thumb|240px|Andrzej Elżanowski, VI Festiwal Góry Literatury, 2020 Andrzej Elżanowski (ur. 21 stycznia 1950 w PrzasnyszuZłota księga nauki polskiej w 100 rocznicę odzyskania niepodległości. Tom I. A-Ł, wyd. Mastermedia i Helion, Gliwice 2020, s. 270, zm. 9 września 2026) – polski zoolog, paleontolog i bioetyk, profesor nauk biologicznych (2003).
Życiorys Absolwent liceum w Przasnyszu (1967). Studia odbył na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego (magisterium 1972 z zakresu zoologii). Doktorat z nauk przyrodniczych na UW uzyskał w 1979 (rozprawa: Badania kopalnych embrionów i model ewolucji rozrodu ptaków). Habilitował się w zakresie nauk biologicznych na Uniwersytecie Wrocławskim w 1996 (rozprawa: Mezozoiczna ewolucja i główne linie filogenetyczne ptaków).
W latach 1972–1983 asystent i adiunkt na Uniwersytecie Warszawskim, następnie pracował naukowo w Stanach Zjednoczonych i Niemczech (1983–1998). Od 1998 do 2009 kierownik zakładu Zoologii Kręgowców Instytutu Zoologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Od 2003 profesor tytularnyPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 czerwca 2003 r. nr 115-5-03 o nadaniu tytułu naukowego profesora ().. Były pracownik Muzeum i Instytutu Zoologii PAN. Następnie związany z wydziałem „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, który skupia badaczy reprezentujących różne dyscypliny nauk humanistycznych i społecznych.
Autor ponad stu prac naukowych, dotyczących filogenezy ptaków (badał m.in. archaeopteryxa – wyszczególnił rodzaj Wellnhoferia, dotychczas uważany za należący do Archaeopteryx). Zrekonstruował kostne podniebienie znanego od XIX w. hesperornisa, świadczące o bliskim pokrewieństwie ptaków uzębionych (Odontognathae) z dzisiejszymi ptakami oraz czaszkę archaicznego, mezozoicznego Confuciusornis, której budowa wskazuje na sposób żerowania z zasiadki, jak u dzisiejszych kraskowych (Coraciiformes). Rozwinął szczegółową morfologię ptasiej kości kwadratowej (os quadratum), dzięki czemu weszła ona do kanonu opisu ptaków kopalnych i umożliwiła identyfikację nowych ptaków kopalnych w Ameryce Płn, Australii i Azji. Był jednym z autorów książki Mesozoic Birds: Above the Heads of Dinosaurs pod redakcją Luisa Chiappego i Lawrence’a Witmera, w której pisał o rodzinie Archaeopterygidae. Wraz z Peterem Wellnhoferem opisał Archaeornithoides – rodzaj blisko spokrewnionego z ptakami teropoda z grupy celurozaurów. Wraz z Antoine Louchart badał też dzisiejsze i kopalne strusie -- odkrył specyficzny dymorfizm płciowy w szkielecie tych ptaków i potwierdził wytępienie kwestionowanego od stu lat podgatunku strusi wyżynnych Struthio camelus spatzi w płn.zach Afryce.
Był członkiem stowarzyszeń naukowych oraz komitetów i rad naukowych, m.in. Komitetu Biologii Ewolucyjnej i Teoretycznej PAN i Rady Naukowej Instytutu Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego Polskiej Akademii Nauk.
Działał na polu humanitarnej ochrony zwierząt i publikował na temat etyki traktowania zwierząt. Był członkiem Krajowej Komisji Etycznej ds. Doświadczeń na Zwierzętach w jej pierwszej kadencji (1999–2003), wiodącym współautorem projektu udanej nowelizacji Ustawy o ochronie zwierząt z 2010 r. i architektem kampanii (2012–2014) przeciwko ubojowi rytualnemu. Przyczynił się do ulepszenia Ustawy o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych i edukacyjnych z 2015 r., która wprowadziła wymóg kwalifikowanej większości 2/3 głosów do zgody lokalnej komisji etycznej na wykonanie doświadczenia na zwierzętach. Działał jako przewodniczący Polskiego Towarzystwa Etycznego oraz był członkiem 1. Lokalnej Komisji Etycznej ds. Doświadczeń na Zwierzętach w Warszawie. Krytykował ogłoszenie kota domowego w 2022 „inwazyjnym gatunkiem obcym” przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk jako „nieuzasadnione i nieodpowiedzialne”, wskazując na „brak przesłanek naukowych i prawnych oraz (…) silne przeciwwskazania etyczne i społeczne”.
W 2004 uhonorowany statuetką Przasnyskiego Koryfeusza.
Życie prywatne Brat Marka i stryj Filipa, prawników i naukowców.
Był weganinem.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Przasnyszu Kategoria:Polscy paleontolodzy Kategoria:Polscy zoolodzy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Urodzeni w 1950 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Polscy biolodzy XXI wieku Kategoria:Polscy biolodzy XX wieku Kategoria:Zmarli w 2026