Królestwa PolskiegoAndrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 479.. W latach 1811–1813 był wielkim sekretarzem Wielkiego Wschodu Narodowego PolskiStanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738-1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 136..

W roku 1814 wyjechał do Krakowa, wkrótce potem osiadł w rodzinnym Witulinie, gdzie zajął się prowadzeniem gospodarstwa. Dwa lata później (1816) poślubił Felicję Mieroszewską. W roku 1830 zamieszkał w Siedliskach (woj. krakowskie), odziedziczonych wcześniej przez żonę.

thumb|Franciszek Wężyk

Jako senator podpisał 25 stycznia 1831 roku akt detronizacji Mikołaja I RomanowaDyayarusz Sejmu z R. 1830-1831, wydał Michał Rostworowski, T. I, Kraków 1907, s. 244.. W maju roku 1831 wyjechał do Warszawy, wezwany tam przez rząd powstańczy, w celu objęcia urzędu senatora-kasztelana. Po upadku powstania listopadowego przebywał głównie w Siedliskach, wyjeżdżając sporadycznie na leczenie do wód (3-krotnie odwiedzał w tym celu Drezno: 1834, 1837 i 1848). Począwszy od roku 1838 ponownie zamieszkał w Krakowie, gdzie został oficjalnie obywatelem Rzeczypospolitej Krakowskiej. Ponadto był właścicielem (od roku 1840) kieleckiej wsi Minoga.

Wężyk był członkiem (od 29 lutego 1848) Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Przez ponad 3 lata (w okresie od 25 października 1856 do 9 stycznia 1860) był prezesem Towarzystwa. W tym okresie bardzo mocno zaangażował się w budowę domu na potrzeby Towarzystwa (późniejszej siedziby Akademii Umiejętności). Był jednym z autorów haseł do 28 tomowej Encyklopedii Powszechnej Orgelbranda z lat 1859-1868. Jego nazwisko wymienione jest w I tomie z 1859 roku na liście twórców zawartości tej encyklopedii„Encyklopedia Powszechna”, tom I, wyd. Samuel Orgelbrand, Warszawa, 1859..

Zmarł w Krakowie, w wieku 76 lat (2 maja 1862 roku). Pochowany został na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w grobowcu rodzinnym, w kwaterze Lb.

Twórczość

W swej twórczości łączył umiarkowany klasycyzm z tendencjami preromantyzmu (np. pochwała Szekspira w: O poezji dramatycznej..., 1811-1815), autor poematu opisowego Okolice Krakowa... (1809-1813) i tragedii Gliński... (1809-1810). Pisywał też powieści historyczne i ody. mały|Grób Franciszka Wężyka na cmentarzu Rakowickim

Ważniejsze dzieła Don Carlos. Tragedia w 5 aktach wierszem, powst. 1805, rękopis: Ossolineum sygn. 12298/I (z notką cenzury, dat. 14 kwietnia 1808, pozwalającą na wyst. sztuki w teatrze warszawskim; E. Szwankowski nie odnotował jednak premiery), niewydana; według tragedii V. Alfieriego i F. Schillera Barbara Radziwiłłówna. Tragedia w 5 aktach oryginalnie wierszem napisana, powst. 1806(?), wyst. Warszawa 22 lutego 1811, wyd. Kraków 1822 (... Z dodaniem rozprawy drugiej o poezji dramatycznej. Zobacz poz. 9) Msza święta. Iudica me Deus, napisana w roku 1808 dla ks. J.J. Cybulskiego, dyr. szkoły organistów, wyd. zobacz Wydania zbiorowe t. 3, rękopisy: Ossolineum sygn. 12309/II (2 redakcje), 12310/I (odpis); wiersz ten mylnie przypisywano A. Felińskiemu Wiersz na śmierć Tadeusza Dembowskiego, ministra skarbu, zmarłego d. 12 kwietnia 1809 r., brak miejsca wydania (1809), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe t. 3, rękopis: Ossolineum sygn. 12311/III Oda na powrót wojska polskiego do stolicy d. 18 grudnia 1809, (Warszawa 1809), wyd. następne w: Rys historyczny kampanii odbytej w r. 1809 w Księstwie Warszawskim, Poznań 1869 (5 pierwszych strof); zobacz Wydania zbiorowe t. 3; „Sto lat myśli polskiej” t. 2 (1907); rękopis: Ossolineum sygn. 12311/III Rzym oswobodzony. Scena historyczna w 3 aktach wierszem, przez... Wystawiona pierwszy raz na teatrze warszawskim dnia 21 grudnia 1809 r. z okoliczności triumfalnego powrotu wojska narodowego do stolicy, Warszawa 1811, (muzyka: J. Elsner); inny tytuł: Powrót wojowników Gliński. Tragedia w 5 aktach wierszem. Przez F. W., powst. w latach 1809-1810, wyst. Warszawa 9 marca 1810, fragm. „Gazeta Warszawska” 1809, całość wyd. Kraków 1821 (... z dodaniem rozprawy pierwszej o poezji dramatycznej. Zobacz poz. 9); wyd. 2 Kraków 1831; fragmenty przedr. „Sto lat myśli polskiej” t. 2 (1907); rękopisy: Ossolineum sygn. 12299/I (odpis z roku 1818, tekst odmienny od druk. w roku 1821); Biblioteka Czartoryskich sygn. 2458/2 (bruliony); Biblioteka Jagiellońska sygn. 6062 II; Biblioteka PAN Kraków sygn. 1305; Państwowe Centralne Archiwum Historyczne w Kijowie sygn. 49, 2 ,59; Biblioteka Narodowa (BOZ sygn. 988 – rok 1819); przekł. francuski (1823) Okolice Krakowa. Poema, powst. w latach 1809-1813; fragm. „Pamiętnik Warszawski” 1809 t. 3, s. 202-212, 329-340; całość wyd. Kraków 1820; wyd. następne: wyd. 2 popr. i rozszerzone Kraków 1823; wyd. 3 Kraków 1833; Tarnów 1811 „Biblioteka Uniwersalna Arcydzieł Polskich i Obcych” nr 8 b; Złoczów (1896) „Biblioteka Powszechna” nr 192; fragmenty przedr., „Sto lat myśli polskiej” t. 2 (1907); przekł. angielski (1881) O poezji dramatycznej, powst. 1811 z polecenia Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, odrzucona przez Komisję (Deputację) wybraną z grona Towarzystwa w składzie: L. Osiński, J. U. Niemcewicz, K. Koźmian, J.F. A. Tarnowski; wyd. częściowo (po odrzuceniu ustępów o Szekspirze): cz. 1 przy poz. 7; cz. 2 przy poz. 2; cz. 3 (powst. w latach 1814-1815) przy poz. 19; tekst pierwotny w całości wyd. z rękopisu S. Tomkowicz: Przyczynek do historii początków romantyzmu w Polsce, „Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce” t. 1 (1878) i odb.; fragmenty przedr.: „Sto lat myśli polskiej” t. 2 (1907): „Polska krytyka literacka (1800-1918)...”, t. 1, Warszawa 1959; rękopis: Ossolineum sygn. 12300/I (wraz z odpisem opinii Komisji Towarzystwa Przyjaciół Nauk) Wiersz do wojska polskiego z okoliczności rozpoczętej wojny z Moskwą, brak miejsca wydania (1812), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe t. 3, rękopisy: Ossolineum sygn. 12311/III; Biblioteka PAN Kraków sygn. 2171 t. 11 Oda z okoliczności ogłoszenia Polski dnia 28 Czerwca 1812 w Warszawie, Warszawa (1812), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe t. 3 Głos... posła bialskiego, radcy konfederacji jeneralnej, na sesji skonfederowanego sejmu d. 28 czerwca 1812 r. miany, brak miejsca wydania (1812) Do Kajetana Koźmiana... goszczącego w dzień imienin u Piotra Okszyca Orzechowskiego... d. 7 sierpnia 1812, brak miejsca wydania (1812), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe t. 3, rękopisy: Ossolineum sygn. 12309/III, 12310/I (odpis i druk z poprawkami autora) Na dzień doroczny urodzin Napoleona Wielkiego d. 15 sierpnia 1812 r. przez F. W., „Gazeta Warszawska” 1812 nr 66 i wyd. osobne brak miejsca wydania (1812), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe t. 3 (pt. Na dzień doroczny 12 sierpnia); rękopisy: Ossolineum sygn. 12309/III, 12310/I (odpis) Kabalista. Opera komiczna w 2 aktach oryginalnie wierszem napisana, powst. w latach 1811-1813, wyst. Warszawa 29 stycznia 1813, (muzyka: J. Elsner); rękopis: Ossolineum sygn. 12302/II (brak zakończenia); opera wzorowana na Żółtej szlafmycy F. Zabłockiego Do J. O. Księcia Józefa Poniatowskiego, naczelnego dowódcy wojsk polskich... Dn. 19 marca r. 1813 w Krakowie, Kraków 1813, wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe t. 3 (tekst według odmiennej niż w pierwodruku wersji rękopiśmiennej); rękopisy: Ossolineum sygn. 12309/III (tu też druk z poprawkami autora), 12310/I (odpis) Nowiniarz. Komedia w 5 aktach wierszem, powst. w latach 1811-1815, rękopis: Ossolineum sygn. 12301/II Wanda. Tragedia w 5 aktach, powst. w latach 1811-1815, wyd. Kraków 1826; jej tekst posłużył za libretto do opery K. Hoffmana: Wanda, córka Krakusa (wyst. Kraków 1 kwietnia 1876) Bolesław Śmiały. Tragedia w 5 aktach, powst. w latach 1814-1815, wyst. Warszawa 13 i 22 grudnia 1816 (pt. Bolesław Wtóry), wyd. Kraków 1822 (... Z dodaniem rozprawy trzeciej o poezji dramatycznej. Zobacz poz. 9), rękopisy: Ossolineum sygn. 5297/I; Biblioteka Narodowa (BOZ sygn. 985 – z roku 1816) Daszko i Oksenia, czyli przyłączenie Rusi Czerwonej do Polski. Powieść historyczna z dziejów XIV wieku, powst. około roku 1815, rękopis: Ossolineum sygn. 12303/II (brulion i odpis) Władysław Łokietek, czyli Polska w XIII wieku. Powieść historyczna przez F. W. t. 1-3, Warszawa 1828, wyd. następne Tarnów 1893; t. 1-2 Warszawa 1898 „Biblioteka Dzieł Wyborowych” nr 22-23; fragmenty przedr. „Sto lat myśli polskiej” t. 2 (1907) Mieszkaniec Krakowa do mieszkańca Warszawy, Kraków 1829, (broszura polityczna, wyd. bezimienne) Komat. Powieść z dziejów Jadźwingów. Poemat wierszem, powst. 1829, wyd. zobacz Wydania zbiorowe t. 3, rękopisy: Ossolineum sygn. 12309/III, 12310/I (odpis), 12545/III (materiały) Historia Polski dla użytku młodzieży, powst. w latach 1828-1830, rękopis: Ossolineum sygn. 12308/II (2 redakcje i 2 odpisy); inny tytuł: Dzieje Polski dla dzieci rozpoczęte w 1825 r., a dla wnuków skończone w 1850 Mowa na pogrzebie Woronicza arcybiskupa w: Kazania i mowy z powodu uroczystego pogrzebu śp. ... Jana Pawła Woronicza, Kraków 1830, przedr. pt. Przemowa... wyrzeczona w Krakowie dnia 8 stycznia 1830 r. przy wyprowadzeniu zwłok Woronicza z Pałacu Biskupów na Zamek w: J.P. Woronicz: Pisma t. 1, Kraków 1832 O życiu i zgonie Tekli z Wodzickich Małachowskiej, wojewodziny krakowskiej, Kraków 1830, (wyd. bezimienne) Zygmunt z Szamotuł. Powieść z dziejów XIV wieku t. 1-3, Warszawa 1830, wyd. następne Gródek 1898; przekł. niemiecki (1834) Przemowa na pogrzebowym obrzędzie Hen. Kamieńskiego jenerała. Przez F. W. S., brak miejsca wydania 1831 Powstanie Królestwa Polskiego w roku 1830 i 1831. Pamiętnik spisany w r. 1836, Kraków 1895, wyd. następne (tytułowe) Kraków 1905, fragmenty przedr. „Sto lat myśli polskiej” t. 2 (1907) Do Fryderyka Hechell, med. dra i profesora w Uniwersytecie Jagiellońskim, z powodu pisma jego o pijaństwie, Kraków 1844, (podpisany krypt.: F. W., dat. 12 maja 1844) Ostatnie chwile Kazimierza Wielkiego. Scena historyczna, wyd. zobacz Wydania zbiorowe t. 2, rękopis: Ossolineum sygn. 12304/III (4 redakcje i fragm. brulionowe)